قالیباف: خروج کامل نیروهای آمریکایی از عراق «افتخار تاریخی» است | پیام تازه تهران و بغداد درباره نظم منطقه‌ای

اظهارات مورد اشاره مربوط به عصر سه‌شنبه ۳ شهریور ۱۴۰۵، برابر با ۲۵ اوت ۲۰۲۶ است؛ هرچند بازتاب آن امروز چهارشنبه ۴ شهریور نیز ادامه دارد. فائق زیدان در رأس یک هیأت عالی‌رتبه قضایی و با دعوت رسمی به تهران سفر کرده و علاوه بر قالیباف، با شماری از مقام‌های ارشد ایرانی دیدار داشته است. شورای عالی قضایی عراق نیز اصل دیدار زیدان و رئیس مجلس ایران را تأیید کرده و محور رسمی اعلام‌شده از سوی بغداد را تبادل تجربه و هماهنگی در مسائل حقوقی مشترک عنوان کرده است.

اما گزارش رسمی مجلس ایران نشان می‌دهد گفت‌وگوها تنها به مسائل قضایی محدود نمانده و موضوعاتی مانند جنگ اخیر، خروج نیروهای خارجی از عراق، آینده امنیت خلیج فارس و روابط سیاسی تهران و بغداد نیز مطرح شده‌اند.

قالیباف درباره خروج نیروهای آمریکایی از عراق چه گفت؟

مهم‌ترین بخش سخنان قالیباف به آینده حضور نظامی آمریکا در عراق مربوط بود. رئیس مجلس ایران گفت خروج نیروهای ائتلاف آمریکایی از عراق را باید یک اتفاق تاریخی دانست و ابراز امیدواری کرد این خروج «از زمین و هوای عراق» به طور کامل انجام شود.

این سخنان در مقطعی بیان شده که موضوع خروج نیروهای آمریکایی دیگر صرفاً یک مطالبه سیاسی نیست و وارد مرحله اجرایی شده است.

خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی که هفته گذشته منتشر شد، به نقل از مقام‌های آمریکایی اعلام کرد نیروهای ایالات متحده در مسیر خروج کامل از عراق تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ قرار دارند. نخست‌وزیر عراق نیز همین تاریخ را موعد «ثابت و نهایی» پایان مأموریت نظامی ائتلاف بین‌المللی علیه داعش و خروج نیروهای آن اعلام کرده است.

نیروهای آمریکایی پیش‌تر بیشتر پایگاه‌های خود در بخش‌های مرکزی و جنوبی عراق را ترک کرده بودند، اما حضور آنها در اقلیم کردستان ادامه داشت. طبق گزارش AP، خروج تجهیزات و نیروها از اربیل نیز در هفته‌های اخیر آغاز شده است.

این تحول باعث می‌شود صحبت قالیباف درباره «نظم منطقه‌ای جدید» تنها یک موضع کلی سیاسی نباشد؛ خروج نظامی آمریکا می‌تواند توازن امنیتی عراق و روابط بغداد با تهران، واشنگتن و دیگر بازیگران منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.

خروج آمریکا از عراق چرا برای تهران اهمیت دارد؟

ایران سال‌هاست کاهش حضور نظامی ایالات متحده در کشورهای همسایه را یکی از اهداف امنیتی خود معرفی می‌کند. عراق در این معادله اهمیت ویژه‌ای دارد؛ دو کشور بیش از ۱۴۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارند و تحولات امنیتی عراق مستقیماً بر امنیت غرب ایران اثر می‌گذارد.

قالیباف در دیدار با زیدان گفت ایران و عراق می‌توانند به‌ویژه در حوزه خلیج فارس نقشی تعیین‌کننده در نظم آینده منطقه داشته باشند. او همچنین کشورهای اسلامی را به کنار گذاشتن اختلافات فرقه‌ای فراخواند و بر همکاری میان کشورهای منطقه تأکید کرد.

با این حال، خروج نیروهای آمریکایی الزاماً به معنای پایان روابط امنیتی واشنگتن و بغداد نیست. توافق اولیه آمریکا و عراق که در سال ۲۰۲۴ تدوین شد، پایان مأموریت ائتلاف را همزمان با حرکت به سمت روابط امنیتی دوجانبه پیش‌بینی کرده بود. واشنگتن در آن زمان تأکید می‌کرد که ساختار همکاری نظامی می‌تواند تغییر کند، بدون آنکه روابط امنیتی دو کشور به‌طور کامل پایان یابد.

اکنون اما دولت عراق اعلام کرده است ۳۰ سپتامبر پایان حضور نظامی خارجی خواهد بود و یک مقام آمریکایی نیز به AP گفته واشنگتن انتظار دارد خروج نیروهای خود را تا همان تاریخ تکمیل کند.

قالیباف: آمریکا در جنگ نظامی و سیاسی شکست خورد

بخش دیگری از اظهارات رئیس مجلس ایران به جنگ اخیر اختصاص داشت. قالیباف مدعی شد هدف آمریکا از جنگ علیه ایران، براندازی جمهوری اسلامی و گسترش نفوذ واشنگتن در غرب آسیا بوده است و گفت آمریکا در ابعاد نظامی و سیاسی این رویارویی شکست خورده و در فشار اقتصادی نیز موفق نخواهد شد.

این ارزیابی، موضع سیاسی رئیس مجلس ایران است. گزارش‌های بین‌المللی نیز از ادامه تنش‌های شدید ایران، آمریکا و اسرائیل در سال ۲۰۲۶ و سرایت بخشی از درگیری‌ها به کشورهای منطقه خبر داده‌اند، اما ارزیابی نتیجه سیاسی و نظامی جنگ میان طرف‌ها متفاوت است. رویترز در اواخر ژوئیه از گسترش درگیری و حملات در ایران، عراق و دیگر نقاط منطقه گزارش داده بود؛ وضعیتی که موقعیت عراق میان تهران و واشنگتن را نیز پیچیده‌تر کرده است.

قالیباف در همین چارچوب مدعی شد اسرائیل در صورت موفقیت در جنگ با ایران، دامنه درگیری را به دیگر کشورهای منطقه گسترش می‌داد. از نظر او، همکاری دولت‌های اسلامی می‌تواند مانع چنین سناریوهایی شود.

فائق زیدان چه پیامی از عراق به تهران آورد؟

بر اساس گزارش خانه ملت، فائق زیدان در این دیدار گفته است حامل پیام همبستگی دولت و مردم عراق با ایران است و بغداد آمادگی خود را برای همکاری بیشتر با تهران اعلام می‌کند.

او همکاری، توافق و شکل‌گیری ائتلاف‌های منطقه‌ای را راهی برای کاهش ناامنی توصیف کرد و گفت روابط مناسب ایران و عراق می‌تواند زمینه همکاری گسترده‌تر میان کشورهای منطقه را فراهم کند.

زیدان همچنین به روابط تاریخی دو کشور و نقش ایران در تحولات امنیتی سال‌های گذشته عراق اشاره کرده است. طبق روایت منتشرشده توسط مجلس ایران، او از قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس نیز یاد کرده و کشته شدن آنها در کنار یکدیگر را نمادی از پیوند دو ملت توصیف کرده است.

در مقابل، اطلاعیه رسمی شورای عالی قضایی عراق درباره ملاقات با قالیباف با ادبیاتی محدودتر منتشر شده و تنها از بررسی موضوعات مشترک، تبادل تجربیات و هماهنگی در پرونده‌های حقوقی دو کشور سخن می‌گوید. این تفاوت در جزئیات بازتاب دو طرف، نشان می‌دهد تهران جنبه سیاسی و منطقه‌ای نشست را برجسته‌تر کرده، در حالی که نهاد قضایی عراق بیشتر بر مأموریت حقوقی هیأت زیدان تمرکز داشته است.

سفر فائق زیدان به تهران فقط یک دیدار نبود

رئیس شورای عالی قضایی عراق در سفر فعلی برنامه فشرده‌ای داشته است. وب‌سایت رسمی دستگاه قضایی عراق تأیید کرده که زیدان روز سه‌شنبه علاوه بر محمدباقر قالیباف، با مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور ایران، غلامحسین محسنی اژه‌ای رئیس قوه قضائیه و محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران نیز دیدار کرده است.

در گزارش رسمی دیدار با محسن رضایی، طرفین درباره فعال کردن توافق‌های قضایی و امنیتی مشترک و تبادل اطلاعات برای مقابله با تروریسم و جرائم سازمان‌یافته گفت‌وگو کرده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد سفر زیدان بخشی از یک روند وسیع‌تر همکاری امنیتی و قضایی تهران و بغداد است، نه صرفاً یک ملاقات تشریفاتی.

این سفر تنها چند روز پس از حضور قالیباف در عراق انجام شده است. رئیس مجلس ایران در اواخر مرداد به بغداد، نجف و کربلا سفر و با مقام‌های مختلف عراقی دیدار کرده بود؛ رفت‌وآمدی که از افزایش تماس‌های سیاسی میان دو همسایه حکایت دارد.

عراق پس از خروج آمریکا وارد چه مرحله‌ای می‌شود؟

خروج نیروهای آمریکایی یکی از مهم‌ترین نقاط عطف امنیتی عراق پس از سال ۲۰۰۳ خواهد بود، اما بغداد بلافاصله با یک چالش داخلی بزرگ مواجه است: انحصار سلاح در دست دولت.

دولت عراق همزمان با موعد خروج نیروهای خارجی، ۳۰ سپتامبر را به‌عنوان یک تاریخ مهم برای تعیین تکلیف سلاح گروه‌های غیردولتی نیز مطرح کرده است. AP گزارش داده برخی گروه‌های مسلح عراقی حضور آمریکا را یکی از دلایل حفظ تسلیحات خود می‌دانند و با خروج نیروهای خارجی، فشار بر دولت برای تعیین وضعیت این گروه‌ها افزایش خواهد یافت.

در نتیجه، صحبت قالیباف درباره «نظم منطقه‌ای جدید» در فضایی بیان شده که عراق باید همزمان رابطه امنیتی خود با آمریکا، روابط راهبردی با ایران و مسئله گروه‌های مسلح داخلی را مدیریت کند.

دیدار قالیباف و فائق زیدان را می‌توان بخشی از همین معادله تازه دانست. تهران خروج نیروهای آمریکایی را یک پیروزی راهبردی تلقی می‌کند و بغداد در تلاش است پس از پایان مأموریت ائتلاف، ساختار امنیتی خود را بازتعریف کند.

اکنون مهم‌ترین تاریخ پیش رو ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ است؛ روزی که طبق اعلام دولت عراق و تأیید مقام‌های آمریکایی، باید خروج نیروهای ائتلاف تکمیل شود. اگر این برنامه بدون تغییر اجرا شود، عراق وارد مرحله‌ای خواهد شد که در آن نوع رابطه تهران و بغداد، نحوه همکاری امنیتی عراق با غرب و کنترل سلاح در داخل این کشور، بیش از گذشته بر آینده توازن قدرت در خلیج فارس و غرب آسیا اثر خواهد گذاشت.