قیمت برنج خارجی در شهریور ۱۴۰۵؛ برنج پاکستانی کیلویی ۳۶۵ هزار تومان شد

بازار برنج وارداتی همچنان یکی از مهم‌ترین پناهگاه‌های خانوارهایی است که قیمت برنج ایرانی را برای مصرف روزانه بالا می‌دانند. با این حال، خود این بازار نیز دیگر ارزان محسوب نمی‌شود و اختلاف چندصد هزار تومانی میان قیمت هر کیلو برنج هندی و پاکستانی انتخاب را برای مصرف‌کننده دشوارتر کرده است.

نکته مهم اینجاست که قیمت یک کیسه ۱۰ کیلویی به تنهایی تصویر شفافی از بازار نمی‌دهد. مقایسه واقعی زمانی شکل می‌گیرد که قیمت هر کیلو محاسبه شود.

قیمت برنج هندی و پاکستانی امروز چقدر است؟

بر اساس آخرین فهرست مورد بررسی، قیمت چهار محصول پرتقاضای بازار به شرح زیر است:

در این فهرست، برنج هندی بندر ارزان‌ترین و برنج پاکستانی ماهوتی گران‌ترین گزینه است.

اختلاف قیمت این دو محصول برای یک کیسه ۱۰ کیلویی به یک میلیون و ۲۴۸ هزار تومان می‌رسد؛ یعنی قیمت ماهوتی حدود ۵۲ درصد بیشتر از برنج هندی بندر است.

اگر میانگین دو نمونه هندی و دو نمونه پاکستانی همین جدول را محاسبه کنیم، قیمت متوسط برنج هندی حدود ۲۴۴ هزار تومان به ازای هر کیلو و نمونه پاکستانی بیش از ۳۵۷ هزار تومان می‌شود؛ شکافی نزدیک به ۴۶ درصد.

آیا قیمت برنج خارجی دوباره جهش کرده است؟

داده‌های موجود نشان می‌دهد بهتر است در استفاده از عبارت «جهش عمومی قیمت» احتیاط کرد.

برای مثال، برنج هندی ۱۱۲۱ بندر در فهرست ۱۸ مرداد با قیمت حدود ۲ میلیون و ۴۹۰ هزار تومان برای کیسه ۱۰ کیلویی دیده می‌شد. نرخ فعلی ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومانی نه تنها بالاتر نیست، بلکه حدود ۹۰ هزار تومان کمتر است.

برنج خوشبخت ۱۱۲۱ نیز در ۱۲ تیر حدود ۲ میلیون و ۴۶۰ هزار تومان قیمت داشت و اکنون در فهرست مورد بررسی ۲ میلیون و ۴۸۴ هزار تومان است؛ یعنی تغییر آن در این فاصله حدود یک درصد بوده و نمی‌توان از جهش سنگین قیمت این مدل سخن گفت.

برنج پاکستانی سوپر باسماتی مبارک نیز در ۱۸ تیر با قیمت ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان گزارش شده بود و نرخ فعلی ارائه‌شده برای آن دقیقاً در همین محدوده قرار دارد.

بنابراین تصویر دقیق‌تر بازار این است: سطح قیمت‌ها بالاست و فاصله میان برندها زیاد شده، اما همه محصولات در هفته‌های اخیر مسیر صعودی یکسانی نداشته‌اند.

چرا برنج پاکستانی گران‌تر از هندی است؟

قسمتی از اختلاف قیمت به خود محصول برمی‌گردد.

برنج‌های پاکستانی سوپر کرنل و باسماتی معمولاً با دانه کشیده، عطر مشخص و بافت پخت متفاوت عرضه می‌شوند و بخشی از بازار ایران برای این ویژگی‌ها حاضر به پرداخت مبلغ بیشتری است.

اما کیفیت تنها عامل نیست.

برند، نوع سورت، میزان شکستگی، سال برداشت، شیوه فرآوری، بسته‌بندی و حتی مسیر واردات روی قیمت اثر دارند. به همین دلیل دو کیسه ۱۰ کیلویی که هر دو روی آنها عبارت «پاکستانی» نوشته شده، الزاماً کالای مشابهی نیستند.

همین موضوع درباره عنوان ۱۱۲۱ نیز صدق می‌کند. درج این عدد به تنهایی برای قضاوت درباره کیفیت نهایی کافی نیست و مصرف‌کننده باید مشخصات واردکننده، برند، نوع فرآوری و اصالت کالا را هم بررسی کند.

اتفاق مهم بازار؛ واردات هندی دوباره بالا رفت

یکی از مهم‌ترین تحولاتی که می‌تواند جلوی افزایش بیشتر قیمت برنج خارجی را بگیرد، بهبود عرضه است.

محمدرضا طلایی، معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی، در تیرماه اعلام کرد واردات برنج از هند پس از اختلال در حمل‌ونقل دریایی جنوب کشور دوباره آغاز شده است. طبق گفته او، هند در شرایط معمول حدود ۷۰ درصد برنج وارداتی ایران را تأمین می‌کند.

اختلال در حمل‌ونقل باعث شده بود واردات ماهانه که در شرایط عادی حدود ۱۱۰ هزار تن عنوان شده بود، در مقطعی به تنها ۱۵ تا ۲۰ هزار تن کاهش پیدا کند.

وزارت جهاد سپس اعلام کرد با ازسرگیری بارگیری‌ها، انتظار دارد حجم واردات دوباره افزایش پیدا کند و حتی در یک ماه از مرز ۲۰۰ هزار تن عبور کند.

چنین افزایشی در عرضه، در صورت استمرار، می‌تواند فشار ناشی از کمبود کالا را کاهش دهد.

محدودیت واردات برنج هم برداشته شد

تحول مهم دیگر تصمیم وزارت جهاد برای کنار گذاشتن محدودیت واردات در فصل برداشت بود.

معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد در ۲۳ تیر اعلام کرد در آن مقطع محدودیتی برای واردات برنج اعمال نمی‌شود و واردکنندگان می‌توانند نسبت به تأمین کالا اقدام کنند. به گفته او افزایش عرضه باعث شده فاصله قیمت برنج وارداتی در بخش‌هایی از بازار کاهش پیدا کند.

این نکته برای پیش‌بینی بازار شهریور اهمیت زیادی دارد.

اگر واردات هندی و پاکستانی بدون اختلال ادامه داشته باشد، رشد نرخ ارز لزوماً به همان سرعت و همان نسبت به قیمت مصرف‌کننده منتقل نمی‌شود؛ زیرا افزایش موجودی و رقابت میان واردکنندگان و فروشندگان می‌تواند بخشی از فشار هزینه را خنثی کند.

در مقابل، هر اختلال تازه در مسیر حمل‌ونقل، تأمین ارز یا ترخیص می‌تواند دوباره بازار را حساس کند.

آیا فقط دلار قیمت برنج را تعیین می‌کند؟

خیر.

نرخ ارز یکی از مهم‌ترین عوامل است، اما هزینه نهایی یک کیسه برنج وارداتی از چند جزء تشکیل می‌شود: قیمت خرید در کشور مبدأ، نرخ ارز مورد استفاده، کرایه حمل، بیمه، عملیات بندری، هزینه ترخیص، انبارداری، حمل داخلی و حاشیه شبکه توزیع.

تجربه همین تابستان نشان داد اختلال فیزیکی در حمل کالا نیز می‌تواند به اندازه تغییرات ارزی مهم باشد. کاهش شدید ورود برنج هندی به دلیل مشکل حمل‌ونقل دریایی، عرضه را تحت فشار قرار داد و وزارت جهاد بعداً ازسرگیری واردات را به‌عنوان عاملی برای تعدیل هزینه‌ها مطرح کرد.

بنابراین توضیح تمام تغییرات بازار تنها با نرخ دلار، تصویر ناقصی ارائه می‌کند.

چرا یک برنج در فروشگاه‌های مختلف قیمت متفاوت دارد؟

این اختلاف الزاماً عجیب نیست.

فروشگاهی ممکن است محصول را چند هفته قبل و با نرخ عمده‌فروشی پایین‌تر خریداری کرده باشد، در حالی که فروشنده دیگر موجودی تازه‌ای با هزینه بالاتر وارد انبار کرده است.

تخفیف فروشگاه‌های اینترنتی، هزینه ارسال، سیاست فروش نقدی یا اعتباری و میزان حاشیه سود نیز قیمت نهایی را تغییر می‌دهد.

نمونه روشن آن در بازار آنلاین دیده می‌شود؛ فهرست‌های مقایسه قیمت برای بعضی برندهای هندی اختلاف بسیار زیادی میان فروشندگان نشان می‌دهند. برای نمونه، قیمت‌های ثبت‌شده برای بسته ۱۰ کیلویی برنج هندی خوشبخت در فروشگاه‌های مختلف یکسان نبوده است.

به همین دلیل قیمت اعلامی یک فروشنده را نمی‌توان «قیمت قطعی کل بازار» دانست.

برای خرید برنج خارجی به چه نکاتی توجه کنیم؟

اولین معیار، قیمت کیلویی است. بسته‌های متفاوت ممکن است ظاهر ارزان‌تری داشته باشند، اما مقایسه قیمت هر کیلو تصویر واقعی‌تری می‌دهد.

دوم، نوع برنج است. ۱۱۲۱، باسماتی، سوپر کرنل و برنج‌های استیم یا سفید ویژگی‌های متفاوتی دارند و نباید فقط براساس کشور تولیدکننده مقایسه شوند.

اصالت بسته‌بندی، مشخصات واردکننده، سلامت کیسه، تاریخ بسته‌بندی و میزان شکستگی نیز مهم است. قیمت غیرعادی پایین باید خریدار را به بررسی بیشتر تشویق کند، نه اینکه به تنهایی نشانه یک خرید خوب تلقی شود.

چشم‌انداز قیمت برنج خارجی در شهریور ۱۴۰۵

بازار در ابتدای شهریور با دو نیروی خلاف جهت روبه‌روست.

از یک سو هزینه ارز، حمل‌ونقل و تأمین می‌تواند قیمت را بالا نگه دارد. از سوی دیگر، افزایش واردات، حذف محدودیت‌های فصلی و بازگشت محموله‌های هندی به بازار می‌تواند عرضه را تقویت کند.

داده‌های چند هفته اخیر نیز نشان می‌دهد فعلاً نمی‌توان از یک موج افزایشی هماهنگ در همه برندها صحبت کرد؛ برخی محصولات تقریباً ثابت مانده‌اند و برنج هندی بندر حتی نسبت به نیمه مرداد در نرخ پایین‌تری دیده می‌شود.

با این حال هزینه خرید برای خانوار همچنان سنگین است. در فهرست فعلی، یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج هندی حدود ۲.۴ تا ۲.۵ میلیون تومان و نمونه پاکستانی حدود ۳.۵ تا ۳.۶۵ میلیون تومان قیمت دارد.

به این ترتیب مهم‌ترین ویژگی بازار برنج خارجی در شروع شهریور نه صرفاً «گرانی»، بلکه شکاف بزرگ قیمت میان محصولات است؛ شکافی که باعث می‌شود مقایسه قیمت هر کیلو، کیفیت، نوع برنج و فروشنده پیش از خرید از همیشه ضروری‌تر باشد.