پیام سهلایه پزشکیان در ۴ شهریور؛ زنان، شایستهسالاری و دفاع از تفاهمنامه اسلامآباد
مسعود پزشکیان در سخنرانی امروز خود در بیستویکمین جشنواره شهید رجایی، از یک مراسم ارزیابی عملکرد دستگاههای دولتی برای طرح سه پیام مهم استفاده کرد؛ ضرورت دیدهشدن زنان در ساختار اجتماعی و مدیریتی کشور، مقابله با انتصابهای غیرشایسته و تلاش برای عبور از بحران خارجی از مسیر دیپلماسی. بخش مهمتر سخنان رئیسجمهور اما دفاع صریح او از تفاهمنامه اسلامآباد بود؛ توافقی که پزشکیان آن را «سند افتخار» خواند، در حالی که بیش از دو ماه پس از امضای آن، هنوز درباره سرنوشت نهایی و نحوه اجرای تعهدات دو طرف ابهامهای جدی وجود دارد.
۱۶:۰۰ - ۰۴ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری، چهارشنبه ۴ شهریور ۱۴۰۵ در «بیستویکمین جشنواره شهید رجایی و آیین اختتامیه ارزیابی عملکرد دستگاههای اجرایی کشور» سخنانی مطرح کرد که دامنه آن بسیار فراتر از ارزیابی عملکرد ادارات و وزارتخانهها بود. اصل برگزاری این دوره جشنواره نیز با سالهای قبل تفاوت دارد؛ سازمان اداری و استخدامی اعلام کرده بود عملکرد دستگاههای اجرایی در حفظ خدمات عمومی در شرایط جنگی از محورهای مهم ارزیابی امسال است.
اعتراض پزشکیان به غیبت زنان از تصویر رسمی
نخستین پیام پزشکیان حتی پیش از آغاز رسمی سخنرانی او مطرح شد. رئیسجمهور با اشاره به تصویر پشت جایگاه گفت «۵۰ درصد مردم این سرزمین» در آن دیده نمیشوند و سپس از زنان، دختران و مادران به دلیل نقشی که در تحولات و دشواریهای ماههای اخیر داشتهاند قدردانی کرد. او تأکید کرد اگر نقش زنان بیشتر از مردان نبوده، کمتر هم نبوده است.
این جمله را میتوان یکی از سیاسیترین بخشهای سخنان امروز پزشکیان دانست. انتقاد از یک تصویر رسمی، در واقع انتقاد از نوعی بازنمایی است که نیمی از جامعه را در حاشیه قرار میدهد. با این حال، اهمیت چنین موضعی زمانی بیشتر خواهد شد که از سطح نمادها عبور کند و در انتصاب مدیران، دسترسی زنان به فرصتهای مدیریتی، تصمیمگیریهای اقتصادی و حضور در ساختارهای اجرایی نیز نمود پیدا کند.
پزشکیان در ادامه همین منطق، معیار خود برای حضور در مدیریت کشور را نه جنسیت، قومیت یا محل زندگی، بلکه «توانمندی و شایستگی» معرفی کرد. از این منظر، سخنان مربوط به زنان و سخنان او درباره شایستهسالاری دو موضوع جدا از یکدیگر نبودند؛ هر دو به یک ایده مرکزی بازمیگشتند: فرصتهای عمومی نباید در انحصار حلقههای محدود سیاسی و مدیریتی قرار بگیرد.
حمله به رفیقسالاری؛ «کار باید به کاردان سپرده شود»
محور دوم سخنرانی رئیسجمهور به ساختار مدیریت کشور مربوط بود. پزشکیان با استناد به آیه «ان الله یأمرکم أن تؤدوا الأمانات إلی أهلها» تأکید کرد مسئولیت نباید به افرادی واگذار شود که صرفاً دوست، همراه یا نزدیک به یک فرد یا جریان سیاسی هستند.
عبارت «کار را به کاردان بسپاریم» شاید تکراری به نظر برسد، اما بیان آن در جشنوارهای که اساس آن ارزیابی دستگاههای دولتی است، معنای اجرایی مشخصتری پیدا میکند. پزشکیان عملاً معیار مشروعیت مدیران را به عملکرد آنها گره زد و گفت کسانی باید در جایگاههای بالاتر قرار گیرند که «میدانند، میتوانند و باور دارند».
چالش اصلی برای دولت البته اجرای همین دیدگاه است. شایستهسالاری زمانی قابل سنجش خواهد بود که سازوکار انتخاب مدیران شفاف باشد، شاخصهای ارزیابی منتشر شود و فرصت رقابت برای نیروهایی خارج از حلقههای سنتی مدیریت نیز وجود داشته باشد. بنابراین شاید مهمترین بخش این سخنان نه نقد انتصاب دوستان، بلکه وعده رئیسجمهور برای ارزیابی دستگاهها بر اساس «عملکرد و عدالت» باشد.
پزشکیان از مدیریت داخلی به سیاست خارجی رسید
بخش سوم و سیاسیتر سخنان پزشکیان زمانی آغاز شد که او درباره جنگ و تفاهمنامه اخیر ایران و آمریکا صحبت کرد. رئیسجمهور گفت مردم ایران نشان دادهاند در صورت نیاز میجنگند و عقبنشینی نمیکنند، اما بلافاصله اضافه کرد: «جنگ همیشه راهحل نیست» و گرهی را که میتوان با دست باز کرد، نباید با دندان باز کرد.
این جمله در شرایط فعلی فقط یک توصیه اخلاقی نیست؛ میتوان آن را بیان فشرده راهبرد دولت در قبال بحران خارجی دانست. پزشکیان در هفتههای اخیر بارها تلاش کرده میان دو گزاره تعادل برقرار کند: نخست اینکه ایران نباید از موضع ضعف وارد مذاکره شود و دوم اینکه ادامه جنگ و فشار اقتصادی نیز نباید بهعنوان تنها گزینه پذیرفته شود.
همین رویکرد به دفاع صریح او از «تفاهمنامه اسلامآباد» منجر شد.
تفاهمنامه اسلامآباد چیست و چرا پزشکیان از آن دفاع میکند؟
تفاهمنامه ۱۴ بندی اسلامآباد در ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ میان ایران و آمریکا امضا شد. بر اساس متن منتشرشده، این چارچوب شامل توقف عملیات نظامی، مذاکره برای رسیدن به توافق نهایی، کاهش محدودیتهای دریایی و بازگشایی مسیر کشتیرانی، بحث درباره تحریمها و داراییهای ایران و تعیین تکلیف برخی موضوعات هستهای بود. برای دستیابی به توافق نهایی نیز یک بازه ۶۰ روزه پیشبینی شده بود.
پزشکیان امروز این تفاهمنامه را «سند افتخار جمهوری اسلامی ایران» توصیف کرد و گفت در تحلیلهای جهانی ایران پیروز این میدان شناخته شده است. این بخش از اظهارات رئیسجمهور را باید بهعنوان روایت سیاسی دولت از نتیجه جنگ و توافق ارزیابی کرد، نه یک جمعبندی مورد اجماع همه تحلیلگران بینالمللی.
البته پس از امضای تفاهمنامه، برخی تحلیلهای بینالمللی نیز بر امتیازات قابلتوجه ایران در آن تأکید کردند. رویترز در گزارشی پس از امضای توافق نوشت این چارچوب میتواند موقعیت ایران را در منطقه تقویت کند و نگرانی برخی رقبای منطقهای تهران را برانگیزد.
اما تصویر امروز پیچیدهتر است. مهلت اولیه برای رسیدن به توافق نهایی سپری شده و گزارشهای تازه نشان میدهد چارچوب خردادماه هنوز به یک صلح پایدار تبدیل نشده است. رویترز در روزهای اخیر گزارش داده که مذاکرات صلح در وضعیت دشواری قرار گرفته و پاکستان بار دیگر تلاش میکند تهران و واشنگتن را به مسیر گفتوگو بازگرداند.
دفاع از توافق در زمانی که توافق هنوز تثبیت نشده است
همین وضعیت، سخنان امروز پزشکیان را مهمتر میکند. او در واقع تنها از یک توافق گذشته دفاع نکرد؛ بلکه از ادامه مسیر مذاکره دفاع کرد. تأکید او بر اینکه تقریباً همه اعضای شورای عالی امنیت ملی از تفاهم حمایت کردهاند نیز ظاهراً برای پاسخ به منتقدانی است که توافق را محصول تصمیم یک جریان سیاسی یا شخص رئیسجمهور معرفی میکنند.
در عین حال، تنها یک روز پیش از سخنرانی پزشکیان، مقامهای پاکستانی اعلام کردند در دیدار عاصم منیر و محسن نقوی با رئیسجمهور ایران «پیشرفت قابل توجهی» برای احیای تفاهمنامه اسلامآباد حاصل شده است. دولت پاکستان گفته محور این رایزنیها، کاهش تنش، بازگشت طرفین به چارچوب اسلامآباد و حرکت به سوی یک توافق جامع بوده است.
بنابراین جمله پزشکیان که «با تدبیر از بحران خارج میشویم» را میتوان نشانهای از تمایل دولت برای باز نگه داشتن همین پنجره دیپلماتیک دانست.
آزمون واقعی سخنان پزشکیان از اینجا آغاز میشود
سخنرانی ۴ شهریور پزشکیان در ظاهر درباره ارزیابی عملکرد دولت بود، اما در عمل سه موضوع مهم آینده دولت را کنار هم قرار داد: مشارکت زنان، شایستهسالاری در مدیریت و دیپلماسی برای کاهش هزینههای بحران خارجی.
هر سه محور نیز یک ویژگی مشترک دارند؛ نتیجه آنها نه با سخنرانی، بلکه با اجرا مشخص خواهد شد. در حوزه زنان، معیار، میزان دسترسی واقعی آنان به فرصتهاست؛ در شایستهسالاری، نحوه انتصاب و ارزیابی مدیران؛ و در سیاست خارجی، سرنوشت تفاهمنامهای که هنوز میان احیا، مذاکره و احتمال بازگشت تنش قرار دارد.
از همین رو، شاید مهمترین پیام سخنان امروز رئیسجمهور همان جملهای باشد که چند بار با بیانهای مختلف تکرار کرد: کشور در شرایط سخت به «تدبیر» نیاز دارد. اینکه این تدبیر بتواند هم در ساختار مدیریتی داخل کشور و هم در پرونده پرتنش سیاست خارجی به نتیجه ملموس تبدیل شود، آزمون اصلی دولت پزشکیان در ماههای پیش رو خواهد بود.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
