بورس تهران حمله آمریکا و ایران را هضم کرد؛ راز رشد ۳۱ هزار واحدی شاخص کل چه بود؟

معاملات دوشنبه ۳۱ اوت ۲۰۲۶ در شرایطی آغاز شد که ریسک ژئوپلیتیکی در منطقه بار دیگر افزایش یافته بود.

یک مقام آمریکایی به رویترز گفت نیروهای ایالات متحده روز یکشنبه دو پرتابگر ایرانی در جزیره لارک در تنگه هرمز را هدف قرار دادند. آمریکا مدعی شد نیروهای سپاه در حال آماده‌سازی تجهیزات مرتبط با مین‌گذاری در تنگه هرمز بوده‌اند. ایران نیز متعاقباً اعلام کرد دو پایگاه آمریکا در الازرق و ملک حسین اردن را با موشک بالستیک هدف قرار داده است.

در برخی روایت‌ها از حملات دیگری در کشورهای عربی صحبت شد، اما در تازه‌ترین گزارش رویترز، ایران مدعی حمله به پایگاه هوایی المنهاد در امارات نیز شده بود که وزارت دفاع امارات آن را تکذیب کرد. در این مرحله، گزارش معتبر تازه‌ای مبنی بر حمله متقابل شب گذشته به یک پایگاه آمریکایی در قطر تأیید نشده است.

طبیعی بود که بورس تهران به چنین خبری با افزایش عرضه باز شود. تسنیم نیز گزارش داد در نیم ساعت نخست، تعداد نمادهای منفی فاصله محسوسی با سهم‌های مثبت داشت و فشار فروش در بخش بزرگی از بازار افزایش یافته بود. شاخص در شروع معاملات حتی برای مدتی منفی شد، اما تقاضا به سرعت در نمادهای بزرگ بازگشت.

شاخص کل رکورد زد؛ هم‌وزن اما قرمز ماند

نتیجه نهایی معاملات برخلاف فضای ساعات قبل از بازگشایی بازار بود.

شاخص کل بورس تهران در پایان روز ۳۱ هزار و ۷۴۸ واحد معادل ۰.۴۹ درصد رشد کرد و روی عدد ۶ میلیون و ۵۴۷ هزار و ۹۳۲ واحد ایستاد؛ سطحی که یک رکورد تازه برای بازار سهام محسوب می‌شود.

اما شاخص هم‌وزن دقیقاً در جهت مخالف حرکت کرد و با کاهش ۶ هزار و ۱۸۹ واحدی معادل ۰.۳۴ درصد در سطح یک میلیون و ۸۲۱ هزار و ۷۶۶ واحد قرار گرفت. شاخص فرابورس نیز حدود ۰.۲۶ درصد کاهش داشت.

این واگرایی شاید مهم‌ترین نکته معاملات امروز باشد.

وقتی شاخص کل مثبت و هم‌وزن منفی است، معمولاً به این معناست که تعداد محدودی از شرکت‌های بزرگ و شاخص‌ساز قدرت کافی برای بالا بردن نماگر اصلی بازار داشته‌اند، در حالی که بسیاری از شرکت‌های کوچک و متوسط شرایط مشابهی نداشته‌اند.

داده‌های میانه بازار نیز همین موضوع را نشان می‌داد. حدود ۵۳ درصد نمادها در محدوده منفی و ۴۷ درصد در محدوده مثبت قرار داشتند و در پایان معاملات نیز وضعیت بازار تقریباً دوپاره باقی ماند.

بنابراین سبز بودن شاخص کل را نمی‌توان به معنای بی‌تفاوتی کامل بورس به جنگ تعبیر کرد.

برگ برنده بورس از کدال آمد

اما چه چیزی اجازه نداد فشار سیاسی به ریزش گسترده شاخص تبدیل شود؟

یکی از مهم‌ترین پاسخ‌ها را باید در گزارش‌های عملکرد مردادماه شرکت‌های بزرگ بورسی جست‌وجو کرد.

درست در روزهایی که ریسک سیاسی افزایش یافته، گزارش‌های ماهانه تعدادی از شرکت‌های بزرگ نشان داده درآمد اسمی آنها با سرعت بالایی در حال رشد است؛ موضوعی که در اقتصادی با تورم و افزایش نرخ ارز می‌تواند نگاه سرمایه‌گذاران را به شرکت‌های بزرگ صادراتی و دارایی‌محور تغییر دهد.

یکی از واضح‌ترین نمونه‌ها ملی صنایع مس ایران است. «فملی» در گزارش مردادماه خود از افزایش ۲۹.۲۵ درصدی فروش نسبت به تیرماه خبر داد. فروش مرداد شرکت نسبت به مرداد سال قبل بیش از ۲۵۲ درصد و درآمد پنج‌ماهه آن نسبت به مدت مشابه سال گذشته بیش از ۲۱۲ درصد رشد کرده است.

فملی امروز نیز یکی از مهم‌ترین نمادهای اثرگذار مثبت بر شاخص کل بود.

فولاد مبارکه نیز گزارش قدرتمندی منتشر کرده است. درآمد فروش این شرکت در مرداد ۱۴۰۵ نسبت به ماه قبل نزدیک ۷ درصد افزایش یافته و نسبت به مرداد سال قبل حدود ۱۴۸ درصد رشد کرده است. فروش پنج‌ماهه فولاد نیز تقریباً ۴۷ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل گزارش شده است.

در گروه بانک نیز گزارش بانک ملت مورد توجه بازار قرار گرفت. «وبملت» در مرداد حدود ۴۲۴ هزار میلیارد ریال درآمد عملیاتی شناسایی کرده و مجموع درآمد عملیاتی آن از ابتدای سال تا پایان مرداد از ۲ هزار و ۲۸ هزار میلیارد ریال عبور کرده است.

همین اعداد توضیح می‌دهند چرا پول در لحظات افزایش عرضه، بار دیگر سراغ بخشی از بزرگان بازار رفت.

۵۱ همت معامله؛ پول از بورس خارج شد اما بازار قفل نشد

نشانه مهم دیگر معاملات دوشنبه، گردش بسیار بالای پول بود.

ارزش معاملات سهام، حق تقدم و صندوق‌های سهامی به حدود ۵۱.۶ همت رسید و بیش از ۱۱۲ میلیارد سهم جابه‌جا شد. سرانه خرید حقیقی حدود ۱۰۴ میلیون تومان و سرانه فروش نزدیک ۸۸ میلیون تومان ثبت شد و نسبت قدرت خرید نیز بالاتر از یک قرار گرفت.

این حجم معاملات در روزی که بازار با یک شوک نظامی تازه مواجه شده بود، نشان می‌دهد خریدار کاملاً از بازار کنار نکشیده است.

اما روی دیگر آمار، مهم‌تر است: بیش از ۲ هزار میلیارد تومان پول حقیقی از سهام، حق تقدم و صندوق‌های سهامی خارج شد. در میانه معاملات نیز برآورد خروج پول حتی به حدود ۲.۲۵ همت رسیده بود.

یعنی معامله‌گران ریسک را نادیده نگرفتند؛ بخشی از آنها سود شناسایی کردند یا نقدینگی خود را به سمت دارایی‌های دیگری بردند.

طلا دوباره پناهگاه پول‌های محتاط شد

یکی از مقاصد قابل مشاهده نقدینگی، ابزارهای مبتنی بر طلا بود.

«عیار»، بزرگ‌ترین صندوق طلای بازار، امروز در میان نمادهای دارای بیشترین ارزش معاملات قرار گرفت و حجم معاملات قابل توجهی در صندوق‌های طلا ثبت شد. داده‌های بازار نشان می‌دهد عیار با فاصله در صدر ارزش معاملات برخی سامانه‌های رصد بازار قرار داشته است.

این رفتار چندان عجیب نیست. افزایش دوباره ریسک نظامی، بالا رفتن قیمت نفت و رشد انتظارات ارزی معمولاً بخشی از سرمایه‌گذاران ایرانی را به سمت طلا سوق می‌دهد.

این اتفاق از قبل هم قابل مشاهده بود. آمارهای بازار سرمایه نشان می‌دهد صندوق‌های طلا طی تابستان همچنان یکی از مقاصد اصلی پول حقیقی بوده‌اند و تنها در تیرماه بیش از ۶.۵ همت سرمایه حقیقی جذب کرده بودند.

بنابراین خروج دو همت پول از سهام امروز الزاماً به معنای خروج کامل سرمایه از بازار سرمایه نیست؛ بخشی از نقدینگی می‌تواند داخل اکوسیستم بورس از سهام به صندوق‌های طلا، اهرمی یا سایر ابزارها منتقل شده باشد.

نفت ۹۱ دلاری چه معنایی برای بورس ایران دارد؟

افزایش تنش در تنگه هرمز فقط یک ریسک سیاسی نیست؛ اثر اقتصادی مستقیمی نیز دارد.

نفت برنت پس از حمله آمریکا به لارک و پاسخ ایران بیش از ۳.۵ درصد جهش کرد و در معاملات دوشنبه به حدود ۹۱.۲۵ دلار در هر بشکه رسید. نفت وست‌تگزاس نیز تا محدوده ۸۶ دلار افزایش یافت.

برای بورس تهران این اتفاق دو اثر متضاد دارد.

تشدید جنگ و بالا رفتن ریسک کشور طبیعتاً ضریب ریسک سرمایه‌گذاری در سهام را افزایش می‌دهد؛ اما از سوی دیگر، رشد نفت و افزایش نرخ ارز می‌تواند انتظارات درآمدی برخی شرکت‌های بزرگ صادراتی، پتروشیمی و پالایشی را تقویت کند.

همین دوگانگی توضیح می‌دهد چرا امروز بدنه بازار تحت فشار بود، اما گروه‌هایی از شرکت‌های بزرگ توانستند شاخص کل را بالا بکشند.

رشد امروز بورس یک هشدار هم دارد

رکورد جدید شاخص کل در نگاه اول خبر بسیار مثبتی برای بورس تهران است، اما سرمایه‌گذار حرفه‌ای احتمالاً بیش از عدد ۶ میلیون و ۵۴۷ هزار واحد به ترکیب این رشد توجه می‌کند.

هم‌وزن منفی بود، پول حقیقی خارج شد و بخش قابل توجهی از نمادها نتوانستند همراه شاخص حرکت کنند.

پس نمی‌توان گفت بازار خطر جنگ را کاملاً کنار گذاشته است. اتفاقاً معاملات امروز نشان داد بازار در برابر ریسک سیاسی وارد فاز «انتخاب‌گری» شده؛ سرمایه از سهام ضعیف‌تر خارج می‌شود و به سمت شرکت‌هایی می‌رود که گزارش عملیاتی قوی‌تر، دارایی‌های ارزی، فروش صادراتی یا چشم‌انداز سودآوری روشن‌تری دارند.

در کوتاه‌مدت ادامه این روند به دو عامل بستگی دارد: تحولات نظامی میان ایران و آمریکا و کیفیت گزارش‌های کدال.

اگر تنش‌ها مهار شود، گردش بالای نقدینگی می‌تواند زمینه سرایت تقاضا از بزرگان به سهم‌های کوچک و مثبت شدن دوباره شاخص هم‌وزن را فراهم کند. اما اگر درگیری در تنگه هرمز گسترش یابد، خروج پول حقیقی امروز می‌تواند نخستین علامت از افزایش احتیاط سرمایه‌گذاران باشد.

بورس تهران روز ۹ شهریور از نخستین آزمون جدی سیاسی شهریور عبور کرد؛ اما پیام واقعی بازار نه در سبز بودن شاخص کل، بلکه در شکاف میان رکورد شاخص، افت هم‌وزن و خروج دو همت پول نهفته است. بازار فعلاً نریخته، اما سرمایه‌گذاران آشکارا تصمیم گرفته‌اند میان سهم خوب و بد تفاوت بیشتری قائل شوند.