نفت دوباره به مرز ۱۰۰ دلار نزدیک شد؛ بازار به ادعای ترامپ درباره بازگشت هرمز اعتماد نکرد

در نخستین ساعات معاملات جمعه چهارم سپتامبر، قرارداد آتی برنت با ۱۵ سنت افزایش به ۹۵ دلار و ۶۷ سنت و WTI با ۲۶ سنت رشد به ۹۱ دلار و ۵۶ سنت رسید.

این اعداد اما فقط یک عکس لحظه‌ای از بازاری بسیار پرنوسان بودند. در به‌روزرسانی بعدی رویترز، برنت حدود ۹۵.۵۲ دلار و نفت آمریکا حدود ۹۱.۳۶ دلار معامله می‌شد.

مهم‌تر از قیمت روزانه، بازده هفتگی است.

بر اساس آخرین داده رویترز، برنت در مسیر حدود ۷.۶ درصد افزایش هفتگی و WTI در مسیر حدود ۱۰.۴ درصد رشد قرار گرفته‌اند؛ قوی‌ترین عملکرد هفتگی از میانه ژوئیه.

این یعنی بازار بار دیگر «حق بیمه ریسک ژئوپلیتیک» قابل توجهی روی نفت گذاشته است.

چرا نفت این هفته ناگهان گران شد؟

محرک اصلی، ازسرگیری برخوردهای مستقیم نظامی آمریکا و ایران در روزهای اخیر است.

رویترز حملات اخیر آمریکا به اهدافی در ایران و پاسخ‌های متقابل ایران را شدیدترین دور درگیری مستقیم دو طرف از ماه ژوئیه توصیف کرده است. جنگی که با حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، اکنون وارد هفتمین ماه شده است.

مقام‌های ایرانی حملات اخیر را تجاوز نظامی می‌خوانند و از کشته و زخمی شدن نظامیان و غیرنظامیان خبر داده‌اند؛ آمریکا در مقابل می‌گوید عملیاتش متوجه اهداف نظامی بوده است.

برای معامله‌گر نفت، مسئله اصلی داوری سیاسی درباره دو روایت نیست؛ مسئله این است که هر دور درگیری تازه، احتمال اختلال در صادرات خلیج فارس را بالا می‌برد.

به همین دلیل حتی خبری درباره حمله به یک تأسیسات ساحلی یا افزایش محدودیت برای کشتی‌ها می‌تواند در چند دقیقه چند دلار به قیمت نفت اضافه کند.

معمای بزرگ بازار؛ از هرمز واقعاً چقدر نفت عبور می‌کند؟

در مرکز تمام این نگرانی‌ها تنگه هرمز قرار دارد.

دونالد ترامپ روز پنجشنبه تصویری در شبکه اجتماعی خود منتشر کرد و مدعی شد جریان نفت از هرمز به حدود ۱۸ میلیون بشکه در روز برگشته؛ رقمی که طبق همان نمودار تنها دو میلیون بشکه کمتر از سطح ۲۰ میلیون بشکه‌ای پیش از شروع جنگ است.

اگر این رقم دقیق باشد، بخش مهمی از استدلال صعودی بازار نفت تضعیف می‌شود.

اما داده‌های ردیابی دریایی تصویر بسیار پیچیده‌تری ارائه می‌کنند.

رویترز با استناد به داده‌های Kpler گزارش کرده روز پنجشنبه فقط چهار کشتی کالایی قابل ردیابی از این آبراه عبور کردند؛ در حالی که میانگین ۱۰ روزه حدود ۱۵ فروند بوده است. پیش از جنگ، شمار کل کشتی‌های تجاری عبوری روزانه در حدود ۱۲۵ فروند گزارش می‌شد.

برآوردهای مشاهده‌شده از جریان نفت نیز از زمان جنگ عمدتاً در محدوده ۴ تا ۶ میلیون بشکه در روز نوسان داشته است.

فاصله میان ۴ تا ۶ میلیون با ادعای ۱۸ میلیون بشکه‌ای ترامپ بسیار بزرگ است.

چرا آمار هرمز تا این حد متفاوت است؟

این اختلاف الزاماً به این معنا نیست که یکی از طرف‌ها تمام داده‌ها را جعل کرده است.

بخشی از مشکل به نحوه ردیابی نفتکش‌ها برمی‌گردد.

برخی کشتی‌ها سامانه AIS خود را خاموش می‌کنند؛ بعضی محموله‌ها از طریق انتقال کشتی‌به‌کشتی جابه‌جا می‌شوند و بعضی نفتکش‌ها پس از عبور از بخش حساس مسیر، محموله را در دریای عمان به کشتی دیگری تحویل می‌دهند.

در نتیجه شرکت‌های مختلف می‌توانند بسته به روش محاسبه به اعداد کاملاً متفاوتی برسند.

حتی Kpler در اواخر اوت پس از بازبینی رفت‌وآمدهای «تاریک»، برآوردی حدود ۸.۶ میلیون بشکه در روز ارائه کرده بود؛ باز هم بسیار بالاتر از تخمین‌های اولیه پنج میلیون بشکه‌ای، اما همچنان کمتر از ادعای ۱۸ میلیون بشکه‌ای.

بنابراین احتیاط معامله‌گران قابل فهم است.

بازار نمی‌تواند برای قیمت‌گذاری میلیاردها دلار نفت فقط به یک پست شبکه اجتماعی تکیه کند.

عراق برنده عجیب بحران هرمز شده است

یکی از مهم‌ترین عوامل جلوگیری از جهش بیشتر نفت، افزایش شدید صادرات عراق است.

دو مقام انرژی عراق به رویترز گفته‌اند صادرات این کشور از حدود ۱.۳۵ میلیون بشکه در روز در ژوئیه به ۲.۳۴ میلیون بشکه در روز در اوت افزایش یافته است.

این یعنی عراق در تنها یک ماه تقریباً یک میلیون بشکه در روز به صادرات خود اضافه کرده است.

دو عامل نقش کلیدی داشته‌اند: نخست، اجازه ایران برای عبور بخشی از نفتکش‌های عراقی از هرمز؛ دوم، تخفیف‌های بسیار سنگین بغداد برای بازگرداندن خریداران.

شرکت بازاریابی نفت عراق، SOMO، برای برخی محموله‌ها تخفیف‌هایی در محدوده ۲۵ تا ۳۰ دلار در هر بشکه ارائه کرده است. همین تخفیف‌ها مشتریانی مانند پتروچاینا، توتال‌انرژیز، ویتول، ترافیگورا و مرکوریا را دوباره به سمت نفت عراق کشانده است.

با این حال صادرات عراق هنوز به سطح بیش از ۳.۳ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ برنگشته است.

پس افزایش عراق بخشی از نفت گمشده بازار را جبران می‌کند، نه همه آن را.

فشار اصلی شاید اصلاً در نفت خام نباشد؛ دیزل هشدار می‌دهد

یکی از مهم‌ترین نکات بازار انرژی فعلی این است که بحران در بخش فرآورده‌های نفتی حتی از نفت خام شدیدتر شده است.

حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌ها و زیرساخت‌های نفتی روسیه، کاهش صادرات سوخت روسیه و اختلال در عرضه خاورمیانه موجب کاهش حاشیه امن بازار دیزل شده‌اند. روسیه نیز صادرات دیزل را تا پایان سپتامبر محدود کرده است.

ذخایر دیزل آمریکا در ماه اوت به پایین‌ترین سطح این ماه از سال ۱۹۸۲ رسیده و ذخایر ساحل شرقی آمریکا نیز به حدود ۱۹.۳ میلیون بشکه کاهش یافته است.

این وضعیت اهمیت بسیار بیشتری از یک افزایش ساده در پمپ بنزین دارد.

دیزل سوخت اصلی کامیون‌ها، ماشین‌آلات کشاورزی و بخش قابل توجهی از حمل‌ونقل کالاست؛ بنابراین رشد آن می‌تواند مستقیماً هزینه غذا، حمل‌ونقل و تولید را بالا ببرد.

دیزل ۵.۷۸ دلار؛ رکورد شکست یا نه؟

در این بخش یک اختلاف آماری مهم وجود دارد.

AAA در سوم سپتامبر میانگین قیمت دیزل آمریکا را ۵.۷۸۳۲ دلار در هر گالن ثبت کرده است. رکورد تاریخی همین شاخص ۵.۸۱۵۹ دلار در ۱۹ ژوئن ۲۰۲۲ بوده؛ بنابراین براساس آمار AAA، قیمت فعلی بسیار نزدیک رکورد است اما هنوز آن را نشکسته است.

در مقابل، رویترز با استناد به GasBuddy رقم ۵.۸۲۰ دلار را گزارش کرده و آن را رکورد جدید معرفی کرده است.

این تناقض ظاهری به تفاوت پایگاه داده و روش محاسبه دو مجموعه برمی‌گردد.

پس عبارت دقیق‌تر این است که قیمت دیزل آمریکا در حوالی رکورد تاریخی سال ۲۰۲۲ قرار گرفته و بر اساس برخی شاخص‌ها از آن عبور کرده است.

نفت چرا با وجود بحران هنوز زیر ۱۰۰ دلار است؟

با کنار هم گذاشتن همه این اخبار شاید این سؤال مطرح شود که چرا نفت هنوز به بالای ۱۰۰ دلار نرسیده است.

پاسخ در وجود چند نیروی کاهشی است.

نخست، عراق صادرات بیشتری انجام می‌دهد.

دوم، انتقال‌های پنهان و کشتی‌به‌کشتی احتمالاً باعث شده جریان واقعی نفت خلیج فارس بیشتر از چیزی باشد که داده‌های AIS نشان می‌دهند.

سوم، ولادیمیر پوتین همچنان از وجود مسیر احتمالی برای توافق صلح در جنگ اوکراین صحبت کرده است. هر توافقی که احتمال بازگشت عرضه روسیه یا کاهش محدودیت‌های تجاری را بالا ببرد، فشار نزولی بر قیمت نفت ایجاد می‌کند.

در مقابل، تشدید دوباره جنگ ایران و آمریکا، کاهش ذخایر و بحران فرآورده‌ها مانع افت قیمت می‌شوند.

بازار دقیقاً میان همین دو نیرو گرفتار شده است.

نفت ۱۰۰ دلاری دوباره روی میز است؟

برنت روز پنجشنبه در مقاطعی به حدود ۹۷ دلار رسید؛ بالاترین سطح شش هفته اخیر.

در نتیجه فاصله بازار تا ۱۰۰ دلار دیگر زیاد نیست.

اما عبور پایدار از این سطح احتمالاً به یک محرک تازه نیاز دارد: کاهش بیشتر جریان هرمز، حمله به زیرساخت مهم نفتی، اختلال جدی‌تر در صادرات عراق یا روسیه، یا افت محسوس ذخایر جهانی.

در جهت عکس، افزایش قابل اندازه‌گیری عبور نفتکش‌ها از هرمز، آتش‌بس یا مذاکره میان ایران و آمریکا یا پیشرفت جدی در توافق روسیه و اوکراین می‌تواند بخش بزرگی از حق بیمه ژئوپلیتیک را از قیمت نفت خارج کند.

به همین دلیل محدوده ۹۵ تا ۱۰۰ دلار در روزهای آینده بیش از آنکه صرفاً یک محدوده تکنیکال باشد، قیمت‌گذاری احتمال تشدید یا کاهش جنگ است.

بازار حرف ترامپ را نشنید؛ منتظر نفتکش‌ها ماند

مهم‌ترین پیام معاملات این هفته شاید همین باشد.

رئیس‌جمهور آمریکا می‌گوید روزانه ۱۸ میلیون بشکه نفت از هرمز عبور می‌کند و جریان تقریباً به وضعیت پیش از جنگ بازگشته است. اما شرکت‌های ردیابی دریایی هنوز چنین تصویر شفافی ارائه نمی‌کنند و رفت‌وآمد قابل مشاهده کشتی‌ها پایین باقی مانده است.

در نتیجه معامله‌گران فعلاً ریسک را از قیمت نفت حذف نکرده‌اند.

عراق با صادرات بیشتر بخشی از شکاف عرضه را پوشانده، ولی بازار دیزل به محدوده رکورد رسیده و زیرساخت‌های روسیه نیز زیر فشار حملات قرار دارند.

برنت در آستانه ۱۰۰ دلار ایستاده است؛ اما آنچه حرکت بعدی بازار را تعیین می‌کند نه یک سخنرانی و نه یک پست شبکه اجتماعی، بلکه تعداد واقعی نفتکش‌هایی است که می‌توانند با محموله خود سالم از تنگه هرمز عبور کنند.