تورم لوازم خانگی به ۱۱۷.۸ درصد رسید؛ خرید یخچال و لباسشویی برای خانوارها دو برابر سخت‌تر شد؟

بر اساس تازه‌ترین گزارش شاخص قیمت مصرف‌کننده، تورم ماهانه خانوارهای کشور در مرداد به ۳.۴ درصد رسید. تورم نقطه‌به‌نقطه نیز ۸۹ درصد و تورم سالانه ۶۹.۹ درصد ثبت شد. این ارقام به خودی خود از فشار بسیار بالای تورمی بر خانوارها حکایت دارند، اما وضعیت لوازم خانگی از متوسط اقتصاد نیز نامساعدتر بوده است.

برای لوازم خانگی، تورم ماهانه ۴.۷ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۱۷.۸ درصد و تورم سالانه ۷۹.۳ درصد گزارش شده است. بنابراین این بخش در هر سه شاخص اصلی سریع‌تر از میانگین عمومی قیمت‌ها حرکت کرده است.

تورم ۱۱۷.۸ درصدی دقیقاً چه معنایی دارد؟

مهم‌ترین عدد این گزارش، تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۱۷.۸ درصدی است.

این شاخص قیمت سبدی مشابه را در مرداد ۱۴۰۵ با مرداد ۱۴۰۴ مقایسه می‌کند. بنابراین اگر یک سبد فرضی از کالاهای این گروه در سال گذشته ۱۰ میلیون تومان قیمت داشت و دقیقاً مطابق شاخص حرکت کرده باشد، امروز ارزش همان سبد به حدود ۲۱ میلیون و ۷۸۰ هزار تومان رسیده است.

اگر رقم اولیه ۵۰ میلیون تومان باشد، معادل شاخصی آن به حدود ۱۰۸ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان می‌رسد.

البته این محاسبه به معنای آن نیست که قیمت تک‌تک مدل‌های یخچال، تلویزیون یا ماشین لباسشویی دقیقاً ۱۱۷.۸ درصد رشد کرده باشد. نرخ تورم یک میانگین آماری برای مجموعه‌ای از کالاها و هزینه‌های مرتبط است و تغییر قیمت هر برند، مدل و محصول می‌تواند متفاوت باشد.

اما پیام اقتصادی شاخص روشن است: هزینه ورود یک خانوار به بازار لوازم خانگی نسبت به یک سال قبل بیش از دو برابر شده است.

چرا تورم لوازم خانگی از تورم عمومی جلو زده است؟

فاصله ۲۸.۸ واحد درصدی تورم نقطه‌ای لوازم خانگی با تورم کل کشور تصادفی نیست.

تولید این کالاها به مجموعه بزرگی از نهاده‌های صنعتی وابسته است؛ از ورق فولادی و مواد پتروشیمی گرفته تا قطعات الکترونیکی، موتور، کمپرسور و اقلام وارداتی. بنابراین هر تغییر در نرخ ارز، قیمت مواد اولیه یا شرایط تأمین مالی می‌تواند با فاصله‌ای کوتاه وارد قیمت تمام‌شده شود.

فعالان این صنعت از ماه‌های قبل درباره دشواری تأمین مواد اولیه، محدودیت نقدینگی و مشکلات تخصیص ارز هشدار داده بودند. انجمن صنایع لوازم خانگی در خرداد اعلام کرده بود شرکت‌ها با کمبود نقدینگی روبه‌رو هستند و در برخی موارد ثبت سفارش و تخصیص ارز نیز با محدودیت مواجه شده است.

تازه‌ترین اظهارات رئیس انجمن صنایع لوازم خانگی در سوم شهریور نیز نشان می‌دهد این مشکلات هنوز ادامه دارند. علیرضا محمدی دانیالی گفته صنعت از سال گذشته وارد چرخه کاهش تولید شده و سهمیه ارزی تولیدکنندگان نیز نصف شده است. او همچنین خواستار تسهیل واردات مواد اولیه برای جلوگیری از افت بیشتر تولید شده است.

ترکیب افزایش هزینه تولید با محدودیت ارز یکی از توضیحات اصلی برای این است که چرا تورم لوازم خانگی سریع‌تر از تورم عمومی حرکت می‌کند.

یک تناقض بزرگ؛ قیمت بالا می‌رود اما مشتری کم شده است

بازار لوازم خانگی اکنون با شرایطی روبه‌روست که اقتصاددانان آن را می‌توانند نوعی رکود تورمی بخشی توصیف کنند: قیمت‌ها افزایش پیدا می‌کنند، اما میزان تقاضا همزمان کاهش می‌یابد.

گزارش‌های میدانی از بازار در ماه‌های اخیر نشان داده‌اند فروشندگان با کاهش مراجعه مشتری و افت قدرت خرید مواجه شده‌اند؛ در حالی که کالا در بازار وجود دارد و کمبود عمومی گزارش نشده است.

این وضعیت اهمیت زیادی دارد.

در شرایط عادی، افت شدید تقاضا باید فشار کاهشی بر قیمت ایجاد کند. اما وقتی هزینه جایگزینی کالا، مواد اولیه، ارز و تأمین مالی همزمان افزایش می‌یابد، تولیدکننده و فروشنده فضای چندانی برای کاهش قیمت اسمی ندارند.

نتیجه بازاری است که در آن کالا در ویترین وجود دارد، اما تعداد خریدار کمتر می‌شود.

تورم ماهانه از خرداد کمتر شده؛ آیا گرانی در حال پایان است؟

یک نشانه نسبتاً مثبت در آمار وجود دارد.

تورم ماهانه لوازم خانگی در خرداد ۹.۷ درصد بود و تورم نقطه‌به‌نقطه آن زمان ۱۱۱.۱ درصد ثبت شد. حالا تورم ماهانه مرداد به ۴.۷ درصد رسیده است.

بنابراین سرعت افزایش قیمت ماهانه نسبت به خرداد تقریباً نصف شده است.

اما این مسئله نباید با کاهش قیمت اشتباه گرفته شود.

تورم ۴.۷ درصدی یعنی متوسط قیمت‌ها در مرداد نسبت به تیر باز هم افزایش پیدا کرده‌اند، فقط با سرعتی کمتر از خرداد. در واقع قیمت‌ها پس از جهش‌های قبلی روی سطح بالا باقی مانده و یک افزایش دیگر نیز به آن اضافه شده است.

از سوی دیگر، تورم نقطه‌ای از ۱۱۱.۱ درصد خرداد به ۱۱۷.۸ درصد مرداد رسیده؛ بنابراین مقایسه سالانه هنوز بدتر شده است.

یخچال و لباسشویی از «خرید معمول» به «پروژه مالی» تبدیل شدند

لوازم خانگی ویژگی متفاوتی از مواد غذایی دارد.

یک خانواده نمی‌تواند مصرف نان، برنج یا بسیاری از مواد غذایی را برای چند سال عقب بیندازد، اما می‌تواند خرید یک یخچال جدید را به تعویق بیندازد، ماشین لباسشویی قدیمی را تعمیر کند یا تلویزیون فعلی را چند سال بیشتر نگه دارد.

تورم ۱۱۷.۸ درصدی دقیقاً چنین رفتاری را تقویت می‌کند.

وقتی هزینه جایگزینی یک کالای بادوام در مدت یک سال بیش از دو برابر می‌شود، خانواده ابتدا به تعمیر فکر می‌کند. گزینه بعدی خرید کالای ارزان‌تر، استفاده از فروش اقساطی یا مراجعه به بازار دست‌دوم است.

به این ترتیب عمر اقتصادی وسایل داخل خانه افزایش پیدا می‌کند؛ نه لزوماً به دلیل بهتر شدن کیفیت کالاها، بلکه به دلیل اینکه هزینه جایگزینی آنها از توان مالی خانوار فاصله گرفته است.

فشار برای دهک‌های پایین شدیدتر است

مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که تورم لوازم خانگی را در کنار تورم عمومی خانوارهای کم‌درآمد قرار دهیم.

در مرداد، تورم سالانه کل کشور ۶۹.۹ درصد بود، اما این رقم برای دهک دوم به ۷۸.۳ درصد رسید؛ بالاترین نرخ در میان دهک‌های هزینه‌ای. در مقابل تورم سالانه دهک دهم ۶۷.۶ درصد ثبت شد و فاصله تورمی دهک‌ها به ۱۰.۷ واحد درصد افزایش یافت.

این یعنی خانوار کم‌درآمد پیش از آنکه به فکر خرید لوازم خانگی باشد، سهم بیشتری از درآمدش را برای خوراک، مسکن و سایر هزینه‌های ضروری پرداخت می‌کند.

در چنین شرایطی حتی اگر قیمت لوازم خانگی ثابت بماند، قدرت خرید واقعی این خانوار کاهش یافته است؛ چه رسد به اینکه خود لوازم خانگی نیز تورمی بالاتر از متوسط کشور داشته باشد.

آیا قیمت لوازم خانگی در پاییز باز هم بالا می‌رود؟

مسیر قیمت در ماه‌های آینده بیش از همه به سه متغیر وابسته است: نرخ ارز، تأمین مواد اولیه و عمق رکود تقاضا.

اگر محدودیت‌های ارزی و مشکلات تأمین مواد اولیه ادامه یابد یا نرخ ارز در سطوح بالا تثبیت شود، هزینه تولید همچنان تحت فشار خواهد بود. نصف شدن سهمیه ارزی مورد اشاره انجمن صنایع لوازم خانگی نیز یکی از ریسک‌های اصلی سمت عرضه محسوب می‌شود.

در مقابل، رکود بازار یک مانع جدی مقابل افزایش بی‌وقفه قیمت است.

گزارش‌های میدانی حتی در خرداد از افزایش‌های متعدد قیمت در برخی برندها و همزمان عمیق‌تر شدن رکود بازار حکایت داشتند. در برخی فهرست‌ها افزایش‌هایی بین ۱۰ تا ۲۵ درصد و برای بعضی برندها ارقام بسیار بالاتری گزارش شده بود.

بنابراین اگر شوک تازه‌ای در ارز و هزینه تولید ایجاد نشود، احتمال دارد سرعت رشد قیمت نسبت به ماه‌های پرجهش کمتر شود؛ اما با داده‌های فعلی نمی‌توان از کاهش عمومی قیمت‌ها سخن گفت.

تورم ۱۱۷.۸ درصدی؛ گرانی مهم‌تر است یا حذف لوازم خانگی از سبد خانوار؟

اعداد مرداد فقط درباره افزایش قیمت یک گروه کالا نیستند.

تورم ماهانه ۴.۷ درصدی نشان می‌دهد قیمت‌ها هنوز در حال افزایش‌اند. تورم سالانه ۷۹.۳ درصدی می‌گوید فشار طی یک دوره طولانی تثبیت شده و تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۱۷.۸ درصدی نشان می‌دهد فاصله قیمت امروز با یک سال قبل از مرز دو برابر عبور کرده است.

اما شاید مهم‌ترین پیام این آمار در خود فروشگاه‌ها دیده شود.

وقتی خانواده‌ای تعمیر لباسشویی ۱۰ ساله را به خرید یک دستگاه جدید ترجیح می‌دهد، زوجی که قصد تشکیل زندگی دارد خرید برخی اقلام را حذف می‌کند یا مشتری به جای کالای نو سراغ دست‌دوم می‌رود، تورم دیگر صرفاً یک عدد در جدول مرکز آمار نیست؛ مستقیماً الگوی زندگی را تغییر داده است.

بازار لوازم خانگی اکنون در نقطه‌ای قرار دارد که مسئله اصلی فقط «گران شدن» نیست، بلکه خطر «خارج شدن کالاهای بادوام از دسترس بخش بزرگ‌تری از خانوارها» است. اگر فاصله میان رشد درآمد و قیمت این کالاها ادامه پیدا کند، ویترین‌ها ممکن است همچنان پر بمانند، اما سهم لوازم خانگی نو در سبد مصرف مردم کوچک‌تر خواهد شد.