شوک تازه به قیمت برنج ایرانی؛ کیسه ۱۰ کیلویی تا ۵.۸ میلیون تومان رسید / پاییز گران‌تر می‌شود؟

تازه‌ترین رصد منتشرشده از بازار نشان می‌دهد قیمت برخی از برندهای برنج ایرانی در شهریور به سطوح جدیدی رسیده است.

«برنج عنبربو عزیزان» در بسته ۱۰ کیلویی با قیمت ۵ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان عرضه شده است. در نتیجه قیمت هر کیلو از این محصول بسته‌بندی‌شده به حدود ۵۸۰ هزار تومان می‌رسد.

کیسه ۱۰ کیلویی «برنج شیرودی هایلی» نیز ۴ میلیون و ۷۴۹ هزار تومان قیمت دارد؛ یعنی هر کیلو تقریباً ۴۷۵ هزار تومان.

«برنج طارم ماندران شالیا» در بسته ۱۰ کیلویی با قیمت ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان و «دم‌سیاه درجه یک آقاجانیان» نیز با قیمت ۵ میلیون و ۳۱۲ هزار تومان عرضه شده است.

فاصله میان ارزان‌ترین و گران‌ترین نمونه این جدول بیش از یک میلیون تومان برای هر کیسه ۱۰ کیلویی است؛ اختلافی که نشان می‌دهد انتخاب رقم، برند، محل کشت و نوع بسته‌بندی اکنون تأثیر جدی بر هزینه خرید خانوار دارد.

آیا واقعاً هر کیلو برنج ایرانی ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان شده است؟

خیر. این یکی از نکاتی است که در انتشار قیمت‌های بازار باید به آن توجه کرد.

اعداد بالا مربوط به محصولات مشخص در بازار خرده‌فروشی و بسته‌بندی‌شده هستند و نمی‌توان آنها را به تمام برنج‌های ایرانی تعمیم داد.

برای نمونه، در گزارش بازار ششم شهریور، قیمت مصرف‌کننده برخی نمونه‌های شیرودی از حدود ۳۵۰ هزار تومان در هر کیلو آغاز شده بود و قیمت عمده‌فروشی شیرودی استخوانی حدود ۲۷۵ هزار تومان گزارش شده است. در مقابل، برنج‌های هاشمی، طارم ممتاز، دم‌سیاه و کشت دوم به دلیل کیفیت و تقاضای بیشتر با نرخ‌های بالاتری معامله می‌شوند.

حتی داده‌های فروشگاهی دهم شهریور نیز یک بسته پنج کیلویی دم‌سیاه درجه یک آقاجانیان را ۲ میلیون و ۶۵۶ هزار و ۲۵۰ تومان ثبت کرده‌اند که تقریباً همان نرخ ۵ میلیون و ۳۱۲ هزار تومانی برای ۱۰ کیلو را تأیید می‌کند.

بنابراین بهتر است در خبرهای قیمت برنج از عبارت «برخی نمونه‌های بسته‌بندی‌شده» استفاده شود، نه اینکه گفته شود قیمت کل بازار به یک رقم مشخص رسیده است.

چرا برنج ایرانی در فصل برداشت هنوز گران است؟

در نگاه اول شاید انتظار رود با آغاز برداشت محصول جدید در شمال کشور، قیمت برنج کاهش پیدا کند. اما بازار برنج همیشه با یک تأخیر زمانی به افزایش عرضه واکنش نشان می‌دهد.

محصول تازه ابتدا باید از مزرعه خارج شود، خشک و فرآوری شود، در شالیکوبی تبدیل به برنج سفید شود و سپس مراحل سورت، بسته‌بندی، حمل و توزیع را طی کند.

در همین دوره، فروشندگان نیز لزوماً تمام موجودی جدید را فوراً وارد بازار نمی‌کنند. بخشی از فعالان زنجیره عرضه ابتدا سطح قیمت محصول نو را ارزیابی می‌کنند و همین رفتار می‌تواند سرعت افزایش عرضه در بازار مصرف را کاهش دهد.

اقتصادآنلاین در رصد ۱۳ شهریور، کاهش موجودی برخی بارهای ممتاز، هزینه فرآوری، نگهداری و حمل‌ونقل و ورود محتاطانه محصول جدید را از عوامل مؤثر بر تثبیت قیمت‌های بالا عنوان کرده است.

یک عامل مهم دیگر؛ هزینه تولید بالا رفته است

قیمت برنج فقط حاصل عرضه و تقاضای روزانه نیست.

دستمزد کارگر، کود و نهاده کشاورزی، ماشین‌آلات برداشت، سوخت، خشک‌کردن شالی، شالیکوبی، کیسه و بسته‌بندی، حمل‌ونقل و هزینه سرمایه در قیمت نهایی اثر دارند.

وقتی این هزینه‌ها افزایش می‌یابد، کشاورز و شالیکوبی حاضر نیستند محصول جدید را با نرخ سال قبل روانه بازار کنند.

در نتیجه ممکن است همزمان با ورود محصول تازه، عرضه افزایش یابد اما «کف قیمتی» جدید نیز بالاتر از سال گذشته شکل بگیرد.

همین مسئله توضیح می‌دهد چرا افزایش عرضه الزاماً به معنی بازگشت سریع قیمت‌ها به ارقام قدیمی نیست.

لغو ممنوعیت واردات چرا قیمت برنج ایرانی را پایین نیاورد؟

امسال یک اتفاق متفاوت نیز در سیاست تجاری برنج رخ داده است.

در سال‌های گذشته، ترخیص برنج خارجی از ابتدای مرداد تا پایان آبان و همزمان با برداشت داخلی محدود می‌شد؛ اما دولت برای سال ۱۴۰۵ این ممنوعیت فصلی را لغو کرد و امکان واردات و ترخیص برنج در دوره برداشت را باز گذاشت.

معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی نیز اعلام کرده بود افزایش عرضه برنج وارداتی می‌تواند به ایجاد رقابت و تعدیل قیمت این بخش از بازار کمک کند.

با این حال، برنج وارداتی و برنج ممتاز ایرانی کاملاً جایگزین یکدیگر نیستند.

خانواری که مشخصاً طارم، هاشمی، دم‌سیاه یا برنج معطر شمال می‌خواهد، لزوماً به دلیل ارزان‌تر بودن برنج وارداتی انتخاب خود را تغییر نمی‌دهد. بنابراین واردات می‌تواند فشار را در بخش اقتصادی بازار کاهش دهد، اما اثر آن بر قیمت ارقام ممتاز داخلی محدودتر است.

چرا عنبربو ۵.۸ میلیون تومانی از طارم گران‌تر شده؟

در جدول فعلی یک نکته جالب دیده می‌شود: نمونه عنبربو با قیمت ۵.۸ میلیون تومان حتی از طارم و دم‌سیاه جدول نیز گران‌تر است.

این وضعیت نشان می‌دهد نام رقم به تنهایی تعیین‌کننده قیمت نیست.

برند، کیفیت سورت، درصد شکستگی، تاریخ برداشت، نوع بسته‌بندی، محل عرضه و حاشیه سود فروشنده می‌توانند نرخ نهایی را تغییر دهند.

برای مقایسه، در گزارشی از ششم شهریور یک نمونه ۱۰ کیلویی عنبربو حدود ۳ میلیون و ۹۸۰ هزار تومان گزارش شده بود.

اختلاف این رقم با ۵.۸ میلیون تومان امروز بسیار زیاد است و نشان می‌دهد نمی‌توان گفت «عنبربو در بازار ۵.۸ میلیون تومان است»؛ دقیق‌تر این است که بگوییم یک نمونه مشخص از عنبربو با این قیمت عرضه شده است.

خانوارها به سمت خرید کمتر رفته‌اند

یکی از پیامدهای مستقیم افزایش قیمت، تغییر رفتار خرید مصرف‌کنندگان است.

وقتی یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج ممتاز بیش از پنج میلیون تومان قیمت دارد، خرید چند کیسه‌ای که زمانی برای بسیاری از خانوارها عادی بود، به هزینه سنگینی تبدیل می‌شود.

گزارش بازار نیز از افزایش خریدهای جزئی‌تر و مدیریت‌شده‌تر حکایت دارد.

در چنین شرایطی، احتمال افزایش تقاضا برای شیرودی، فجر، ندا، برنج‌های نیم‌دانه یا حتی ترکیب برنج ایرانی و وارداتی بیشتر می‌شود.

این تغییر می‌تواند در نهایت فاصله قیمتی ارقام ممتاز و اقتصادی را بیشتر کند؛ زیرا خریدار سنتی طارم و هاشمی همچنان برای کیفیت بالاتر حاضر به پرداخت نرخ بیشتری است، در حالی که بخش حساس به قیمت به سمت گزینه‌های ارزان‌تر کوچ می‌کند.

قیمت برنج در پاییز کاهش می‌یابد یا باز هم گران می‌شود؟

برای پاییز دو نیروی متضاد وجود دارد.

از یک طرف، تکمیل برداشت و ورود حجم بیشتری از محصول سال ۱۴۰۵ به شالیکوبی‌ها باید عرضه برنج داخلی را افزایش دهد. ادامه ترخیص برنج وارداتی نیز می‌تواند روی بخش اقتصادی بازار فشار کاهشی ایجاد کند.

از طرف دیگر، هزینه بالای تولید و تمایل فروشندگان به تثبیت نرخ‌های جدید اجازه نمی‌دهد انتظار یک سقوط سریع قیمت‌ها را داشته باشیم.

در نتیجه محتمل‌ترین سناریو در کوتاه‌مدت، نوسان در سطوح بالا با اختلاف زیاد میان برندها و ارقام مختلف است؛ نه جهش یکدست همه برنج‌ها و نه کاهش شدید قیمت.

برای خریداران نیز مقایسه «قیمت هر کیلو» مهم‌تر از قیمت یک کیسه است. بسته‌بندی، وزن و برند گاهی تصویر گمراه‌کننده‌ای از ارزان یا گران بودن محصول ایجاد می‌کند.

آنچه در ۱۳ شهریور روشن است این است که بازار برنج ایرانی دیگر یک بازار با نرخ واحد نیست. یک کیلو شیرودی ممکن است در یک کانال فروش ۳۵۰ هزار تومان باشد و نمونه بسته‌بندی‌شده برند دیگری نزدیک ۴۷۵ هزار تومان؛ عنبربو نیز می‌تواند با فاصله‌ای چندمیلیونی میان دو بسته ۱۰ کیلویی عرضه شود.

پس تیتر اصلی بازار شهریور فقط «گرانی برنج» نیست؛ شکاف شدید قیمت‌هاست. در حالی که برخی بسته‌های ممتاز از مرز پنج میلیون تومان عبور کرده‌اند و عنبربوی ۱۰ کیلویی مورد بررسی به ۵.۸ میلیون تومان رسیده، خریداران بیش از هر زمان دیگری مجبورند میان کیفیت، برند و توان خرید خود تعادل برقرار کنند.