اعتراض رسمی گل‌گهر به گل جنجالی تراکتور؛ VAR حق داشت تصمیم کرنر را تغییر دهد؟

گل‌گهر در نخستین مسابقه هفته ششم لیگ برتر با تک‌گل امیرحسین حسین‌زاده مقابل تراکتور شکست خورد؛ نتیجه‌ای که تراکتور را ۱۶ امتیازی و در صدر جدول نگه داشت و سومین شکست متوالی تیم سیرجانی را رقم زد. اما تمام بحث مسابقه به دقیقه ۴۳ و اتفاقی برمی‌گردد که پیش از گل تراکتور رخ داد.

باشگاه گل‌گهر در بیانیه رسمی خود تأکید کرده که کمک‌داور به شکل واضح علامت کرنر داده و بازیکنان این تیم نیز بر اساس همان علامت از ساختار دفاعی خارج شده و برای اجرای کرنر به سمت دروازه تراکتور رفته‌اند.

چند ثانیه بعد، وحید زمانی نظر دیگری داشت و ضربه دروازه را به تراکتور واگذار کرد. بیرانوند نیز معطل نکرد، بازی را سریع به جریان انداخت و با ارسال بلند خود حسین‌زاده را در فضای خالی پشت بازیکنان گل‌گهر صاحب موقعیت کرد؛ مهاجم تراکتور نیز با استفاده از این غافلگیری دروازه را باز کرد. فیلم صحنه نیز پاس بلند بیرانوند و فرار حسین‌زاده را ثبت کرده است.

قانون چه می‌گوید؛ حرف داور مهم‌تر است یا کمک‌داور؟

نخستین نکته حقوقی به رابطه داور و کمک‌داور مربوط است.

طبق قانون ششم IFAB، کمک‌داور وظیفه دارد خروج کامل توپ از زمین و اینکه شروع مجدد باید کرنر، ضربه دروازه یا اوت باشد را به داور اعلام کند؛ اما همان قانون به‌صراحت می‌گوید تصمیم نهایی همیشه با داور مسابقه است.

بنابراین اگر کمک‌داور کرنر نشان داده باشد، وحید زمانی از نظر قانونی اختیار داشته پیش از شروع مجدد، پس از مشورت با همکارانش تصمیم دیگری بگیرد.

قانون پنجم نیز نکته‌ای مشابه دارد: داور می‌تواند تا زمانی که بازی دوباره آغاز نشده، تصمیم خود را اصلاح کند؛ اما پس از انجام شروع مجدد، دیگر نمی‌تواند آن تصمیم مربوط به نحوه شروع بازی را تغییر دهد.

پس اصل «تغییر تصمیم از کرنر به ضربه دروازه» به خودی خود غیرقانونی نیست.

محل اختلاف در این پرونده، نحوه و زمان اعلام تصمیم نهایی و نقش احتمالی VAR است.

آیا داور باید به گل‌گهر فرصت بازگشت به دفاع می‌داد؟

گل‌گهر استدلال کرده که بازیکنانش با اعتماد به علامت رسمی کمک‌داور از آرایش دفاعی خارج شدند و تیم داوری باید آثار تصمیم اولیه را مدیریت می‌کرد.

این بخش از اعتراض از منظر مدیریت مسابقه قابل بحث است، اما قانون به آن سادگی که بیانیه باشگاه القا می‌کند نیست.

راهنمای رسمی IFAB درباره ارتباط داوران تأکید می‌کند علامت‌ها و تصمیم‌ها باید روشن باشند و داور و کمک‌داور نیز در صحنه‌های نزدیک با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. با این حال، در قوانین عمومی فوتبال بندی وجود ندارد که بگوید اگر کمک‌داور ابتدا اشتباه علامت بدهد و داور پیش از شروع مجدد آن را اصلاح کند، تیم مقابل الزاماً باید فرصت مشخصی برای بازگشت به آرایش دفاعی دریافت کند.

اگر داور ضربه دروازه را به‌طور نهایی اعلام کرده، توپ در محل قانونی قرار گرفته و دستور توقف اجرای ضربه را نداده باشد، اصل انجام سریع شروع مجدد می‌تواند مجاز باشد.

به همین دلیل، بحث اصلی احتمالاً روی این موضوع خواهد بود که آیا تصمیم نهایی به اندازه کافی شفاف به بازیکنان اعلام شده بود یا خیر؛ موضوعی که بررسی تصاویر، صدای ارتباط تیم داوری و گزارش ناظر می‌تواند درباره آن تعیین‌کننده باشد.

VAR می‌توانست کرنر را به ضربه دروازه تبدیل کند؟

اینجا مهم‌ترین بخش پرونده قرار دارد.

قوانین IFAB برای فصل ۲۷-۲۰۲۶ تغییر مهمی در پروتکل VAR ایجاد کرده‌اند. از این فصل، مسابقات می‌توانند به‌صورت اختیاری اجازه دهند VAR یک کرنر کاملاً اشتباه را بررسی کند؛ اما فقط زمانی که اصلاح تصمیم بتواند بلافاصله و بدون تأخیر در شروع مجدد انجام شود. این قابلیت باید توسط برگزارکننده مسابقات به‌عنوان گزینه مورد استفاده پذیرفته شده باشد.

بنابراین سؤال گل‌گهر درباره اینکه آیا لیگ برتر ایران این اختیار جدید را در مقررات VAR خود فعال کرده، سؤال مهمی است.

اگر VAR واقعاً پیش از شروع مجدد به داور اطلاع داده باشد که تصمیم کرنر اشتباه است، باید مشخص شود این مداخله دقیقاً تحت چه اختیار و پروتکلی انجام شده است.

اما تا زمان تنظیم این گزارش، در جست‌وجوی زنده پاسخ عمومی و رسمی کمیته داوران درباره اینکه ایمان کهیش، داور VAR این مسابقه، پیش از گل در تغییر کرنر به ضربه دروازه دخالت داشته یا نه پیدا نشده است.

طبق اعلام کمیته داوران، وحید زمانی داور وسط بود، هادی طوسی و سعید محمدی کمک‌های او بودند و ایمان کهیش به همراه شبیر بهروزی تیم VAR را تشکیل می‌دادند.

یک نکته بسیار مهم؛ VAR بعد از گل نمی‌تواند کرنر قبلی را برگرداند

قانون در این بخش روشن‌تر است.

پروتکل VAR می‌گوید وقتی شروع مجدد انجام شد، تصمیم‌هایی مانند کرنر، ضربه دروازه یا اوت دیگر قابل بازبینی و تغییر نیستند. IFAB صراحتاً نوشته تصمیم‌های مربوط به شروع مجدد پس از ازسرگیری بازی قابل بررسی نیستند.

بنابراین اگر بیرانوند ضربه دروازه را زده و بازی از سر گرفته شده باشد، VAR نمی‌تواند پس از گل حسین‌زاده برگردد و بگوید توپ قبلی باید کرنر گل‌گهر بوده است.

VAR البته موظف است خود گل را از نظر موارد قابل بازبینی مانند آفساید، خطا یا سایر تخلفات مرتبط با فاز هجومی بررسی کند؛ اما تصمیم قبلی درباره کرنر یا ضربه دروازه، پس از شروع مجدد وضعیت متفاوتی دارد.

همین نکته باعث می‌شود چند ثانیه پیش از شروع سریع بیرانوند، حساس‌ترین لحظه پرونده باشد.

اعتراض گل‌گهر از نظر قانونی چقدر جدی است؟

اعتراض سیرجانی‌ها را می‌توان به دو بخش تقسیم کرد.

بخش اول این ادعاست که کمک‌داور کرنر گرفته و داور حق نداشته تصمیم را تغییر دهد. این استدلال با قوانین IFAB همخوان نیست؛ زیرا داور اختیار نهایی دارد و می‌تواند پیش از شروع مجدد نظر خود یا همکارش را اصلاح کند.

اما بخش دوم یعنی درخواست شفاف‌سازی درباره نحوه تغییر تصمیم، ارتباط داوران و نقش VAR کاملاً قابل بررسی است.

اگر تغییر تصمیم فقط نتیجه مشورت وحید زمانی با کمک‌داور بوده باشد، پرونده یک شکل دارد. اگر VAR پیش از شروع مجدد در تصمیم دخالت کرده باشد، باید مشخص شود آیا استفاده از اختیار جدید بررسی کرنرهای آشکارا اشتباه در لیگ ایران تصویب شده و فرایند قانونی آن رعایت شده است.

همین تفاوت، پاسخ کمیته داوران را بسیار مهم می‌کند.

آیا نتیجه بازی تراکتور و گل‌گهر ممکن است تغییر کند؟

حتی اگر بعدها مشخص شود تیم داوری اشتباه کرده، تغییر نتیجه مسابقه سناریوی بسیار متفاوت و دشوارتری است.

پروتکل IFAB تأکید می‌کند در اصل، اشتباه VAR، تصمیم به بررسی نکردن یک صحنه یا حتی بررسی یک موقعیت غیرقابل بازبینی، به خودی خود باعث بی‌اعتبار شدن مسابقه نمی‌شود.

در فوتبال تفاوت مهمی میان اشتباه در تشخیص داوری و اشتباه در اجرای قانون وجود دارد. اولی معمولاً بخشی از مسابقه تلقی می‌شود، در حالی که پرونده‌های مرتبط با اجرای نادرست قانون شرایط حقوقی کاملاً متفاوتی دارند.

در شرایط فعلی هیچ مرجع رسمی اعلام نکرده که در این مسابقه «اشتباه در اجرای قانون» رخ داده است.

بنابراین فعلاً برد یک بر صفر تراکتور و گل حسین‌زاده کاملاً در نتیجه رسمی مسابقه ثبت شده‌اند.

اعتراض دوم گل‌گهر؛ شعار علیه امید عالیشاه

باشگاه گل‌گهر در بخش دیگری از بیانیه، به رفتار بخشی از تماشاگران میزبان علیه امید عالیشاه اعتراض کرده است.

باشگاه مدعی شده عالیشاه از ابتدای مسابقه هدف شعارهای توهین‌آمیز قرار داشته و خواستار آن شده که ناظر مسابقه این موارد را در گزارش خود ثبت کند و کمیته‌های قضایی فدراسیون به آن رسیدگی کنند. گزارش رسانه‌ها نیز این بخش از اعتراض رسمی گل‌گهر را تأیید کرده است.

در این بخش نتیجه پرونده بیش از هر چیز به گزارش ناظر، تصاویر مسابقه و بررسی ارکان قضایی فدراسیون وابسته خواهد بود و پیش از صدور رأی نمی‌توان درباره محرومیت یا جریمه احتمالی تراکتور نتیجه‌گیری کرد.

حالا توپ در زمین کمیته داوران است

مسابقه تمام شده، تراکتور سه امتیاز را گرفته و با ۱۶ امتیاز صدرنشین مانده است؛ اما پرونده جنجالی‌ترین لحظه بازی تازه وارد مرحله دوم شده است.

قوانین IFAB یک نکته را قطعی می‌کنند: کمک‌داور تصمیم نهایی را نمی‌گیرد و وحید زمانی حق داشته پیش از شروع مجدد علامت کرنر را به ضربه دروازه تغییر دهد.

اما سؤال اصلی گل‌گهر همچنان بی‌پاسخ مانده است: این تغییر تصمیم چگونه اتفاق افتاد؟ نتیجه مشورت داور و کمک بود یا VAR نیز دخالت داشت؟

اگر VAR دخالت داشته، آیا گزینه جدید بررسی «کرنر آشکارا اشتباه» در لیگ برتر ایران رسماً اجرایی شده بود؟ و اگر دخالتی در کار نبوده، چگونه اختلاف آشکار میان علامت کمک‌داور و تصمیم نهایی داور به شکلی مدیریت شد که چند ثانیه بعد به تک‌گل مسابقه انجامید؟

این بار پاسخ کلی درباره «نظر نهایی داور» احتمالاً برای پایان دادن به جنجال کافی نیست. انتشار توضیح فنی کمیته داوران درباره ارتباط میان وحید زمانی، کمک‌داور و اتاق VAR می‌تواند مشخص کند گل تراکتور صرفاً محصول تیزهوشی بیرانوند و حسین‌زاده بوده یا یک تصمیم داوری بحث‌برانگیز نیز مستقیماً مسیر مسابقه را تغییر داده است.