پشت پرده انتخاب بنیادی‌فر برای دربی ۱۰۷؛ خسروی: نه پنالتی جا ماند، نه اخراج

دربی ۱۰۷ با فوتبال جذاب دو تیم و تساوی یک بر یک به پایان رسید، اما درست مانند بسیاری از شهرآوردهای تهران، پرونده مسابقه با سوت پایان بسته نشد. استقلالی‌ها درباره برخی برخوردهای بازیکنان پرسپولیس، به‌خصوص درگیری کنعانی‌زادگان و عارف آقاسی، اعتراض داشتند و در سوی مقابل پرسپولیسی‌ها نیز در چند صحنه خواستار اعلام پنالتی شدند.

موعود بنیادی‌فر در تمام این صحنه‌ها تصمیم به ادامه بازی گرفت و VAR نیز تصمیمی را تغییر نداد. حالا کمیته داوران با صراحت از عملکرد تیم داوری دفاع کرده است؛ دفاعی که در بعضی صحنه‌ها با نظر اغلب کارشناسان همخوانی دارد، اما همه بحث‌ها را پایان نمی‌دهد.

بنیادی‌فر چگونه داور دربی ۱۰۷ شد؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های صحبت‌های علی خسروی به فرآیند انتخاب داور دربی برمی‌گردد. برخلاف دوره‌هایی که کمیته داوران چند گزینه را برای شهرآورد بررسی می‌کرد، این بار تصمیم تقریباً فوری گرفته شده است.

خسروی گفته در گذشته معمولاً هفت یا هشت گزینه برای قضاوت دربی مطرح می‌شدند، اما همزمانی حضور پنج داور ایرانی در خارج از کشور تعداد گزینه‌ها را محدود کرده بود. به گفته او، اعضای کمیته با بررسی عملکرد بنیادی‌فر در فصل گذشته و چهار هفته ابتدایی لیگ جدید، ظرف یکی دو دقیقه درباره انتخاب او به اجماع رسیدند.

این اتفاق از یک منظر قابل توجه است. دربی تهران معمولاً حساس‌ترین انتصاب داوری فوتبال ایران به شمار می‌رود و اعلام داور آن با گمانه‌زنی‌های فراوان همراه است، اما خسروی این انتخاب را «سریع‌ترین چیدمان دربی در ۱۰ سال گذشته» توصیف کرده است.

اعضای کمیته داوران اکنون معتقدند نتیجه این تصمیم موفق بوده؛ تا جایی که خسروی گفته این نهاد حتی بابت انتخاب بنیادی‌فر به خودش تبریک می‌گوید.

بهترین دربی بنیادی‌فر؛ کارشناسان هم تا حد زیادی موافق‌اند

دفاع کمیته داوران از بنیادی‌فر فقط به نتیجه صحنه‌های پنالتی محدود نیست. خسروی روی نحوه جای‌گیری، فاصله داور از توپ، مدیریت بازیکنان و کنترل مسابقه تأکید کرده و معتقد است بازیکنان دو تیم در زمین اقتدار داور را پذیرفته بودند.

این ارزیابی فقط متعلق به کمیته داوران نیست. حیدر سلیمانی، کارشناس داوری، نیز پس از مسابقه قضاوت بنیادی‌فر را بهترین عملکرد او در چهار دربی دانست. سلیمانی معتقد بود داور مرکز زمین و پشت محوطه‌های جریمه را به‌خوبی کنترل کرد و پنج کارت زرد مسابقه نیز درست بود. تنها ایراد جدی‌ای که او مطرح کرد، کم بودن وقت اضافه نیمه نخست بود؛ سلیمانی معتقد بود به جای زمان اعلام‌شده، حداقل شش دقیقه باید به نیمه اول اضافه می‌شد.

بنابراین تصویر کلی از عملکرد بنیادی‌فر، دست‌کم در میان بخش مهمی از کارشناسان داوری، مثبت است. اختلاف‌ها بیشتر زمانی آغاز می‌شود که صحنه‌های خاص مسابقه به‌صورت جداگانه بررسی شوند.

پنالتی پرسپولیس گرفته نشد؟ کارشناسان یک نظر ندارند

یکی از نخستین صحنه‌های بحث‌برانگیز در دقیقه ۲۵ رخ داد؛ جایی که صالح حردانی و محمدحسین کنعانی‌زادگان هنگام ارسال کرنر با یکدیگر درگیر شدند و مدافع پرسپولیس روی زمین افتاد.

محمدرضا اکبریان این برخورد را یک جدال عادی دانسته و معتقد است کنعانی‌زادگان در سقوط خود بزرگ‌نمایی کرده است. مهدی عالیقدر نیز برخورد دو بازیکن را طبیعی ارزیابی کرده و ادامه بازی را تصمیم درست دانسته است.

اما تورج حق‌وردی نظر متفاوتی داشت و معتقد بود مدافع استقلال در لحظه پایانی گردن بازیکن پرسپولیس را کشیده و داور می‌توانست نقطه پنالتی را نشان دهد.

همین اختلاف نشان می‌دهد دفاع قاطع خسروی مبنی بر اینکه «هیچ‌کدام از اتفاقات محوطه جریمه پنالتی نبود» لزوماً نظر تمام کارشناسان داوری نیست؛ هرچند اکثریت کارشناسانی که نظراتشان منتشر شده، تصمیم بنیادی‌فر در این صحنه را تأیید کرده‌اند.

ماجرای هند استقلال؛ چرا پنالتی اعلام نشد؟

یکی دیگر از صحنه‌های مورد اعتراض پرسپولیس در دقایق پایانی اتفاق افتاد. شوت اوستون اورونوف ابتدا به بدن سامان فلاح برخورد کرد و سپس با دست مدافع استقلال تماس داشت.

خسروی تأکید کرده این برخورد به هیچ عنوان هند پنالتی نبوده است. اکبریان و حق‌وردی نیز در بررسی این صحنه تصمیم داور برای ادامه بازی را تأیید کرده‌اند؛ اکبریان به برخورد اولیه توپ با پای بازیکن و طبیعی بودن وضعیت دست اشاره کرده است.

البته قانون هند کمی دقیق‌تر از این گزاره است که «هر توپی بعد از برخورد به بدن به دست بخورد، هند نیست». طبق قانون ۱۲ IFAB، هر تماس توپ با دست خطا محسوب نمی‌شود؛ داور باید بررسی کند آیا بازیکن عمداً دست را به سمت توپ برده یا با وضعیت دست، بدن خود را به‌طور غیرطبیعی بزرگ‌تر کرده است.

در صحنه سامان فلاح، ارزیابی کارشناسان منتشرشده این بوده که حرکت اضافه‌ای از دست دیده نمی‌شود و بنابراین پنالتی نگرفتن قابل دفاع است.

جنجالی‌ترین صحنه دربی؛ کنعانی باید اخراج می‌شد؟

اما شاید مهم‌ترین بحث داوری دربی ۱۰۷ اصلاً مربوط به پنالتی نباشد.

در وقت‌های تلف‌شده نیمه نخست، میان بازیکنان دو تیم پیش از یک ضربه ایستگاهی درگیری شکل گرفت. تصاویر بعدی نشان داد دست کنعانی‌زادگان با ناحیه گردن عارف آقاسی تماس داشته و پس از پایان نیمه نیز آثاری از جراحت و خون‌ریزی روی گردن مدافع استقلال دیده شده است. باشگاه استقلال نیز این تصاویر را منتشر و به اتفاق رخ‌داده اعتراض کرد.

خسروی در واکنش به جنجال ایجادشده جمله‌ای گفت که خیلی زود بازتاب پیدا کرد: «وظیفه نداریم ناخن بازیکن را چک کنیم.» او معتقد است بازیکنان در چنین درگیری‌هایی یکدیگر را می‌گیرند و ممکن است آسیب نیز ایجاد شود؛ از نظر او نهایت مجازات ممکن برای کنعانی‌زادگان می‌توانست کارت زرد باشد و اعضای کمیته داوران برای اخراج این بازیکن به اجماع نرسیده‌اند.

اما از منظر قوانین، اصل موضوع «ناخن» یا حتی وجود خون نیست؛ معیار اصلی شدت و ماهیت رفتار بازیکن است.

قانون ۱۲ IFAB می‌گوید اگر بازیکنی زمانی که برای توپ مبارزه نمی‌کند، علیه حریف از نیروی بیش از حد یا خشونت استفاده کند، رفتار او می‌تواند مصداق رفتار خشونت‌آمیز و مستوجب اخراج باشد. وجود جراحت به‌تنهایی کارت قرمز را قطعی نمی‌کند و تشخیص شدت برخورد نیازمند مشاهده تصاویر کامل است.

چرا VAR می‌توانست صحنه آقاسی و کنعانی را بررسی کند؟

یک نکته مهم دیگر درباره این صحنه، نقش VAR است. براساس پروتکل فصل ۲۰۲۷-۲۰۲۶ IFAB، کارت قرمز و رفتار خشونت‌آمیز جزو اتفاقاتی هستند که در صورت یک «حادثه جدی از دست‌رفته» قابلیت بررسی توسط VAR را دارند.

بنابراین اگر تیم VAR به این نتیجه می‌رسید که رفتار کنعانی‌زادگان احتمالاً مستحق کارت قرمز مستقیم بوده، امکان ورود به صحنه وجود داشت. از سوی دیگر، اگر شدت تماس در حد رفتار خشونت‌آمیز تشخیص داده نشده باشد، VAR الزامی برای تغییر تصمیم نداشته است.

این همان جایی است که بحث دربی همچنان باز می‌ماند؛ نه می‌توان صرف وجود خون را دلیل قطعی اخراج دانست و نه می‌توان اصل برخورد را نادیده گرفت.

پرونده داوری دربی ۱۰۷ واقعاً بسته شد؟

کمیته داوران موضع خود را روشن کرده است: بنیادی‌فر قضاوت موفقی داشته، پنالتی مهمی از دست نرفته و اتفاقی که مستوجب اخراج باشد نیز از نگاه اعضای کمیته رخ نداده است.

بخش زیادی از نظرات کارشناسی منتشرشده نیز عملکرد کلی داور را تأیید می‌کند؛ به‌خصوص درباره صحنه هند سامان فلاح و مدیریت عمومی مسابقه. با این حال، اختلاف نظر درباره برخورد دقیقه ۲۵ و ابهام پیرامون درگیری کنعانی‌زادگان و آقاسی نشان می‌دهد داوری دربی ۱۰۷ را نمی‌توان کاملاً بدون بحث دانست.