درخواست علم‌الهدی برای «شهید» اعلام شدن ۴ جان‌باخته تجمع مشهد؛ پرونده وکیل‌آباد وارد مرحله تازه‌ای شد

حادثه مرگبار وکیل‌آباد مشهد پس از گذشت بیش از یک هفته بار دیگر به صدر اخبار بازگشته است؛ این بار نه به دلیل انتشار جزئیات تازه درباره تصادف، بلکه به دنبال سخنان امام جمعه مشهد درباره وضعیت چهار جان‌باخته این حادثه.

آیت‌الله علم‌الهدی اعلام کرده است چهار نفری که هنگام حضور در این تجمع بر اثر سانحه رانندگی جان باختند باید در زمره شهدا قرار گیرند و برای آنان «پرونده شهید» تشکیل شود.

او همچنین این موضوع را مرتبط با نگاه و خواسته مقام معظم رهبری نسبت به افرادی دانسته که در این تجمعات حضور پیدا می‌کنند و از ضرورت توجه به کسانی سخن گفته که به گفته او در چنین اجتماعاتی «فداکاری» می‌کنند.

اهمیت این سخنان در آن است که موضوع احراز رسمی شهادت چهار جان‌باخته حادثه وکیل‌آباد پیش‌تر نیز از سوی برخی حاضران و خانواده‌ها مطرح شده بود. در مراسم وداع با جان‌باختگان نیز شماری از شرکت‌کنندگان خواستار آن شده بودند که بنیاد شهید وضعیت آنها را بررسی و شهادتشان را احراز کند.

ماجرای تصادف در تجمع وکیل‌آباد مشهد چه بود؟

حادثه شامگاه سه‌شنبه ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ در محدوده بلوار وکیل‌آباد مشهد رخ داد.

براساس گزارش‌های رسمی، گروهی از شهروندان در حاشیه این محور در تجمعی حضور داشتند که یک دستگاه هیوندای جنسیس پس از از دست دادن کنترل، وارد محدوده جمعیت شد.

در این حادثه چهار نفر جان باختند و تعداد دیگری مجروح شدند. گزارش‌های مختلف در ساعات اولیه تعداد مصدومان را ۱۱ یا ۱۲ نفر اعلام کردند. صداوسیما در گزارشی از چهار جان‌باخته و ۱۲ مجروح سخن گفته است، در حالی که گزارش پلیس تعداد مصدومان را ۱۱ نفر اعلام کرد.

چهار جان‌باخته این حادثه عبارت بودند از جواد تیماجی، محدثه خوشکام، حسنا بهنام و زهرا امینی‌نیا. پس از حادثه، برای آنان مراسم وداع و تشییع در مشهد برگزار شد.

پلیس: حادثه مشهد عمدی یا امنیتی نبود

حادثه وکیل‌آباد در ساعات نخست با شایعات و روایت‌های متفاوتی در شبکه‌های اجتماعی همراه شد و برخی گمانه‌ها از احتمال عمدی بودن برخورد خودرو با جمعیت حکایت داشت.

اما پلیس پس از انجام بررسی‌های اولیه این فرضیه را رد کرد.

رئیس پلیس ترافیک شهری راهور اعلام کرد که براساس یافته‌های موجود، حادثه عمدی یا امنیتی نبوده و راننده خودرو به دلیل بروز تشنج، توانایی کنترل وسیله نقلیه را از دست داده است.

براساس توضیحات پلیس، خودرو پیش از برخورد با تجمع‌کنندگان ابتدا با وسیله نقلیه دیگری برخورد کرده و سپس از مسیر اصلی منحرف شده است. همچنین اعلام شد راننده دارای سابقه و محدودیت پزشکی ثبت‌شده در گواهینامه بوده است.

دادستانی خراسان رضوی نیز برای این حادثه پرونده قضایی تشکیل داده و بررسی آن تحت نظر بازپرس ادامه پیدا کرده است.

بنابراین تا این مرحله، روایت رسمی دستگاه‌های مسئول، حادثه وکیل‌آباد را یک سانحه رانندگی می‌داند و نه یک اقدام عمدی علیه تجمع‌کنندگان.

آیا چهار جان‌باخته مشهد رسماً شهید محسوب می‌شوند؟

این مهم‌ترین پرسشی است که بعد از سخنان علم‌الهدی مطرح شده است.

در ادبیات برخی رسانه‌ها و مراسم‌های برگزارشده، از چهار جان‌باخته با عنوان «شهید» یا «شهدای سنگر خیابان» یاد شده و مراسم تشییع آنان نیز با همین ادبیات برگزار شده است.

اما از منظر اداری و حقوقی، استفاده رسانه‌ای یا مذهبی از عنوان شهید با احراز رسمی شهادت و تشکیل پرونده در بنیاد شهید متفاوت است.

طبق توضیحات رسمی بنیاد شهید و امور ایثارگران، برای افراد غیرنظامی که در حوادث مشمول بررسی قرار می‌گیرند، ابتدا باید پرونده‌ای از طریق استانداری یا فرمانداری تشکیل شود. مدارکی مانند گزارش حادثه، مدارک پزشکی و آرای مراجع ذی‌ربط نیز باید ضمیمه پرونده باشد. سپس بنیاد شهید مسئول تطبیق پرونده با قوانین و آیین‌نامه‌های مربوط است.

در آیین‌نامه تعیین و احراز مصادیق شهید نیز بنیاد شهید به‌عنوان مرجع پذیرش و تطبیق مصادیق با ضوابط قانونی شناخته شده است.

بنابراین سخنان علم‌الهدی را در شرایط فعلی باید درخواست برای آغاز یا تکمیل فرآیند احراز شهادت دانست، نه اعلام نتیجه نهایی حقوقی آن.

تشکیل پرونده شهید چه مراحلی دارد؟

براساس سازوکار اعلام‌شده از سوی بنیاد شهید، مسیر افراد غیرنظامی با نیروهای نظامی متفاوت است.

برای غیرنظامیان، استانداری‌ها یا فرمانداری‌ها در فرآیند تشکیل اولیه پرونده نقش دارند و سپس مستندات حادثه برای بررسی به مراجع مربوط ارسال می‌شود.

بنیاد شهید اعلام کرده است مدارک اصلی شامل گزارش رسمی حادثه، مدارک پزشکی و تصمیم یا نظر شورای تأمین یا سایر مراجع ذی‌صلاح است. پس از بررسی، پرونده با مقررات مربوط به مصادیق ایثارگری و شهادت تطبیق داده می‌شود.

به همین دلیل، حتی حمایت یک مقام سیاسی یا مذهبی از درخواست خانواده‌ها، جایگزین مراحل قانونی نمی‌شود؛ هرچند می‌تواند روند بررسی پرونده را در سطح مدیریتی مورد توجه بیشتری قرار دهد.

تجمعات شبانه مشهد چرا برگزار می‌شد؟

حادثه وکیل‌آباد در یکی از تجمعات شبانه‌ای رخ داد که طی ماه‌های اخیر در مشهد برگزار شده است.

فرمانداری مشهد پیش‌تر اعلام کرده بود افرادی که در محل حادثه حضور داشتند برای حمایت از نظام، رهبری و نیروهای مسلح تجمع کرده بودند. در زمان وقوع حادثه نیز از برگزاری مستمر این اجتماعات طی ماه‌های گذشته خبر داده شد.

آیت‌الله علم‌الهدی نیز طی هفته‌های گذشته بارها درباره این تجمعات سخن گفته و بر ادامه آنها تأکید کرده است. او این اجتماعات را محلی برای بیان مطالبات و نمایش حمایت و مقاومت توصیف کرده و در عین حال خواستار آن شده است که فعالیت‌ها در همین چارچوب صورت گیرد.

به همین دلیل حادثه دهم شهریور از همان ساعات نخست ابعادی فراتر از یک تصادف شهری پیدا کرد و وضعیت قربانیان آن به موضوعی سیاسی و اجتماعی تبدیل شد.

پرونده چهار جان‌باخته مشهد در انتظار تصمیم رسمی

اکنون با اظهارات صریح امام جمعه مشهد، مطالبه برای احراز شهادت چهار جان‌باخته حادثه وکیل‌آباد وارد مرحله تازه‌ای شده است.

جواد تیماجی، محدثه خوشکام، حسنا بهنام و زهرا امینی‌نیا در سانحه‌ای جان خود را از دست دادند که پلیس آن را غیرعمدی و ناشی از از دست رفتن کنترل خودرو اعلام کرده است؛ اما حضور آنان در یک تجمع با ماهیت سیاسی و حمایتی باعث شده درخواست برای برخورداری خانواده‌هایشان از عنوان و مزایای قانونی خانواده شهید مطرح شود.

نکته تعیین‌کننده از این پس، تصمیم مراجع رسمی و بنیاد شهید خواهد بود.

اگر پرونده آنان پس از طی مراحل قانونی با مصادیق مندرج در آیین‌نامه تطبیق داده شود، عنوان شهادت از سطح تعابیر رسانه‌ای و مراسم‌های یادبود فراتر خواهد رفت و وضعیت حقوقی خانواده‌ها نیز بر همین اساس تعیین می‌شود.

در نتیجه، سخنان تازه علم‌الهدی را می‌توان جدی‌ترین حمایت علنی از این مطالبه تا امروز دانست؛ اما پاسخ نهایی به این پرسش که «چهار جان‌باخته حادثه تجمع مشهد رسماً شهید محسوب خواهند شد یا خیر»، به نتیجه روند احراز و اعلام رسمی بنیاد شهید و امور ایثارگران بستگی دارد.