هشدار برای بازار خودرو در پاییز؛ دلار ۲۳۰ هزار تومانی قیمت‌ها را منفجر می‌کند؟

اظهارات بابک صدرایی درباره «دلار بالای ۲۰۰ هزار تومان» زمانی مطرح شد که نرخ ارز تازه وارد سطوح جدیدی شده بود. اما شرایط بازار در هفته‌های بعد تغییر کرد و اکنون دلار آزاد نه‌تنها بالای این سطح تثبیت شده، بلکه فاصله معناداری نیز با آن گرفته است.

در معاملات سه‌شنبه ۲۴ شهریور، دلار آزاد با عقب‌نشینی از قیمت‌های بالاتر در محدوده ۲۳۰ هزار تومان معامله شد و اقتصادنیوز نرخ حدود ۲۳۰ هزار و ۸۶۰ تومان را برای آن گزارش کرد. بنابراین حتی اصلاح اخیر بازار ارز نیز هنوز دلار را حدود ۱۵ درصد بالاتر از مرز ۲۰۰ هزار تومانی مورد اشاره صدرایی نگه داشته است.

این موضوع برای بازار خودرو اهمیت زیادی دارد. خودرو برخلاف طلا و ارز دارایی‌ای نیست که قیمت آن در تمام ساعات معاملات مستقیماً تغییر کند. انتقال اثر دلار به این بازار می‌تواند از چند مسیر شامل قیمت قطعات وارداتی، مواد اولیه، هزینه تولید، نرخ ارز مورد استفاده خودروسازان و واردکنندگان و در نهایت انتظارات فروشندگان انجام شود.

به همین دلیل است که افزایش دلار ممکن است ابتدا روی «قیمت پیشنهادی» فروشندگان دیده شود و مدتی بعد خود را در معاملات واقعی نشان دهد.

بازار خودرو گران شده، اما هنوز خریدار کم است

مهم‌ترین مانع مقابل جهش بی‌وقفه قیمت خودرو، کاهش شدید قدرت خرید خانوارهاست. افزایش اسمی قیمت یک خودرو به معنای آن نیست که همان خودرو با قیمت جدید به‌راحتی معامله می‌شود.

داده‌های روز بازار نیز همین وضعیت دوگانه را نشان می‌دهد. برای مثال، در آخرین قیمت‌های ثبت‌شده، دنا پلاس EF7P مدل ۱۴۰۵ در محدوده ۲ میلیارد و ۴۴۰ تا ۲ میلیارد و ۴۸۰ میلیون تومان قرار گرفته است. در خانواده سایپا نیز شاهین G مدل ۱۴۰۵ حدود ۲ میلیارد و ۳۳۰ میلیون تومان و شاهین اتوماتیک CVT مدل ۱۴۰۵ حدود ۲ میلیارد و ۵۲۰ میلیون تومان قیمت‌گذاری شده است. جالب اینکه همین داده‌ها برای برخی مدل‌ها کاهش روزانه حدود ۰.۸ تا ۰.۹ درصدی را نیز ثبت کرده‌اند.

این رفتار نشان می‌دهد بازار در مسیر صعود یک‌طرفه قرار ندارد.

فقط چند روز قبل‌تر، در ۲۱ شهریور، افزایش قیمت همزمان ده‌ها محصول داخلی گزارش شده بود؛ به‌عنوان نمونه تارا V4، دنا پلاس اتوماتیک و برخی مدل‌های اطلس و ساینا با رشد چندده‌میلیون‌تومانی روبه‌رو شدند.

بنابراین بهتر است وضعیت کنونی را «رکود تورمی بازار خودرو» توصیف کرد؛ قیمت‌ها در سطح بالا قرار دارند و با شوک‌های ارزی قابلیت افزایش بیشتری دارند، اما حجم تقاضای مصرفی به اندازه‌ای نیست که بازار دائماً داغ باقی بماند.

پیش‌بینی قیمت خودرو در پاییز ۱۴۰۵؛ چرا ریسک افزایش بیشتر شده است؟

صدرایی دو شرط اصلی برای افزایش محسوس قیمت خودرو در پاییز مطرح کرده بود: نخست ماندگاری دلار بالای ۲۰۰ هزار تومان و دوم ادامه محدودیت عرضه.

شرط نخست اکنون تا حد زیادی محقق شده است. دلار آزاد در نیمه دوم شهریور بالاتر از سطح مورد اشاره او معامله می‌شود. حتی در روزهایی که نرخ ارز اصلاح می‌شود، بازار همچنان فاصله زیادی با کانال ۲۰۰ هزار تومان دارد.

در سمت عرضه نیز مسئله پیچیده‌تر است. هر اندازه تولید و تحویل خودرو نتواند متناسب با تقاضای بالقوه بازار افزایش پیدا کند، فروشندگان قدرت بیشتری برای انتقال افزایش هزینه‌ها به قیمت نهایی خواهند داشت.

خود صدرایی نیز پیش‌تر تأکید کرده بود واکنش بازار خودرو به ارز الزاماً فوری نیست و اگر دلار در سطوح بالا باقی بماند، اثر آن می‌تواند با فاصله زمانی ظاهر شود.

از این منظر، آرامش نسبی آخر شهریور لزوماً نشانه منتفی‌شدن موج جدید گرانی نیست.

آیا واردات خودروهای دست‌دوم قیمت‌ها را پایین می‌آورد؟

یکی از امیدهای مطرح‌شده برای کنترل قیمت، واردات خودروهای کارکرده است. اما میزان اثرگذاری این سیاست به حجم واقعی واردات وابسته خواهد بود.

صدرایی معتقد است ورود ۱۰ تا ۲۰ هزار دستگاه خودرو در بازاری با تقاضای بسیار بزرگ نمی‌تواند به تنهایی باعث ریزش عمومی قیمت‌ها شود. تحلیل او این است که واردات محدود در بهترین حالت می‌تواند سرعت رشد قیمت‌ها را کاهش دهد، نه اینکه الزاماً روند بازار را نزولی کند.

این استدلال از نظر ساختار بازار قابل توجه است. برای کاهش پایدار قیمت خودرو، تنها صدور مجوز واردات کافی نیست؛ خودرو باید ثبت سفارش شود، ارز دریافت کند، وارد گمرک شود، مراحل استاندارد و ترخیص را طی کند و در نهایت با تیراژی قابل توجه وارد بازار مصرف شود.

اگر عرضه به‌صورت محدود و قطره‌ای انجام شود، بیشترین اثر آن احتمالاً در بخش خودروهای وارداتی و مونتاژی دیده خواهد شد و اثر مستقیم آن روی خودروهای اقتصادی داخلی محدودتر باقی می‌ماند.

پول از طلا و دلار دوباره وارد بازار خودرو می‌شود؟

عامل دیگری که می‌تواند بازار پاییز را تغییر دهد، گردش سرمایه بین بازارهای موازی است.

در اقتصاد تورمی ایران بخشی از تقاضای خودرو ماهیت مصرفی ندارد و خودرو برای برخی خریداران همچنان نقش کالای سرمایه‌ای را بازی می‌کند. هنگام جهش شدید دلار و طلا، سرمایه‌های کوتاه‌مدت ممکن است از بازار خودرو خارج و وارد بازارهایی شوند که نقدشوندگی و سرعت واکنش بیشتری دارند.

اما پس از آرام‌شدن طلا و ارز، بخشی از این پول می‌تواند دوباره به خودرو بازگردد.

به همین دلیل ممکن است بازار خودرو مدتی در رکود بماند و سپس با انتشار یک «سیگنال گرانی»، ناگهان شاهد افزایش تعداد خریداران باشد. در چنین فضایی تقاضای مصرفی، تقاضای عقب‌افتاده و فعالیت واسطه‌ها می‌توانند همزمان شوند و یک موج کوتاه صعودی ایجاد کنند.

این سناریو البته الزاماً به معنای رونق پایدار نیست؛ زیرا قیمت‌های بالاتر مجدداً بخشی از متقاضیان واقعی را از بازار حذف می‌کند.

بنزین ۱۰ هزار تومانی معادله خودروهای کم‌مصرف را تغییر می‌دهد؟

بخش مهم دیگری از اظهارات صدرایی درباره احتمال افزایش قیمت بنزین بود، اما در فاصله زمانی پس از بیان این دیدگاه، بخشی از این سناریو عملاً محقق شده است.

براساس مصوبه اجراشده از ۱۷ شهریور ۱۴۰۵، نرخ استفاده از بنزین با کارت جایگاه از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان در هر لیتر افزایش یافته است؛ در عین حال سهمیه‌های اصلی بنزین ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی برای خودروهای مشمول حفظ شده‌اند.

این تغییر می‌تواند در میان‌مدت وزن «هزینه مصرف سوخت» را در تصمیم خریداران افزایش دهد. در نتیجه خودروهای هیبریدی، برقی و مدل‌های بنزینی کم‌مصرف ممکن است بخشی از جذابیت ازدست‌رفته خود در برابر خودروهای پرمصرف را بازیابی کنند.

البته با توجه به حفظ سهمیه‌های یارانه‌ای، انتظار تغییر ناگهانی ترکیب تقاضا زودهنگام است؛ اما اگر سیاست افزایش قیمت سوخت ادامه پیدا کند، مصرف سوخت به یکی از معیارهای جدی‌تر ارزش‌گذاری خودرو تبدیل خواهد شد.

قیمت خودرو در پاییز بالا می‌رود یا پایین؟

برآیند داده‌های فعلی نشان می‌دهد سناریوی افزایش قیمت خودرو از سناریوی ریزش گسترده محتمل‌تر است، اما این افزایش لزوماً به معنای جهش فوری تمام خودروها نخواهد بود.

دلار حدود ۲۳۰ هزار تومانی، رشد هزینه تولید، محدودیت عرضه و انتظارات تورمی چهار محرک صعودی بازار هستند. در مقابل، کاهش قدرت خرید، رکود معاملات و قیمت‌های بسیار بالای فعلی مانند یک ترمز در برابر جهش‌های مداوم عمل می‌کنند.

به همین دلیل محتمل‌ترین تصویر برای هفته‌های ابتدایی پاییز، بازاری با نوسان‌های مقطعی، رشد نامتوازن قیمت خودروها و تداوم رکود معاملات است. اگر دلار در محدوده فعلی یا بالاتر تثبیت شود و عرضه خودرو افزایش محسوسی پیدا نکند، هشدار صدرایی درباره انتقال با تأخیر شوک ارزی به خودرو می‌تواند جدی‌تر شود.