فولاد ایرانیان
دردسر تازه برای ورزشگاه آزادی؛ هاشمیطبا: چرا «سقف» از اول در طرح بازسازی نبود؟ / پروژه ۵ همتی به کجا رسید؟
بازسازی ورزشگاه آزادی پس از حدود سه سال، وارد مرحلهای شده که یک الزام تازه بار دیگر بحث هزینه، زمانبندی و شیوه مدیریت پروژه را به صدر اخبار فوتبال ایران آورده است. مصطفی هاشمیطبا، رئیس پیشین کمیته ملی المپیک، با انتقاد از مطرحشدن موضوع مسقفکردن آزادی در میانه مسیر بازسازی پرسیده چرا چنین موضوع مهمی از ابتدا در طراحی و بودجه پروژه دیده نشده است. بررسی مقررات تازه AFC اما نکته مهمی را روشن میکند: در نسخه ۲۰۲۶ مقررات ورزشگاههای کنفدراسیون فوتبال آسیا، برای بالاترین رده ورزشگاهها پوشش سقف بر تمام صندلیها الزام شده؛ هرچند دستورالعمل عمومی فیفا، سقف کامل را یک الزام همگانی برای همه ورزشگاهها نمیداند. همزمان، شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی میگوید هزینه نهایی احیای آزادی با احتساب سقف و دیگر الزامات میتواند به حدود ۵ هزار میلیارد تومان برسد.
۱۲:۵۵ - ۲۶ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
مصطفی هاشمیطبا در یادداشتی که روز پنجشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ منتشر شد، بخش اصلی انتقاد خود را متوجه فرآیند برنامهریزی پروژه کرده است. او نوشته بازسازی آزادی چند سال است در جریان است و وزارت ورزش و شرکت توسعه برای آن بودجه و هزینه مشخص کردهاند؛ بنابراین از نگاه او جای سؤال دارد که چرا فدراسیون فوتبال موضوع مسقفشدن ورزشگاه را در مراحل اولیه مطرح نکرد تا اعتبار آن نیز از ابتدا دیده شود. این ارزیابی، دیدگاه هاشمیطبا درباره مدیریت پروژه است و در منابع موجود سندی که زمان دقیق اطلاع فدراسیون از الزامات جدید را مشخص کند، دیده نمیشود.
او در عین حال اصل بازسازی آزادی را ضروری میداند. هاشمیطبا به عمر بالای ورزشگاه، مطالعات مقاومسازی، شمعریزی و بازطراحی سازه اشاره کرده و معتقد است اضافهشدن اجزای اصلی پروژه در میانه راه میتواند نشاندهنده نبود یک برنامه جامع اولیه باشد.
موضوعی که انتقاد او را مهمتر میکند، تغییرات متعدد پروژه طی سالهای اخیر است؛ آزادی دیگر فقط در حال تعویض صندلی یا ترمیم سکوها نیست، بلکه عملیات مقاومسازی سازهای، فضاهای رسانهای، VAR، میکسدزون، چمن، زهکشی، تأسیسات و اکنون سقف در برنامه قرار گرفته است.
آیا فیفا واقعاً میگوید ورزشگاه آزادی باید کاملاً مسقف شود؟
اینجا میان «استاندارد فیفا» و «مقررات AFC» باید تفاوت گذاشت.
راهنمای رسمی طراحی ورزشگاههای فیفا، سقف را یکی از اجزای مهم طراحی میداند که میتواند تماشاگران را در برابر شرایط جوی محافظت کند، کیفیت تجربه حضور در ورزشگاه را افزایش دهد و حتی روی آکوستیک و پخش تلویزیونی اثر بگذارد. اما خود فیفا تصریح میکند میزان پوشش سقف باید با شرایط اقلیمی، بودجه پروژه و اهداف طراحی تعیین شود. بنابراین از این سند نمیتوان یک حکم عمومی استخراج کرد که تمام ورزشگاههای فوتبال جهان الزاماً باید صددرصد مسقف باشند.
اما مقررات AFC Stadium Regulations 2026 وضعیت متفاوتی دارد. کنفدراسیون فوتبال آسیا ورزشگاهها را در پنج رده A تا E طبقهبندی کرده است. طبق ماده ۴۲ این مقررات، در ورزشگاه رده A سقف برای جایگاه اصلی، جایگاه روبهرو و تمام صندلیهای ورزشگاه الزامی است. در رده B، پوشش جایگاه اصلی و روبهرو الزام دارد اما پوشش تمام صندلیها در سطح «بهترین رویه» قرار گرفته است. برای ردههای پایینتر نیز سطح الزام متفاوت است.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ چون عبارت کلی «برای استاندارد فیفا باید ورزشگاه را مسقف کنیم» دقیق نیست مگر مشخص شود درباره کدام مسابقه، کدام رده ورزشگاه و کدام مجموعه مقررات صحبت میشود.
سقف ورزشگاه آزادی از چه زمانی مطرح شد؟
موضوع مسقفکردن آزادی دستکم از اوایل تابستان امسال به شکل علنی مطرح شده بود. محمدعلی ثابتقدم، مدیرعامل شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی، در تیرماه اعلام کرده بود برنامه مسقفشدن ورزشگاه دنبال میشود و آن را در چارچوب استانداردسازی مجموعه مطرح کرد. بنابراین بحث سقف صرفاً در روزهای اخیر ایجاد نشده، هرچند در طرحهای اولیه بازسازی که سالها قبل آغاز شد، چنین بخش بزرگی به این شکل برجسته نبود.
همین مسئله هسته اصلی نقد هاشمیطباست: اگر مقررات بینالمللی در حال تغییر بوده، هماهنگی میان فدراسیون فوتبال، وزارت ورزش و متولی عمرانی ورزشگاه باید به شکلی انجام میشد که نیازهای احتمالی چند سال آینده نیز هنگام طراحی دیده شود.
البته هنوز مشخص نیست الزام مورد بحث دقیقاً در چه تاریخی به مسئولان ایرانی ابلاغ یا از سوی آنها در پروژه اعمال شده است و بدون انتشار مکاتبات فدراسیون فوتبال و AFC، نمیتوان مسئولیت تأخیر احتمالی را به یک نهاد مشخص نسبت داد.
هزینه بازسازی آزادی؛ ۲ همت خرج شده، عدد نهایی حدود ۵ همت
بحث سقف مستقیماً به مهمترین حاشیه ورزشگاه آزادی یعنی هزینههای پروژه وصل میشود.
شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی در گزارش رسمی ۱۸ شهریور اعلام کرده که تاکنون حدود ۲ همت، معادل دو هزار میلیارد تومان، برای بازسازی ورزشگاه هزینه شده است. محمدعلی ثابتقدم گفته اگر تکمیل بخشهای باقیمانده از جمله سقف، پایش و سایر الزامات با قیمتهای فعلی محاسبه شود، رقم کلی پروژه میتواند به حدود ۵ همت برسد.
شرکت توسعه برای دفاع از ادامه بازسازی، این رقم را با ساخت یک ورزشگاه جدید مقایسه کرده و برآوردش این است که احداث یک ورزشگاه ۷۵ تا ۸۵ هزار نفری جدید در ایران کمتر از ۳۵ همت هزینه نخواهد داشت. این ارقام برآورد خود متولی پروژهاند و طبیعتاً برای ارزیابی مستقل اقتصادی، جزئیات قراردادها و صورتهزینههای پروژه نیز اهمیت دارد.
بنابراین مسئله اصلی دیگر این نیست که آیا آزادی باید بازسازی شود؛ بلکه این است که آیا نیازهای نهایی پروژه از ابتدا به اندازه کافی پیشبینی شدهاند یا اضافهشدن مراحل جدید باعث افزایش هزینه و طولانیترشدن بهرهبرداری شده است.
وعدههای افتتاح آزادی چگونه عقب رفت؟
زمانبندی ورزشگاه نیز طی ماههای گذشته تغییر کرده است.
ثابتقدم در اسفند ۱۴۰۴ از بهرهبرداری ورزشگاه در اواخر تیر ۱۴۰۵ سخن گفته بود و در ابتدای تیر نیز اعلام کرد تلاش میشود آزادی به اوایل فصل لیگ برسد. این اتفاق رخ نداد.
در تازهترین برنامه اعلامشده، عملیات عمرانی و آمادهسازی چمن ادامه دارد و مسئولان از بهرهبرداری در پاییز و حوالی آذرماه صحبت کردهاند. در نشست اخیر بررسی وضعیت آزادی نیز ثابتقدم تأکید کرد برای جلوگیری از آسیب مشابه آنچه در برخی ورزشگاهها برای چمن تازه اتفاق افتاده، نباید در بهرهبرداری عجله کرد.
همین جابهجایی زمانبندی یکی از دلایلی است که انتقادها درباره برنامهریزی پروژه را تقویت کرده است.
مسقفکردن آزادی از نظر فنی به همین سادگی نیست
هاشمیطبا معتقد است سازه آزادی ظرفیت آن را دارد که دستکم طبقه دوم آن مسقف شود، بدون اینکه ورزشگاه به یک سازه کاملاً بسته با سقف متحرک تبدیل شود. این ارزیابی فنی اوست و برای تأیید قطعی قابلیت سازه، به گزارش محاسبات سازه و طرح اجرایی نیاز است.
ضمن اینکه اضافهکردن سقف فقط نصب یک پوشش روی سکوها نیست.
فیفا در راهنمای فنی خود هشدار میدهد سقف میتواند میزان نور خورشید و جریان هوای داخل کاسه ورزشگاه را تغییر دهد و مستقیماً بر کیفیت چمن طبیعی اثر بگذارد. محل ستونها، وزن سازه، دید تماشاگران، نورپردازی تلویزیونی، تأسیسات و حتی مسیر جریان هوا باید در طراحی دیده شود. در ورزشگاههای بزرگ چندطبقه این ملاحظات پیچیدهتر نیز میشوند.
این موضوع در آزادی اهمیت مضاعف دارد، زیرا همزمان یک زمین چمن جدید، سامانه زهکشی و زیرساختهای تازه نیز در حال اجراست.
آزادی فقط مشکل سقف ندارد؛ VAR، میکسدزون و امکانات رسانهای هم مهماند
احمد دنیامالی، وزیر ورزش، مردادماه گفته بود بازطراحی سازه، شمعریزی و ایجاد فضاهای مورد نیاز VAR، میکسدزون و سایر الزامات فیفا و AFC در پروژه لحاظ شده است.
با این حال، در همان مقطع مقام مسئول برگزاری مسابقات بینالمللی فدراسیون فوتبال روایت متفاوتی ارائه کرد و گفت برخی امکانات از جمله میکسدزون، سالن کنفرانس، اتاق داوران، پزشکی، دوپینگ و VAR هنوز آماده نیستند. این اختلاف روایت میان متولی عمرانی و استفادهکننده ورزشی نشان میدهد تعیین یک فهرست شفاف از کارهای تکمیلشده و کارهای باقیمانده برای ارزیابی واقعی پیشرفت پروژه ضروری است.
پرونده آزادی؛ مسئله فقط یک سقف نیست
بحثی که هاشمیطبا مطرح کرده در ظاهر درباره سقف ورزشگاه است، اما در عمل به یک سؤال بزرگتر برمیگردد: یک پروژه ملی باید براساس نیازهای امروز بازسازی شود یا استانداردهای چند سال آینده نیز از ابتدا در طراحی آن دیده شود؟
مقررات جدید AFC نشان میدهد استانداردهای ورزشگاهها در حال سختگیرانهترشدن است و برای بالاترین رده، پوشش تمام صندلیها اکنون صراحتاً الزام دارد. در عین حال، اسناد فیفا نشان میدهند نوع و میزان سقف باید با ملاحظات فنی، اقلیمی و اقتصادی هر پروژه هماهنگ شود.
ورزشگاه آزادی اکنون پروژهای با هزینه برآوردی نزدیک ۵ هزار میلیارد تومان است که پس از چند بار تغییر زمان افتتاح، هنوز میزبان ثابت فوتبال تهران نشده است. اضافهشدن سقف میتواند این مجموعه قدیمی را به استانداردهای بالاتری نزدیک کند، اما پرسش هاشمیطبا نیز پابرجاست: اگر چنین نیازی قابل پیشبینی بود، چرا در همان ابتدای بازسازی، طراحی، بودجه و زمان اجرای آن یکجا دیده نشد؟ پاسخ دقیق به این سؤال بیش از هر چیز به انتشار برنامه اولیه پروژه و مکاتبات فدراسیون فوتبال با AFC نیاز دارد.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
