هشدار وزارت بهداشت در آستانه بازگشایی مدارس؛ موج آنفلوآنزا در راه است؟ / کودک بیمار را به مدرسه نفرستید

بازگشت میلیون‌ها دانش‌آموز به کلاس‌های درس همزمان با نزدیک شدن فصل سرد، شرایطی ایجاد می‌کند که انتقال برخی عوامل عفونی آسان‌تر شود. حضور طولانی‌مدت دانش‌آموزان در فضاهای بسته، تماس نزدیک و استفاده مشترک از برخی وسایل می‌تواند احتمال انتشار بیماری‌های تنفسی و گوارشی را افزایش دهد.

قباد مرادی در نشست خبری روز ۲۹ شهریور تأکید کرد که بازگشایی مدارس به خودی خود نباید باعث نگرانی خانواده‌ها شود، اما این دوره نیازمند هوشیاری بیشتر و اجرای اصول پیشگیری است. وزارت بهداشت نیز انتظار دارد در ماه‌های آینده موج‌هایی از آنفلوآنزای فصلی مشاهده شود.

این موضوع با الگوی شناخته‌شده آنفلوآنزا نیز همخوانی دارد. سازمان جهانی بهداشت اعلام می‌کند که در مناطق معتدل نیمکره شمالی، همه‌گیری‌های فصلی آنفلوآنزا عمدتاً در ماه‌های سرد سال رخ می‌دهند.

بنابراین هشدار فعلی بیشتر از آنکه خبر از وقوع قطعی یک اپیدمی شدید بدهد، فراخوانی برای آماده شدن مدارس و خانواده‌ها پیش از افزایش گردش ویروس‌های تنفسی است.

مهم‌ترین توصیه به مدارس؛ کلاس‌ها را تهویه کنید

یکی از اصلی‌ترین توصیه‌های وزارت بهداشت برای سال تحصیلی جدید، تهویه مناسب کلاس‌های درس است.

این توصیه تنها مختص ایران نیست. CDC نیز تهویه را یکی از اقدامات اصلی برای کاهش انتشار عفونت‌های تنفسی در مدارس معرفی می‌کند و توضیح می‌دهد که ذرات تنفسی می‌توانند حامل ویروس‌هایی مانند آنفلوآنزا باشند و افزایش هوای تازه، تعداد این ذرات در محیط را کاهش می‌دهد.

در کنار تهویه، رعایت بهداشت دست اهمیت زیادی دارد. شستن دست با آب و صابون، به‌خصوص پس از استفاده از سرویس بهداشتی و پیش از خوردن غذا، یکی از ساده‌ترین راه‌های کاهش انتقال عفونت‌های تنفسی و گوارشی است. CDC توصیه می‌کند شست‌وشوی دست‌ها حداقل ۲۰ ثانیه ادامه داشته باشد.

آموزش پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه و دور انداختن دستمال استفاده‌شده نیز از دیگر اقداماتی است که می‌تواند در محیط مدرسه به یک رفتار روزمره تبدیل شود.

کودک بیمار را به مدرسه نفرستید

شاید مهم‌ترین توصیه مستقیم وزارت بهداشت خطاب به خانواده‌ها این باشد: کودک دارای علائم بیماری را برای حضور در کلاس تحت فشار قرار ندهید.

دانش‌آموزی که تب، علائم تنفسی قابل توجه یا بیماری گوارشی دارد، علاوه بر اینکه ممکن است روند بهبود خودش طولانی‌تر شود، می‌تواند عامل انتقال بیماری به همکلاسی‌ها و کارکنان مدرسه باشد.

راهنمای به‌روز CDC نیز توصیه می‌کند کودکان دارای تب، استفراغ مکرر، اسهال قابل توجه یا علائم تنفسی که در حال بدتر شدن است یا بهبود پیدا نمی‌کند، در خانه بمانند. بازگشت به مدرسه معمولاً زمانی مناسب‌تر است که علائم کلی رو به بهبود باشد و کودک بتواند فعالیت عادی مدرسه را انجام دهد.

برای مثال، در این راهنما بازگشت پس از تب زمانی توصیه می‌شود که کودک حداقل ۲۴ ساعت بدون استفاده از داروی تب‌بر تب نداشته باشد. درباره بیماری‌های تنفسی نیز بهبود کلی علائم برای دست‌کم ۲۴ ساعت یکی از معیارهای پیشنهادی است. با این حال شرایط هر کودک متفاوت است و در موارد جدی یا طولانی باید نظر پزشک ملاک قرار گیرد.

اسهال و بیماری‌های گوارشی را هم جدی بگیرید

تمرکز خانواده‌ها در فصل پاییز معمولاً روی سرماخوردگی و آنفلوآنزاست، اما بیماری‌های منتقله از آب و غذا نیز در محیط‌های آموزشی اهمیت دارند.

وزارت بهداشت تأکید کرده دانش‌آموزی که دچار علائم گوارشی مانند اسهال است بهتر است تا زمان بهبود به مدرسه نرود. شست‌وشوی دست، استفاده از آب سالم و رعایت اصول بهداشتی در تهیه و نگهداری غذا در این زمینه اهمیت زیادی دارد.

محیط مدرسه به دلیل تماس نزدیک کودکان و لمس سطوح و وسایل مشترک می‌تواند انتقال برخی عفونت‌های گوارشی را نیز تسهیل کند. CDC نیز شست‌وشوی دست و پاکیزگی محیط را از اقدامات اصلی برای کنترل بیماری‌هایی مانند گاستروانتریت در مدارس معرفی می‌کند.

افزایش سیاه‌سرفه؛ واکسیناسیون چرا اهمیت دارد؟

یکی دیگر از موضوعاتی که وزارت بهداشت مورد توجه قرار داده، افزایش موارد سیاه‌سرفه در سطح جهان طی سال‌های اخیر است.

سیاه‌سرفه یک عفونت تنفسی بسیار مسری است و کودکان کم‌سن می‌توانند در معرض عوارض جدی‌تری قرار گیرند. به همین دلیل تکمیل واکسیناسیون کودکان اهمیت زیادی دارد و وزارت بهداشت نیز بر انجام کامل واکسیناسیون طبق برنامه ملی تأکید کرده است.

این موضوع یادآور یک اصل مهم در بازگشایی مدارس است: پیشگیری از بیماری فقط به واکنش بعد از بیمار شدن دانش‌آموز محدود نمی‌شود. واکسیناسیون، تهویه، شست‌وشوی دست و آموزش رفتارهای بهداشتی مجموعه‌ای از اقدامات مکمل هستند که در کنار یکدیگر اثر بیشتری دارند.

هشدار جدی درباره آنتی‌بیوتیک؛ هر گلودردی نیاز به دارو ندارد

یکی از جدی‌ترین بخش‌های سخنان رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر مربوط به مصرف بی‌رویه و خودسرانه آنتی‌بیوتیک بود.

بسیاری از عفونت‌های تنفسی رایج در کودکان منشأ ویروسی دارند و آنتی‌بیوتیک روی ویروس‌ها اثری ندارد. بنابراین استفاده خودسرانه از این داروها نه‌تنها لزوماً به بهبود بیماری کمک نمی‌کند، بلکه می‌تواند زمینه مقاومت باکتری‌ها به دارو را فراهم کند.

سازمان جهانی بهداشت در تازه‌ترین گزارش خود تأکید کرده که مصرف نادرست و بیش از حد آنتی‌بیوتیک‌ها از عوامل اصلی افزایش مقاومت ضد میکروبی است. طبق داده‌های WHO، حدود یک مورد از هر شش عفونت باکتریایی تأییدشده آزمایشگاهی در جهان در سال ۲۰۲۳ نسبت به آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم بوده است.

این سازمان همچنین هشدار داده است که افزایش مقاومت دارویی می‌تواند درمان عفونت‌هایی را که امروز نسبتاً ساده کنترل می‌شوند، در آینده دشوارتر کند.

وزارت بهداشت نیز اعلام کرده در حال بررسی تمهیداتی برای محدودتر کردن دسترسی بدون ضابطه به آنتی‌بیوتیک‌ها در داروخانه‌هاست.

آیا با افزایش بیماری‌ها مدارس تعطیل می‌شوند؟

مرادی در عین تأکید بر اهمیت پیشگیری، نسبت به تعطیلی مدارس بدون پشتوانه کارشناسی نیز هشدار داده است.

تجربه همه‌گیری کرونا نشان داد تعطیلی طولانی مدارس تنها یک مسئله آموزشی نیست و می‌تواند پیامدهای اجتماعی و روانی برای دانش‌آموزان داشته باشد. از همین رو رویکرد مورد تأکید متخصصان، استفاده از مجموعه‌ای از اقدامات پیشگیرانه است تا در عین کنترل انتقال بیماری‌ها، حضور دانش‌آموزان در مدرسه تا حد امکان ادامه پیدا کند.

راهنمای CDC نیز بر همین توازن تأکید دارد: باید خطر انتقال بیماری با نیازهای آموزشی، اجتماعی و سلامت روان کودکان همزمان در نظر گرفته شود.

مهرماه امسال؛ پیشگیری ساده‌تر از کنترل یک موج بیماری

پیام اصلی هشدار وزارت بهداشت در آستانه بازگشایی مدارس را می‌توان در چند اقدام ساده خلاصه کرد: کلاس دارای هوای تازه باشد، کودکان مرتب دست‌های خود را بشویند، آداب سرفه و عطسه را رعایت کنند و دانش‌آموز بیمار تا زمان بهبود در خانه بماند.

همزمان خانواده‌ها باید از درمان خودسرانه، به‌ویژه مصرف بی‌دلیل آنتی‌بیوتیک، خودداری کنند و اطلاعات مربوط به بیماری‌ها را از منابع پزشکی معتبر دریافت کنند.

آغاز فصل سرد احتمال گردش بیشتر ویروس‌های تنفسی را بالا می‌برد، اما افزایش بیماری الزاماً به معنای تعطیلی گسترده مدارس یا وقوع یک بحران نیست. آنچه می‌تواند تفاوت ایجاد کند، اجرای همین اقدامات ساده پیشگیرانه پیش از آن است که زنجیره انتقال در کلاس‌ها شکل بگیرد.

با شروع سال تحصیلی، مسئولیت فقط متوجه وزارت بهداشت یا مدارس نیست؛ خانواده، دانش‌آموز، مدرسه و نظام سلامت چهار ضلع یک مسیر مشترک‌اند که هدف نهایی آن روشن است: مدرسه باز بماند، اما دانش‌آموز سالم وارد کلاس شود.