ثبت‌نام اسقاط خودروهای فرسوده از ۳۱ شهریور؛ جزئیات سهمیه ۴ هزار کشنده و مجوز واردات

محمدصادق حاتمی، مدیر ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل و اسقاط خودروهای فرسوده، اعلام کرده ثبت‌نام از سه‌شنبه ۳۱ شهریور آغاز می‌شود و ظرفیت فعلی برای اسقاط ۴ هزار کشنده بالای ۲۵ سال تا پایان سال در درگاه اینترنتی ستاد پیش‌بینی شده است.

بنابراین مالکان و متقاضیان واجد شرایط از این تاریخ می‌توانند اطلاعات خود را در سامانه ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل و اسقاط خودروهای فرسوده ثبت کنند.

سامانه ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده

طبق اعلام رسمی، متقاضیان باید پیش از ثبت درخواست از کامل بودن مدارک و انطباق وضعیت خود با آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های ابلاغی اطمینان حاصل کنند. جزئیات کامل مدارک موردنیاز در اطلاعیه امروز به‌صورت فهرست تفصیلی منتشر نشده است؛ بنابراین بهتر است متقاضیان از اطلاعات درج‌شده در خود سامانه استفاده کنند و صرفاً بر فهرست‌های غیررسمی فضای مجازی اتکا نکنند.

چه خودروهایی مشمول طرح جدید هستند؟

متن بند «پ» ماده ۵۹ برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت صراحت دارد که دولت می‌تواند در ازای اسقاط هر دستگاه اتوبوس یا کشنده جاده‌ای بالای ۲۵ سال، برای مالک آن مجوز واردات یک دستگاه اتوبوس یا کشنده جاده‌ای با سن کمتر از ۱۰ سال صادر کند.

اما میان دامنه قانون و فاز اجرایی فعلی باید تفاوت گذاشت.

طبق آخرین اعلام رسمی در ۳۰ شهریور، ثبت‌نامی که از فردا آغاز می‌شود برای ۴ هزار دستگاه کشنده فرسوده بالای ۲۵ سال برنامه‌ریزی شده است. بنابراین اگرچه اتوبوس نیز در متن قانون وجود دارد، ظرفیت اعلام‌شده فعلی مشخصاً برای کشنده‌هاست.

این تفکیک برای متقاضیان اهمیت زیادی دارد، زیرا برخی بازنشرهای خبری با استناد صرف به متن قانون چنین القا کرده‌اند که تمام اتوبوس‌ها و کشنده‌های واجد شرایط از ۳۱ شهریور وارد یک فرآیند اجرایی یکسان می‌شوند؛ در حالی که اطلاعیه جدید ستاد روی ۴ هزار کشنده تأکید دارد.

جزئیات مجوز واردات در ازای اسقاط

مبنای اصلی این طرح، ایجاد یک مشوق اقتصادی برای خروج ناوگان بسیار فرسوده از جاده‌هاست.

طبق قانون، در ازای اسقاط هر اتوبوس یا کشنده بالای ۲۵ سال، امکان اعطای مجوز واردات یک اتوبوس یا کشنده با سن کمتر از ۱۰ سال وجود دارد. همچنین در متن قانون پیش‌بینی شده آیین‌نامه اجرایی با مشوق‌هایی از جمله تخفیف در عوارض گمرکی به تصویب هیئت وزیران برسد.

بنابراین طرح فقط یک برنامه ساده برای تحویل خودرو به مرکز اسقاط نیست؛ مالک یا متقاضی واجد شرایط می‌تواند از ظرفیت ایجادشده برای جایگزینی وسیله قدیمی با یک خودروی تجاری کم‌سن‌تر استفاده کند.

با این حال، دریافت مجوز واردات خودکار و بدون طی فرآیند اداری نیست. احراز شرایط، ثبت اسقاط، بررسی پرونده و رعایت دستورالعمل‌های وارداتی همچنان لازم است.

سهمیه ثبت‌نام چطور تقسیم می‌شود؟

جزئیات منتشرشده در اوایل شهریور نشان می‌دهد سقف کل طرح واردات کشنده در سال ۱۴۰۵ ۴ هزار دستگاه تعیین شده و برای مرحله نخست، ظرفیت هر گروه نیز محدود است.

طبق این سازوکار، اشخاص حقوقی دارای سابقه واردات می‌توانند حداکثر برای ۱۵ دستگاه ثبت کنند؛ اشخاص حقوقی بدون سابقه واردات برای یک دستگاه و اشخاص حقیقی دارای کارت بازرگانی نیز برای یک دستگاه امکان ثبت دارند. شش ماه پس از آغاز طرح، میزان استفاده از سهمیه‌ها بررسی می‌شود و اگر بخشی از سقف ۴ هزار دستگاه باقی مانده باشد، ظرفیت باقیمانده در مرحله بعد تخصیص پیدا خواهد کرد.

این جزئیات نشان می‌دهد اجرای بند ماده ۵۹ صرفاً بر پایه مالکیت یک کشنده فرسوده خلاصه نمی‌شود و برای استفاده از ظرفیت واردات، الزامات تجاری و اجرایی نیز وجود دارد.

در تخصیص مرحله دوم نیز اولویت با متقاضیانی اعلام شده که سهمیه مرحله اول را به‌طور کامل استفاده کرده و واردات مرتبط با آن را انجام داده باشند.

چرا دولت روی کشنده‌های فرسوده تمرکز کرده است؟

آمار تازه ستاد نوسازی ابعاد مسئله را نشان می‌دهد.

به گفته مدیر این ستاد، در کشور ۱۱۴ هزار دستگاه کشنده فرسوده بالای ۲۶ تن در حال تردد است که از این تعداد حدود ۱۶ هزار دستگاه بیش از ۵۰ سال سن دارند.

این عدد نشان می‌دهد سهمیه ۴ هزار دستگاه فعلی، تنها حدود ۳.۵ درصد از تعداد کشنده‌های فرسوده اعلام‌شده را پوشش می‌دهد. در نتیجه حتی اجرای کامل ظرفیت سال ۱۴۰۵ نیز به معنای پایان مشکل ناوگان فرسوده نیست؛ بلکه می‌توان آن را آغاز یک فرآیند چندمرحله‌ای دانست.

سن بالای ناوگان فقط مسئله ظاهری یا فنی نیست. خودروهای سنگین قدیمی معمولاً مصرف سوخت بیشتر، هزینه تعمیرات بالاتر و فناوری آلایندگی قدیمی‌تری دارند. از همین رو، مدیر ستاد سه هدف اصلی بند «پ» ماده ۵۹ را کاهش آلودگی هوا، مدیریت مصرف سوخت و نوسازی ناوگان اعلام کرده است.

آیا هر مالک کشنده فرسوده می‌تواند یک کامیون وارد کند؟

متن قانون چنین ظرفیتی را برای مالک وسیله مشمول پیش‌بینی کرده، اما در مرحله اجرا شرایط جزئی‌تری وجود دارد.

برای نمونه، در ضوابط مرحله نخست واردات، شخص حقیقی باید در قالب شرایط تعیین‌شده از جمله الزامات مرتبط با کارت بازرگانی اقدام کند و سقف او یک دستگاه اعلام شده است. شرکت‌های دارای سابقه واردات نیز سقف متفاوتی دارند.

بنابراین عبارت «یک کشنده فرسوده تحویل بدهید و بدون شرط یک کشنده خارجی وارد کنید» توصیف دقیقی از فرآیند نیست.

متقاضی علاوه بر مالکیت و شرایط سنی وسیله فرسوده، باید شرایط سامانه، فرآیند اسقاط و ضوابط واردات را رعایت کند.

شرایط اصلی طرح اسقاط ۳۱ شهریور در یک نگاه

اسقاط ۴ هزار کشنده چه اثری بر بازار خودروهای سنگین دارد؟

اگر ظرفیت اعلام‌شده به‌طور کامل استفاده شود، دو اثر همزمان می‌توان انتظار داشت.

از یک سو، ۴ هزار کشنده بسیار قدیمی از چرخه حمل‌ونقل خارج می‌شوند. از سوی دیگر، تقاضا برای واردات کشنده‌های کمتر از ۱۰ سال افزایش پیدا می‌کند. این موضوع می‌تواند بخشی از بازار خودروهای تجاری وارداتی را فعال‌تر کند؛ بازاری که در ماه‌های گذشته با مسائل ثبت سفارش و فرآیندهای گمرکی درگیر بوده است.

اما موفقیت طرح فقط به باز شدن سامانه وابسته نیست. سرعت تأیید پرونده‌ها، تأمین ارز، فرآیند ثبت سفارش، ترخیص و هزینه نهایی واردات تعیین می‌کند که چند درصد از ثبت‌نام‌کنندگان واقعاً بتوانند وسیله فرسوده خود را به یک کشنده جدیدتر تبدیل کنند.

همین نکته باعث شده در سازوکار مرحله دوم، میزان «استفاده واقعی از ظرفیت» پس از شش ماه بررسی شود و صرف رزرو سهمیه برای حفظ آن کافی نباشد.

ثبت‌نام ۳۱ شهریور؛ شروع یک طرح بزرگ‌تر، نه پایان اسقاط خودروهای فرسوده

فعال شدن سامانه از ۳۱ شهریور را می‌توان یکی از مهم‌ترین گام‌های اجرایی بند «پ» ماده ۵۹ دانست، اما ابعاد ناوگان فرسوده نشان می‌دهد مسیر نوسازی همچنان طولانی است.

وقتی ۱۱۴ هزار کشنده فرسوده سنگین در کشور تردد می‌کنند و ۱۶ هزار دستگاه از آنها بیش از نیم قرن عمر دارند، خروج ۴ هزار دستگاه می‌تواند اثرگذار باشد اما مشکل را یک‌باره حل نمی‌کند.

برای مالکان نیز مهم‌ترین نکته این است که ۳۱ شهریور صرفاً آغاز ثبت درخواست است، نه صدور فوری مجوز واردات. احراز شرایط، اسقاط واقعی خودرو، تکمیل مدارک و رعایت مقررات وارداتی مراحل بعدی پرونده خواهند بود.

در نتیجه، متقاضیانی که کشنده بالای ۲۵ سال در اختیار دارند بهتر است پیش از ثبت‌نام، وضعیت مالکیت وسیله، شرایط تجاری خود و دستورالعمل‌های منتشرشده در سامانه را با دقت بررسی کنند. طرح جدید می‌تواند مسیر نوسازی ناوگان را کوتاه‌تر کند، اما استفاده از امتیاز واردات همچنان وابسته به طی کامل فرآیند قانونی است.