شوک عجیب به مدال ایران در ناگویا؛ فاطمه محیطی‌زاده به‌خاطر کفش دیسکالیفه شد

محیطی‌زاده رقابت هفتگانه ناگویا را فوق‌العاده آغاز کرده بود. او در چهار ماده روز نخست، عملکردی داشت که حتی شانس کسب طلا را برای ایران جدی کرد.

نماینده ایران در دوی ۱۰۰ متر با مانع سوم شد، در پرش ارتفاع بهترین نتیجه را ثبت کرد و در پرتاب وزنه نیز با رکورد ۱۱.۷۲ متر در جایگاه دوم ایستاد. سپس در دوی ۲۰۰ متر با زمان ۲۵.۱۶ ثانیه سوم شد و روز نخست را با مجموع ۳۴۸۶ امتیاز در صدر جدول هفتگانه به پایان رساند.

روز دوم نیز برای او امیدوارکننده آغاز شد. محیطی‌زاده در پرش طول سه رکورد ۵.۸۵، ۵.۹۷ و ۵.۹۱ متر را ثبت کرد و با بهترین پرش ۵.۹۷ متر نفر نخست این بخش شد.

در پرتاب نیزه شرایط متفاوت بود و رکورد ۳۶.۴۱ متر او را در رتبه هشتم این ماده قرار داد، اما حتی این نتیجه نیز او را از جمع مدعیان مدال خارج نکرد.

پس از شش ماده، محیطی‌زاده ۴۹۲۵ امتیاز داشت و دوم بود؛ تاناکا از ژاپن با ۵۰۱۴ امتیاز صدرنشین و کاجیکی دیگر نماینده ژاپن با ۴۸۵۴ امتیاز سوم بود. یعنی نماینده ایران فقط ۸۹ امتیاز با صدر جدول فاصله داشت و ۷۱ امتیاز از نفر سوم جلوتر بود.

آخرین ماده هفتگانه، دوی ۸۰۰ متر بود؛ مسابقه‌ای که می‌توانست رتبه‌های نهایی را جابه‌جا کند. بنابراین مدال محیطی‌زاده قطعی نشده بود، اما موقعیت او برای رفتن روی سکو بسیار جدی بود. قوانین هفتگانه نیز مجموع امتیازات هر هفت ماده را ملاک رده‌بندی نهایی می‌داند.

چرا فاطمه محیطی‌زاده دیسکالیفه شد؟

اتفاق اصلی پس از پایان ششمین ماده رخ داد.

کمیته برگزاری مسابقات اعلام کرد کفشی که محیطی‌زاده در ماده پرش طول استفاده کرده، مطابق مقررات مجاز نبوده است. بر همین اساس نتیجه او در این بخش باطل و ورزشکار ایران از جدول هفتگانه کنار گذاشته شد. کمیته ملی المپیک نیز حذف او به دلیل «استاندارد نبودن کفش» را تأیید کرده است.

اما ماجرا به همین سادگی نیست؛ زیرا فدراسیون دوومیدانی ایران روایت متفاوتی درباره روند کنترل کفش دارد.

طبق متن اعتراض رسمی ایران، کفش مورد استفاده محیطی‌زاده Nike Maxfly 2 مدل FD8395 بوده و فدراسیون می‌گوید این کفش پیش از شروع مسابقات هفتگانه در فرآیند کنترل تجهیزات ارائه و از سوی مسئولان مسابقه تأیید شده است.

همین موضوع اکنون به محور اصلی اعتراض ایران تبدیل شده است.

کفش Nike Maxfly 2 چه مشکلی داشت؟

Nike Maxfly 2 اساساً یک کفش تخصصی دوهای سرعت است. توضیحات محصول نیز آن را برای مسابقات ۱۰۰ تا ۴۰۰ متر و دوی با مانع معرفی می‌کند. مدل FD8395 از صفحات و فناوری‌هایی استفاده می‌کند که برای تولید نیروی بیشتر در دوهای سرعت طراحی شده است.

نکته بسیار مهم درباره قوانین کفش در دوومیدانی این است که یک کفش ممکن است مورد تأیید فدراسیون جهانی باشد، اما برای همه مواد مسابقه مجاز نباشد.

World Athletics صراحتاً اعلام می‌کند ورزشکار باید مدل دقیق کفش خود را در سامانه تأیید کفش بررسی کند و مطمئن شود مدل موردنظر برای همان ماده‌ای که قصد شرکت در آن را دارد مجاز است. کفشی که برای یک رشته تأیید شده، الزاماً برای رشته دیگر قابل استفاده نیست.

به همین دلیل مسئله اصلی در پرونده محیطی‌زاده فقط این نیست که Maxfly 2 به‌طور کلی کفش مورد تأییدی است یا نه؛ موضوع تعیین‌کننده این است که آیا استفاده از همین مدل در پرش طول مطابق مقررات بوده است.

کمیته برگزاری پاسخ منفی داده؛ ایران اما می‌گوید مسئولان پیش از مسابقه همین کفش را دیده و تأیید کرده بودند.

اعتراض رسمی ایران؛ «کفش قبل از مسابقه تأیید شده بود»

چند ساعت پس از اعلام دیسکالیفه، فدراسیون دوومیدانی ایران سکوت نکرد و اعتراض رسمی خود را برای کمیته برگزاری ارسال کرد.

ایران در اعتراض خود بر سه محور تکیه کرده است. نخست اینکه کفش محیطی‌زاده پیش از مسابقه در کنترل تجهیزات بررسی و تأیید شده بود. دوم اینکه تصمیم به ابطال نتیجه پس از پایان پرش طول و بر اساس اعتراض تیمی دیگر گرفته شده است. سوم اینکه فدراسیون ایران معتقد است طبق مقررات، اعتراض و بررسی چنین موضوعی باید در محدوده زمانی مشخص پس از پایان مسابقه انجام شود.

فدراسیون همچنین استدلال کرده است که ورزشکار با اعتماد به تأیید رسمی مسئولان مسابقه وارد رقابت شده و در صورت وقوع اشتباه در تشخیص قانونی بودن کفش، مسئولیت آن نباید مستقیماً متوجه ورزشکار باشد.

ایران از هیئت استیناف خواسته سوابق کنترل تجهیزات پیش از مسابقه را بررسی کند و مشخص شود آیا مدل کفش محیطی‌زاده در همان مرحله رسماً تأیید شده است یا خیر.

تا زمان تهیه این گزارش، نتیجه نهایی این اعتراض اعلام نشده است.

آیا اعتراض ایران می‌تواند نتیجه را برگرداند؟

پاسخ قطعی هنوز وجود ندارد.

فدراسیون جهانی دوومیدانی مقررات مشخصی درباره کفش دارد و مسئولیت نهایی استفاده از کفش مجاز را متوجه ورزشکار می‌داند. World Athletics تصریح کرده ورزشکار باید پیش از مسابقه مطمئن شود کفش مورد استفاده او در ماده موردنظر تأیید شده است. همچنین برگزارکنندگان می‌توانند در مسابقات کفش ورزشکاران را کنترل و برای بررسی بیشتر ضبط کنند.

از طرف دیگر، استدلال ایران درباره تأیید رسمی کفش پیش از رقابت نکته‌ای مهم است. اگر مستندات نشان دهد مسئول مربوط به کنترل تجهیزات، همان مدل را برای استفاده در پرش طول تأیید کرده، هیئت استیناف باید درباره آثار این تأیید و نحوه اجرای مقررات تصمیم بگیرد.

بنابراین نمی‌توان از حالا گفت اعتراض ایران پذیرفته یا رد خواهد شد.

یک کفش و رؤیایی که ناگهان متوقف شد

ابعاد این اتفاق زمانی بیشتر دیده می‌شود که به عملکرد محیطی‌زاده پیش از حذف نگاه کنیم.

او روز نخست صدرنشین هفتگانه بود و پس از شش ماده هم در رتبه دوم قرار داشت. به عبارت دیگر، حذف او نتیجه عملکرد ضعیف ورزشی نبود؛ ورزشکار ایران همچنان در کورس کسب مدال قرار داشت و فقط دوی ۸۰۰ متر باقی مانده بود.

کمیته ملی المپیک ایران حتی اعلام کرده بود که با توجه به موقعیت محیطی‌زاده، احتمال کسب یک مدال تاریخی برای دوومیدانی زنان ایران بسیار بالا بوده است. این البته یک برآورد پیش از ماده پایانی بود و نباید به معنای قطعی بودن طلا یا حتی مدال تلقی شود.

تفاوت امتیازی نیز این موضوع را تأیید می‌کند: محیطی‌زاده با ۴۹۲۵ امتیاز میان دو ورزشکار ژاپنی قرار داشت و مسابقه ۸۰۰ متر می‌توانست هر سه جایگاه را تغییر دهد.

هفتگانه چرا به کفش‌های متفاوت نیاز دارد؟

پرونده محیطی‌زاده یک ویژگی خاص هفتگانه را نیز برجسته کرده است. این رشته از هفت ماده کاملاً متفاوت تشکیل می‌شود: دوی ۱۰۰ متر با مانع، پرش ارتفاع، پرتاب وزنه، دوی ۲۰۰ متر، پرش طول، پرتاب نیزه و دوی ۸۰۰ متر.

به همین دلیل یک ورزشکار هفتگانه معمولاً نمی‌تواند با یک نوع کفش تخصصی همه مواد را انجام دهد. کفشی که برای سرعت روی پیست طراحی شده، الزاماً برای پرش طول یا مواد پرتابی مطابق ضوابط نیست.

World Athletics نیز دقیقاً به همین دلیل تأکید دارد تأیید کفش بر اساس ماده مسابقه بررسی شود.

این موضوع نقش کادر فنی و مدیریت تجهیزات را در چنین مسابقاتی بسیار پررنگ می‌کند؛ زیرا هفتگانه فقط آزمون آمادگی بدنی ورزشکار نیست و کنترل جزئیات فنی تجهیزات نیز می‌تواند سرنوشت مسابقه را تغییر دهد.

حالا همه‌چیز به رأی هیئت استیناف بستگی دارد

ماجرای فاطمه محیطی‌زاده یکی از عجیب‌ترین اتفاقات کاروان ایران در بازی‌های آسیایی ناگویا تا اینجای رقابت‌هاست.

یک روز قبل، او با ۳۴۸۶ امتیاز صدرنشین بود؛ صبح روز دوم با پرش ۵.۹۷ متری بهترین نتیجه پرش طول را ثبت کرد و پس از پرتاب نیزه نیز با مجموع ۴۹۲۵ امتیاز در جایگاه دوم باقی ماند. تنها دوی ۸۰۰ متر میان او و نتیجه نهایی فاصله داشت.

اما رأی مربوط به کفش همه‌چیز را متوقف کرد.

اکنون پرونده از پیست به میز داوران استیناف منتقل شده است: برگزارکنندگان می‌گویند کفش محیطی‌زاده در پرش طول قانونی نبوده؛ فدراسیون ایران می‌گوید همان کفش پیش از مسابقه توسط مسئولان تأیید شده و حذف بعدی ورزشکار را از نظر رویه‌ای محل اعتراض می‌داند.