قیمت نفت برنت به ۱۰۴ دلار رسید؛ جهش نزدیک ۲۰ درصدی در یک ماه | نفت ۱۲۰ دلاری در راه است؟

داده‌های بازار ICE نشان می‌دهد قرارداد نفت برنت در معاملات جمعه ۲۵ سپتامبر با ۲ دلار و ۲۸ سنت کاهش، معادل ۲.۱۴ درصد، در قیمت ۱۰۴.۳۲ دلار بسته شد.

برنت در همان جلسه تا ۱۰۶.۵۹ دلار بالا رفت و کف روزانه ۱۰۳.۱۱ دلار را نیز تجربه کرد. یک روز قبل، قیمت پایانی ۱۰۶.۶۰ دلار بود.

نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز همزمان با افت ۲.۳ درصدی در سطح ۹۲.۴۱ دلار بسته شد.

این اعداد نشان می‌دهد بازار در کوتاه‌مدت وارد فاز اصلاح شده، اما هنوز فاصله زیادی با قیمت‌های یک ماه قبل دارد.

بسته به نقطه آغاز و منبع مقایسه، رشد یک‌ماهه برنت حدود ۱۹ تا ۲۰ درصد برآورد می‌شود؛ بنابراین حتی افت روز جمعه نیز بخش کوچکی از جهش قبلی را پس گرفته است.

چرا نفت در یک ماه حدود ۲۰ درصد گران شد؟

مهم‌ترین علت، افزایش «ریسک عرضه» است.

بازار نفت طی ماه‌های اخیر بارها شاهد اختلال در جریان صادرات خاورمیانه بوده و تنگه هرمز در مرکز این نگرانی‌ها قرار گرفته است. رویترز گزارش داده تردد قابل‌ردیابی کشتی‌ها در این آبراه به‌شدت کاهش یافته و حتی اگر بخشی از نفت همچنان با خاموش کردن سامانه‌های ردیابی یا از مسیرهای جایگزین جابه‌جا شود، بازار دیگر مانند شرایط عادی به عرضه منطقه اطمینان ندارد.

همین عدم قطعیت، یک «حق بیمه ژئوپلیتیکی» به قیمت نفت اضافه کرده است.

رویترز نیز در تحلیلی تأکید کرده ابهام درباره میزان واقعی نفت عبوری از هرمز باعث شده این حق بیمه ریسک احتمالاً برای ماه‌ها در بازار باقی بماند.

هزینه حمل نفت به‌شدت بالا رفته است

حتی نفتی که از منطقه خارج می‌شود، دیگر الزاماً با هزینه سابق به مقصد نمی‌رسد.

برای دور زدن محدودیت‌ها، تولیدکنندگان منطقه از انتقال کشتی به کشتی، تغییر مسیر و عملیات پیچیده‌تر حمل استفاده کرده‌اند.

طبق گزارش رویترز، حجم انتقال کشتی‌به‌کشتی نفت در سپتامبر به حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز رسیده؛ در حالی که این رقم در اوت حدود ۱.۴ میلیون بشکه بود.

هزینه حمل نفتکش‌های بزرگ نیز در برخی مسیرها به بیش از ۳۰ دلار به ازای هر بشکه رسیده است.

این افزایش هزینه فقط مسئله شرکت‌های نفتی نیست؛ بخشی از آن در نهایت به قیمت فرآورده‌های نفتی، بنزین، گازوئیل و هزینه حمل‌ونقل جهانی منتقل می‌شود.

نفت در این ماه حتی تا بالای ۱۰۷ دلار رفت

شدت نگرانی بازار را می‌توان در نوسانات نیمه شهریور دید.

در ۱۰ سپتامبر، نفت برنت در یک جلسه بیش از ۶ درصد جهش کرد و در قیمت ۱۰۷.۶۳ دلار بسته شد؛ دلیل اصلی آن افزایش حملات به کشتی‌ها و نگرانی از محدودتر شدن عرضه بود.

روز بعد برنت تا حدود ۱۰۴.۶۱ دلار عقب نشست، اما همان هفته همچنان رشدی بیش از هشت درصدی را ثبت می‌کرد.

این رفتار نشان می‌دهد بازار نفت در شرایط فعلی بیش از داده‌های معمول عرضه و تقاضا به خبرهای امنیتی واکنش نشان می‌دهد.

چرا نفت جمعه ۲ درصد ارزان شد؟

افت روز جمعه عمدتاً ناشی از افزایش امید به دیپلماسی بود.

گزارش‌های منتشرشده درباره گفت‌وگوهای ایران و آمریکا و بررسی یک مسیر مرحله‌ای برای کاهش تنش، باعث شد بخشی از معامله‌گران سود خود را شناسایی کنند.

طبق گزارش‌های منتشرشده، یکی از محورهای مذاکرات، بازگشایی کامل‌تر تنگه هرمز و کاهش فشارهای اقتصادی و نظامی بوده است. همین خبرها باعث شد بازار احتمال دهد بخشی از اختلال عرضه در آینده کاهش پیدا کند.

اما نکته مهم این است که قیمت باوجود این خوش‌بینی هنوز بالای ۱۰۴ دلار باقی ماند.

این رفتار نشان می‌دهد بازار هنوز توافق را قطعی نمی‌داند.

عرضه نفت خلیج فارس کمی بهتر شده است

در روزهای اخیر، عربستان سعودی نیز صادرات خود از پایانه‌های خلیج فارس را افزایش داده است.

رویترز گزارش داده جریان نفت از تنگه هرمز در مقطعی به میانگین حدود ۲.۹ میلیون بشکه در روز رسیده؛ در حالی که در ماه اوت این رقم فقط حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز بود.

این افزایش عرضه یکی از دلایلی است که اجازه نداده قیمت نفت باوجود بحران به سطوح بسیار بالاتر برسد.

اما این جریان هنوز با شرایط عادی پیش از بحران فاصله دارد.

تقاضای جهانی؛ ترمز بزرگ نفت

در سمت مقابل، ضعف تقاضا یکی از مهم‌ترین عوامل مهار قیمت است.

آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش سپتامبر خود پیش‌بینی کرده تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز کاهش پیدا کند.

این نهاد گفته قیمت‌های بالا و اختلالات طولانی در تجارت نفت، به‌خصوص در آسیا، مصرف سوخت‌های میان‌تقطیر و خوراک پتروشیمی را کاهش داده است.

بنابراین بازار یک تناقض جدی دارد:

عرضه محدود و پرریسک است، اما قیمت بالا خودش باعث کاهش مصرف می‌شود.

همین سازوکار می‌تواند مانع جهش بدون توقف نفت شود.

نفت ۱۲۰ دلاری واقعاً ممکن است؟

این سناریو از سوی برخی بانک‌های سرمایه‌گذاری مطرح شده، اما قطعی نیست.

گلدمن ساکس در اوایل سپتامبر اعلام کرد اگر حملات به کشتی‌های خاورمیانه تشدید شود و اختلال حمل‌ونقل گسترده‌تر شود، نفت می‌تواند تا ۱۲۰ دلار در هر بشکه افزایش یابد.

با این حال تحقق چنین قیمتی نیازمند شوک جدید در عرضه است.

اگر جریان هرمز بهبود پیدا کند و مذاکرات سیاسی پیشرفت کند، بازار ممکن است بخشی از حق بیمه ریسک را پس بدهد.

در مقابل، هرگونه حمله تازه به زیرساخت‌های نفتی، خطوط لوله، نفتکش‌ها یا پایانه‌های صادراتی می‌تواند قیمت را دوباره به سمت سقف‌های جدید هدایت کند.

نفت ۱۰۰ دلاری چه اثری بر اقتصاد جهان دارد؟

ماندن طولانی‌مدت برنت بالای ۱۰۰ دلار می‌تواند تورم جهانی را دوباره تحت فشار قرار دهد.

هزینه گازوئیل، حمل دریایی، حمل جاده‌ای، مواد اولیه پتروشیمی، کودهای شیمیایی و بسیاری از کالاهای صنعتی به طور مستقیم یا غیرمستقیم به قیمت انرژی وابسته است.

افزایش نفت همچنین می‌تواند روند کاهش نرخ بهره بانک‌های مرکزی را دشوارتر کند.

اگر تورم انرژی دوباره بالا برود، بانک‌های مرکزی ممکن است برای مدت بیشتری نرخ‌های بهره را در سطوح بالا نگه دارند؛ موضوعی که می‌تواند بر بازار سهام، مسکن و حتی رمزارزها اثر منفی بگذارد.

نفت ۱۰۴ دلاری برای ایران چه معنایی دارد؟

از نظر نظری، افزایش قیمت نفت می‌تواند ارزش هر بشکه صادراتی ایران را بالا ببرد.

اما در شرایط فعلی باید میان «قیمت جهانی نفت» و «درآمد واقعی صادرات نفت ایران» تفاوت گذاشت.

اختلال در مسیرهای حمل، افزایش بیمه و هزینه لجستیک و محدودیت‌های تجارت خارجی می‌تواند بخشی از مزیت ناشی از افزایش قیمت را خنثی کند.

به بیان ساده، نفت گران‌تر است، اما رساندن همان نفت به مشتری نیز پرهزینه‌تر شده است.

پیش‌بینی قیمت نفت در هفته آینده

برای هفته پیش‌رو، سه سناریو مهم‌تر از بقیه هستند.

در سناریوی کاهش تنش، اگر مذاکرات ایران و آمریکا پیشرفت کند و نشانه‌های عملی از افزایش عبور کشتی‌ها از هرمز دیده شود، قیمت برنت می‌تواند بخشی از رشد اخیر را اصلاح کند و بار دیگر محدوده ۱۰۰ دلار را آزمایش کند.

در سناریوی میانه، اگر وضعیت فعلی ادامه پیدا کند، نفت می‌تواند در محدوده ۱۰۰ تا ۱۰۸ دلار پرنوسان بماند.

اما در سناریوی تشدید تنش، مخصوصاً اگر زیرساخت‌های صادراتی یا نفتکش‌های بیشتری هدف قرار گیرند، عبور دوباره برنت از ۱۰۸ دلار و حرکت به سمت ۱۱۰ دلار یا بالاتر قابل تصور خواهد بود.

این سناریوها تحلیل شرایط بازار هستند و پیش‌بینی قطعی قیمت محسوب نمی‌شوند.

جمع‌بندی؛ نفت هنوز زیر سایه هرمز است

قیمت نفت برنت با بسته شدن روی ۱۰۴ دلار و ۳۲ سنت نشان می‌دهد بازار جهانی انرژی هنوز از بحران خاورمیانه خارج نشده است.

اگرچه برنت در آخرین جلسه ۲.۱۴ درصد افت کرد، اما در مقایسه با حدود یک ماه قبل همچنان نزدیک ۲۰ درصد بالاتر قرار دارد.

کاهش تردد کشتی‌ها، هزینه بالای حمل، حملات منطقه‌ای و ابهام درباره تنگه هرمز مهم‌ترین عوامل حمایت از قیمت هستند؛ در مقابل، مذاکرات سیاسی، بهبود نسبی جریان صادرات خلیج فارس و افت تقاضای جهانی مانع جهش شدیدتر شده‌اند.

در نتیجه، نفت ۱۰۴ دلاری بیش از آنکه حاصل کمبود مطلق عرضه باشد، قیمت «ریسک» است. اگر این ریسک کاهش پیدا کند، نفت ظرفیت اصلاح دارد؛ اما اگر بحران حمل‌ونقل و امنیت انرژی تشدید شود، سناریوی بازگشت به ۱۱۰ دلار و حتی سطوح بالاتر دوباره روی میز قرار می‌گیرد.