وقتی لیگ نیمه‌تمام می‌ماند چه کسی قهرمان است؟ از PSG تا شاختار؛ تصمیم‌های کاملاً متفاوت فوتبال جهان

یکی از مشهورترین نمونه‌ها به لیگ یک فرانسه در فصل ۲۰-۲۰۱۹ مربوط است.

با شیوع کرونا، دولت فرانسه اجازه ادامه فصل را نداد و لیگ حرفه‌ای این کشور تصمیم گرفت جدول نهایی را براساس میانگین امتیاز در هر مسابقه محاسبه کند؛ تصمیمی مهم، چون همه تیم‌ها تعداد بازی یکسانی انجام نداده بودند.

پاری‌سن‌ژرمن پس از ۲۷ بازی ۶۸ امتیاز داشت، در حالی که مارسی با ۲۸ مسابقه ۵۶ امتیازی بود. میانگین PSG برابر ۲.۵۲ امتیاز در هر بازی و مارسی دو امتیاز بود و در نهایت تیم پاریسی رسماً قهرمان فرانسه معرفی شد.

بنابراین فرانسه نه فصل را باطل کرد و نه صرفاً جدول خام آخرین هفته را ملاک قرار داد؛ بلکه یک شاخص آماری برای جبران تفاوت تعداد مسابقات تعریف کرد.

این مورد نشان می‌دهد اگر برگزارکننده بخواهد لیگ نیمه‌تمام را معتبر تلقی کند، حتی امکان استفاده از فرمول‌های جایگزین برای تعیین جدول نهایی هم وجود دارد.

هلند؛ آژاکس اول بود اما هیچ قهرمانی معرفی نشد

تقریباً همزمان در هلند تصمیمی کاملاً متفاوت اتخاذ شد.

آژاکس و آلکمار هر دو پس از ۲۵ مسابقه ۵۶ امتیاز داشتند و آژاکس فقط به دلیل تفاضل گل در صدر جدول قرار گرفته بود. با ممنوع شدن ادامه فعالیت‌های ورزشی، فدراسیون فوتبال هلند مسابقات را پایان‌یافته اعلام کرد اما تصمیم گرفت هیچ تیمی را قهرمان نداند.

آژاکس در جدول نهایی همچنان تیم اول باقی ماند و سهمیه اروپایی نیز براساس جایگاه تیم‌ها تعیین شد، اما جام قهرمانی به این باشگاه داده نشد.

حتی وب‌سایت رسمی KNVB در فهرست قهرمانان اردیویژه مقابل سال ۲۰۲۰ نوشته است: «بدون قهرمان به دلیل کووید-۱۹.»

پس «اول شدن در جدول نهایی» و «قهرمان شناخته شدن» در این پرونده دو مفهوم جدا بودند.

بلژیک؛ اختلاف ۱۵ امتیازی برای کلوب بروخه جام آورد

بلژیک مسیر فرانسه را انتخاب کرد و صدرنشین را قهرمان دانست.

کلوب بروخه زمانی که رقابت‌ها متوقف شد، پس از ۲۹ مسابقه ۷۰ امتیاز داشت و خنت با ۵۵ امتیاز در رتبه دوم قرار گرفته بود. یعنی فاصله دو تیم به ۱۵ امتیاز می‌رسید.

مجمع باشگاه‌های لیگ در نهایت جدول همان مقطع را به‌عنوان نتیجه نهایی تأیید کرد و کلوب بروخه قهرمان شد. رویترز نیز گزارش کرد که این تیم در فاصله تنها یک مسابقه تا پایان مرحله عادی لیگ، ۱۵ امتیاز بیشتر از خنت داشت.

نکته جالب درباره بلژیک این بود که ساختار لیگ شامل پلی‌آف قهرمانی هم می‌شد؛ یعنی از نظر ریاضی قرار بود پس از مرحله عادی مسابقات دیگری نیز برگزار شود، اما برگزارکنندگان همان وضعیت موجود را معتبر دانستند.

اسکاتلند؛ سلتیک با فرمول امتیاز به ازای هر بازی قهرمان شد

اسکاتلند هم لیگ را ادامه نداد، اما مانند فرانسه برای تعیین جدول نهایی از فرمول امتیاز به ازای هر مسابقه استفاده کرد.

سلتیک هنگام توقف لیگ ۳۰ بازی و ۸۰ امتیاز داشت و رنجرز با یک مسابقه کمتر، از ۲۹ بازی ۶۷ امتیاز گرفته بود.

SPFL در ۱۸ مه ۲۰۲۰ رسماً فصل را خاتمه داد و جایگاه تیم‌ها را براساس میانگین امتیاز محاسبه کرد. نتیجه این فرمول، قهرمانی سلتیک بود؛ این تیم میانگین ۲.۶۶ امتیاز و رنجرز ۲.۳۱ امتیاز در هر مسابقه داشت.

در نتیجه حتی اختلاف تعداد بازی‌ها نیز مانعی برای معرفی قهرمان نشد، زیرا برگزارکننده از قبل سازوکار محاسباتی مشخصی تعیین کرد.

قبرس؛ دو تیم ۴۶ امتیازی بودند اما جامی اهدا نشد

در قبرس وضعیت پیچیده‌تر بود.

اومونیا و آنورتوسیس فاماگوستا هر دو بعد از ۲۳ مسابقه ۴۶ امتیاز داشتند. اومونیا در جدول رسمی در رده نخست قرار گرفته بود، اما فدراسیون فوتبال قبرس پس از لغو مسابقات فصل ۲۰-۲۰۱۹ هیچ قهرمانی معرفی نکرد.

با این حال اومونیا به‌عنوان تیم اول جدول برای حضور در لیگ قهرمانان اروپا معرفی شد.

یعنی دوباره تفکیک مهمی شکل گرفت: جایگاه جدول برای تعیین سهمیه اروپا معتبر شناخته شد، اما همان جایگاه برای اعطای عنوان قهرمانی کافی نبود.

این نمونه یکی از روشن‌ترین شواهد است که «رتبه اول جدول» الزاماً با «قهرمان رسمی» یکسان نیست.

امارات؛ صدرنشینی شباب‌الاهلی هم جام نداشت

مثال امارات شاید از همه جالب‌تر باشد.

شباب‌الاهلی پس از ۱۹ مسابقه ۴۳ امتیاز داشت و العین با ۳۷ امتیاز در جایگاه دوم بود؛ یعنی صدرنشین شش امتیاز برتری داشت و هفت هفته دیگر از فصل باقی مانده بود.

با این حال لیگ حرفه‌ای امارات پس از لغو فصل تصمیم گرفت نه قهرمانی معرفی کند و نه تیمی را به دسته پایین‌تر بفرستد.

کنفدراسیون فوتبال آسیا نیز رسماً گزارش کرد که فصل ۲۰-۲۰۱۹ فوتبال امارات بدون معرفی قهرمان پایان یافت.

بنابراین حتی برتری شش امتیازی صدرنشین نیز از نگاه مسئولان فوتبال امارات برای اهدای جام کافی نبود.

این تصمیم درست در نقطه مقابل بلژیک قرار می‌گیرد؛ جایی که اختلاف بیشتر بود و صدرنشین قهرمان شد.

جنگ اوکراین؛ شاختار صدرنشین ماند اما قهرمان نشد

نمونه دیگری که دیگر ارتباطی با کرونا ندارد، لیگ اوکراین در فصل ۲۲-۲۰۲۱ است.

زمان آغاز جنگ روسیه و اوکراین، لیگ در تعطیلات زمستانی قرار داشت و ۱۸ هفته برگزار شده بود. شاختار دونتسک با ۴۷ امتیاز صدرنشین و دیناموکیف با ۴۵ امتیاز دوم بود.

باشگاه‌های لیگ تصمیم گرفتند به دلیل امکان‌ناپذیر بودن ادامه مسابقات، فصل را خاتمه دهند. جدول روز ۲۴ فوریه به‌عنوان جدول نهایی ثبت شد، اما تصمیم صریح این بود که هیچ برنده‌ای معرفی نشود.

فدراسیون فوتبال اوکراین نیز تصمیم پایان زودهنگام رقابت‌ها را تأیید کرد.

یعنی شاختار در جدول اول ماند اما یک قهرمانی تازه به افتخاراتش اضافه نشد.

آیا در فوتبال جهان قانون واحدی برای لیگ ناتمام وجود دارد؟

مرور این پرونده‌ها پاسخ روشنی می‌دهد: خیر.

فرانسه، بلژیک و اسکاتلند قهرمان معرفی کردند؛ هلند، قبرس، امارات و اوکراین چنین کاری نکردند.

حتی اختلاف امتیاز هم قاعده مشترکی ایجاد نمی‌کند. بلژیک با ۱۵ امتیاز فاصله به صدرنشین جام داد، امارات با شش امتیاز اختلاف جام نداد و اوکراین نیز با اختلاف دو امتیازی صدر جدول، فصل را بدون قهرمان بست.

تعداد هفته‌های باقی‌مانده نیز به‌تنهایی تعیین‌کننده نبوده است.

در بلژیک هنوز ساختار پلی‌آف پیش رو بود، اما کلوب بروخه قهرمان شد. در فرانسه حدود ۱۰ هفته باقی مانده بود و PSG جام گرفت. در هلند نیز ۹ هفته باقی مانده بود ولی آژاکس با وجود صدرنشینی قهرمان نشد.

پس معیار اصلی چیست؟

مهم‌ترین نتیجه این مقایسه این است که پرونده یک لیگ نیمه‌تمام را نمی‌توان فقط با مثال زدن از یک کشور حل کرد.

مبنای اصلی معمولاً ترکیبی از مقررات همان فصل، اختیارات نهاد برگزارکننده، مصوبات اضطراری، وضعیت جدول و روش تعیین سهمیه‌ها و صعود و سقوط است.

اگر مقررات یا تصمیم رسمی برگزارکننده بگوید جدول آخرین هفته مبنای نتیجه نهایی است، امکان معرفی قهرمان وجود دارد. اگر برگزارکننده فصل را «باطل» یا «بدون قهرمان» اعلام کند، صرف صدرنشینی یک تیم الزاماً حق قهرمانی ایجاد نمی‌کند.

همین تفاوت توضیح می‌دهد که چرا پاری‌سن‌ژرمن جام گرفت اما آژاکس نه؛ چرا سلتیک قهرمان شد اما شباب‌الاهلی نشد و چرا شاختار باوجود صدرنشینی رسمی در جدول، عنوان قهرمانی دریافت نکرد.

یک نتیجه مهم از پرونده‌های تاریخی

تجربه فوتبال جهان یک قاعده ساده در اختیار نمی‌گذارد که بگوییم «هر تیمی هنگام توقف صدرنشین بود باید قهرمان شود» یا برعکس «هر لیگ ناتمامی الزاماً بدون قهرمان است.»

هر دو مدل در سطح اول فوتبال جهان اجرا شده‌اند.

نقطه مشترک اصلی نه جایگاه صدرنشین، بلکه تصمیم رسمی نهاد مسئول مسابقات بوده است. به همین دلیل مقایسه تاریخی می‌تواند برای شناخت گزینه‌های مختلف مفید باشد، اما برای تعیین تکلیف هر لیگ مشخص، ابتدا باید متن مقررات و مصوبه رسمی همان مسابقات بررسی شود؛ نه اینکه نتیجه فرانسه، هلند، بلژیک یا اوکراین به‌تنهایی به‌عنوان یک قانون جهانی در نظر گرفته شود.