بحران ورزشگاه در تهران جدی شد؛ آزادی پشت سد استانداردهای AFC، شهرقدس و پاس زیر فشار لیگ برتر

شرایط ورزشگاه‌های تهران در آغاز لیگ بیست‌وششم از مدت‌ها قبل یک زنگ خطر جدی برای فوتبال پایتخت بود. ورزشگاه آزادی به دلیل ادامه عملیات بازسازی و تعویض چمن از دسترس خارج شد و ورزشگاه تختی نیز به دلیل مشکلات زمین و اجرای عملیات بازسازی نتوانست وارد چرخه میزبانی شود.

در چنین وضعیتی، شهدای شهرقدس و پاس قوامین عملاً به دو گزینه اصلی برای برگزاری مسابقات لیگ برتر در تهران تبدیل شدند. پیش از شروع فصل نیز مدیرکل ورزش و جوانان استان تهران اعلام کرده بود که برنامه این است فشار مسابقات میان این دو ورزشگاه تقسیم شود تا کیفیت چمن‌ها حفظ شود. گزارش‌های ابتدای فصل نشان می‌داد بازی‌های استقلال و پرسپولیس بیشتر به شهرقدس منتقل خواهد شد و پاس قوامین نیز برای پیکان و برخی دیگر از مسابقات مورد استفاده قرار می‌گیرد. 

اما همین تقسیم‌بندی نیز یک مشکل اساسی دارد؛ تعداد مسابقات بیش از ظرفیت مطلوب نگهداری دو زمین است. شهرقدس علاوه بر میزبانی دو تیم پرهوادار پایتخت، در هفته‌های ابتدایی فصل مسابقات متعددی را برگزار کرده و برای نمونه دیدار پرسپولیس و استقلال خوزستان نیز در همین ورزشگاه انجام شد.

آیا AFC واقعاً ورزشگاه بدون سقف را تأیید نمی‌کند؟

یکی از مهم‌ترین نکاتی که درباره آینده ورزشگاه آزادی مطرح شده، الزام کنفدراسیون فوتبال آسیا برای مسقف شدن ورزشگاه است. با این حال، بررسی مقررات رسمی AFC نشان می‌دهد این موضوع نیازمند توضیح دقیق‌تری است و نمی‌توان گفت «هر ورزشگاه بدون سقف از نظر AFC غیراستاندارد است».

در آیین‌نامه ورزشگاه‌های AFC نسخه ۲۰۲۶، ورزشگاه‌ها به پنج سطح A تا E تقسیم شده‌اند. در بالاترین سطح یعنی Category A، پوشش سقف برای تمام صندلی‌های ورزشگاه الزامی است. در Category B، سقف برای جایگاه اصلی و جایگاه روبه‌رو الزامی است و در Category C و D حداقل جایگاه اصلی باید دارای پوشش باشد. AFC همچنین تأکید کرده است که مقررات هر مسابقه و ضمائم فنی می‌تواند الزامات بیشتری نسبت به استاندارد عمومی تعریف کند.

بنابراین آنچه درباره آزادی اهمیت دارد، سطح استاندارد مورد نیاز برای مسابقات بین‌المللی مدنظر ایران است. گزارش‌های داخلی در هفته‌های اخیر حاکی از آن بوده که AFC برای استانداردسازی آزادی موضوع مسقف شدن را به مسئولان ایرانی اعلام کرده است. روح‌الله لک علی‌آبادی، عضو فراکسیون ورزش مجلس نیز در شهریورماه از اعلام چنین الزامی از سوی AFC خبر داد. 

استاندارد جدید AFC چگونه پروژه آزادی را تغییر داد؟

ورزشگاه آزادی سال‌هاست درگیر یکی از گسترده‌ترین پروژه‌های بازسازی خود شده است؛ از مقاوم‌سازی سکوها و اصلاح فضاهای داخلی گرفته تا صندلی‌ها، رختکن‌ها، امکانات رسانه‌ای، زیرساخت‌های فنی و در نهایت زمین چمن.

محمدعلی ثابت‌قدم، مدیرعامل شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی نیز پیش‌تر اعلام کرده بود که موضوع مسقف‌سازی در استانداردهایی که چند سال قبل در اختیار مسئولان قرار گرفته بود وجود نداشت، اما در الزامات تازه این مسئله مطرح شده است. او در عین حال گفته بود امکان اجرای سقف بدون متوقف کردن کامل بهره‌برداری داخلی از ورزشگاه وجود دارد و عملیات سقف می‌تواند از بخش بیرونی سازه دنبال شود.

همین نکته سبب شده پروژه آزادی اکنون دو هدف متفاوت داشته باشد؛ نخست بازگرداندن ورزشگاه به چرخه مسابقات داخلی و دوم رساندن آن به سطح مورد نیاز برای میزبانی مسابقات مهم بین‌المللی.

طبق آخرین وعده اعلام‌شده در شهریور، مسئولان شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی از بهره‌برداری اولیه ورزشگاه آزادی در آذرماه ۱۴۰۵ سخن گفته‌اند. در جلسه بررسی وضعیت ورزشگاه نیز اعلام شد که همراه با آماده‌سازی چمن، سایر بخش‌های موردنیاز برای بازگشت مسابقات تکمیل خواهد شد. با این حال تعبیر «بهره‌برداری اولیه» نشان می‌دهد تکمیل تمام بخش‌های پروژه، به‌ویژه مسقف‌سازی و برخی تجهیزات نهایی، الزاماً همزمان با بازگشت مسابقات داخلی نخواهد بود.

شهرقدس؛ زمینی که زمستان آزمون اصلی آن خواهد بود

اگر آزادی مطابق وعده‌ها نیز در آذر به چرخه مسابقات برگردد، فوتبال تهران هنوز باید بخش مهمی از پاییز را با اتکا به شهرقدس و پاس قوامین سپری کند.

مشکل اصلی از زمانی جدی‌تر می‌شود که بارندگی‌ها آغاز شود. زمین‌های چمن طبیعی زمانی که در فاصله کوتاه چند مسابقه سنگین روی آنها برگزار شود، فرصت کافی برای ترمیم پیدا نمی‌کنند. کاهش دما، افزایش رطوبت خاک و بارندگی نیز روند بازسازی طبیعی چمن را کندتر می‌کند.

شهرقدس طی سال‌های گذشته نیز در فصل سرد با افت کیفیت زمین مواجه شده است. اکنون نیز استفاده همزمان چند تیم از این مجموعه خطر فرسودگی زودهنگام زمین را افزایش می‌دهد. اگر هر هفته مسابقات متعددی روی این چمن برگزار شود، مسئله تنها ظاهر زمین نخواهد بود؛ کیفیت فنی مسابقات و حتی احتمال آسیب‌دیدگی بازیکنان نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

پاس قوامین هم حاشیه امن تهران نیست

وضعیت پاس قوامین نیز چندان مطمئن نیست. پیش از آغاز فصل بحث بازمهندسی و زیر کشت رفتن چمن این مجموعه مطرح شده بود و مدیران ورزشگاه از ضرورت انجام عملیات روی زمین صحبت کرده بودند. 

حتی در هفته‌های ابتدایی لیگ نیز کیفیت و نحوه نگهداری چمن پاس مورد بحث قرار گرفت؛ سرمربی استقلال خوزستان پس از بازی با پیکان به میزان زیاد آبیاری زمین اشاره کرده بود. 

بنابراین تصور اینکه در صورت آسیب دیدن زمین شهرقدس، همه بازی‌ها به پاس منتقل شوند نیز راه‌حل پایداری نیست. فشار همزمان لیگ برتر، لیگ یک و سایر رقابت‌ها می‌تواند همین گزینه دوم را نیز با مشکل مواجه کند.

بحران ورزشگاه تهران فقط مشکل استقلال و پرسپولیس نیست

در نگاه اول شاید تصور شود این بحران تنها به استقلال و پرسپولیس مربوط است، اما دامنه مسئله بسیار گسترده‌تر است. پیکان و دیگر تیم‌های تهرانی نیز به ورزشگاه نیاز دارند و مسابقات لیگ‌های پایین‌تر باید در مجموعه‌هایی مانند کارگران یا سایر زمین‌های موجود برگزار شوند.

از سوی دیگر مقررات مسابقات آسیایی ۲۰۲۶-۲۷ صراحتاً باشگاه‌ها را ملزم کرده ورزشگاهی منطبق با مقررات AFC معرفی کنند و کنفدراسیون نیز اختیار دارد ورزشگاه پیشنهادی را رد کرده و از باشگاه بخواهد زمین جایگزین معرفی کند.به همین دلیل تأخیر در تکمیل آزادی فقط یک مشکل داخلی نیست؛ این مسئله مستقیماً روی امکان میزبانی باشگاه‌های ایرانی در مسابقات آسیایی نیز اثر می‌گذارد.

زمستان سخت فوتبال تهران در راه است؟

سناریوی نگران‌کننده زمانی شکل می‌گیرد که آزادی دیرتر از موعد اعلام‌شده آماده شود، بارندگی کیفیت چمن شهرقدس را پایین بیاورد و پاس قوامین نیز نیازمند ترمیم جدی شود. در چنین شرایطی سازمان لیگ برای انتخاب ورزشگاه مسابقات استقلال، پرسپولیس، پیکان و سایر تیم‌های پایتخت با گزینه‌های بسیار محدودی روبه‌رو خواهد شد.

در مقابل، اگر آزادی در آذرماه حداقل برای مسابقات داخلی بازگشایی شود، بخش بزرگی از این فشار کاهش پیدا می‌کند؛ حتی اگر تکمیل پروژه مسقف‌سازی و رسیدن به استاندارد کامل AFC زمان بیشتری ببرد.