سامسونگ و ال‌جی به بازار ایران برمی‌گردند؟ روایت امین‌حضور از گرانی ۲۰ درصدی و سقوط فروش

بازار امین‌حضور تهران در روزهای ابتدایی مهر یک تناقض آشکار دارد؛ خیابان‌ها و پاساژها پررفت‌وآمدند، مشتری وارد مغازه می‌شود و کالا نیز کم نیست، اما بخش بزرگی از این رفت‌وآمد به فاکتور منتهی نمی‌شود.

فروشندگان از افزایش تعداد مشتریانی می‌گویند که مدل‌ها را مقایسه می‌کنند، قیمت می‌گیرند و بدون خرید از مغازه خارج می‌شوند. یکی از فعالان بازار می‌گوید فروش روزانه واحدش از حدود ۲۰ فاکتور به چهار مورد رسیده است. این عدد را نمی‌توان به کل بازار تعمیم داد، زیرا آمار رسمی روزانه‌ای از تعداد معاملات امین‌حضور منتشر نمی‌شود؛ با این حال گزارش‌های صنفی ماه‌های گذشته نیز از رکود عمیق بازار لوازم خانگی و کاهش قدرت خرید خبر داده‌اند. اکبر پازوکی، رئیس کمیسیون تخصصی لوازم خانگی، پیش‌تر گفته بود افزایش قیمت کالاها و کاهش قدرت خرید باعث شده بازار وارد رکود شدیدتری شود و بسیاری از فروشندگان عملاً فروش چندانی نداشته باشند.

قیمت لوازم خانگی چرا از شهریور بالا رفت؟

فروشندگان امین‌حضور رشد حداقل ۲۰ درصدی قیمت برخی محصولات از ابتدای شهریور را مطرح می‌کنند. بررسی مسیر ارز نشان می‌دهد این برآورد از نظر جهت حرکت بازار قابل توجه است.

قیمت دلار آزاد در هشتم شهریور حدود ۲۰۶ هزار تومان گزارش شده بود. در هفتم مهر نرخ فروش دلار آزاد در یکی از داده‌های لحظه‌ای بازار به حدود ۲۵۰ هزار و ۳۰۰ تومان رسید؛ یعنی طی کمتر از یک ماه افزایش تقریبی ۲۱.۵ درصدی. البته همزمانی این دو درصد اثبات نمی‌کند تمام رشد قیمت لوازم خانگی مستقیماً از دلار ناشی شده، اما نشان می‌دهد فشار ارزی در این دوره بسیار جدی بوده است.

اثر ارز نیز فقط به محصول کاملاً وارداتی محدود نمی‌شود. تولیدکنندگان داخلی از ورق فولادی، مواد پتروشیمی، موتور، کمپرسور، قطعات الکترونیکی و تجهیزات تولید استفاده می‌کنند که بخشی از آنها مستقیماً وارداتی‌اند یا قیمتشان تحت تأثیر نرخ ارز و هزینه جایگزینی قرار می‌گیرد. گزارش‌های شهریور نیز از رشد قیمت مواد اولیه و همزمانی آن با رکود تقاضا خبر داده‌اند.

چرا قیمت‌ها در امین‌حضور «لحظه‌ای» شده‌اند؟

یکی از مهم‌ترین تغییرات بازار، جایگزین شدن مفهوم «هزینه جایگزینی» به جای قیمت خرید قبلی است.

فرض کنید فروشنده یخچالی را چند هفته قبل با قیمت مشخصی خریده است. در شرایط باثبات، می‌تواند حاشیه سود خود را به همان قیمت اضافه کند و کالا را بفروشد. اما اگر پس از فروش نتواند همان مدل را با پول دریافتی دوباره تهیه کند، موجودی انبارش کوچک‌تر می‌شود.

به همین دلیل فروشنده دیگر فقط نمی‌پرسد «این کالا را چند خریده‌ام؟»، بلکه سؤال اصلی‌اش این است که «فردا چند باید آن را جایگزین کنم؟»

نتیجه برای مشتری، کوتاه شدن اعتبار قیمت‌هاست. قیمتی که صبح اعلام می‌شود ممکن است عصر نیاز به استعلام دوباره داشته باشد. این رفتار در شرایط جهش نرخ ارز شدیدتر می‌شود و خود به نااطمینانی بیشتر خریداران دامن می‌زند.

جهیزیه از چند فاکتور به یک خرید ضروری رسیده است

جمله «مدت‌هاست زوج نداریم» شاید یکی از گویاترین توصیف‌های فروشندگان امین‌حضور باشد.

بازار لوازم خانگی همیشه بخشی از گردش مالی خود را از خریدهای جهیزیه گرفته است؛ مشتریانی که در یک مراجعه ممکن بود یخچال، لباسشویی، تلویزیون، اجاق گاز و چند قلم کالای کوچک‌تر بخرند.

اکنون الگوی خرید تغییر کرده است. بسیاری از خانوارها به جای خرید یکجای چند وسیله، کالاها را بر اساس ضرورت اولویت‌بندی می‌کنند.

داده‌های قیمتی نیز دلیل این تغییر را روشن‌تر می‌کند. در بازار ششم مهر، قیمت برخی یخچال‌های ایرانی از حدود ۷۳ میلیون تومان شروع می‌شد، یک مدل اسنوا حدود ۱۲۲ میلیون تومان قیمت داشت و بعضی مدل‌های رده بالاتر داخلی به حدود ۲۵۴ میلیون تومان رسیده بودند. مدل خارجی بوش نیز تا محدوده ۳۰۲ میلیون تومان قیمت‌گذاری شده بود.

در مقابل، حداقل مزد پایه کارگران در سال ۱۴۰۵ ماهانه حدود ۱۶.۶ میلیون تومان تعیین شده است.

به این ترتیب، یک یخچال ۲۵۴ میلیون تومانی معادل بیش از ۱۵ ماه حداقل مزد پایه و محصول ۳۰۲ میلیون تومانی معادل حدود ۱۸ ماه آن است؛ آن هم پیش از هزینه‌های مسکن، خوراک، رفت‌وآمد و سایر مخارج خانوار. بنابراین روایت فروشنده‌ای که می‌گوید قیمت برخی یخچال‌ها می‌تواند از درآمد پایه یک سال کارگر بیشتر باشد، برای مدل‌های گران بازار از نظر عددی قابل تصور است.

فروش اقساطی هم قربانی تورم شد

در بازاری که قدرت خرید نقدی کاهش یافته، انتظار طبیعی افزایش فروش اقساطی است؛ اما بخشی از فروشندگان مسیر عکس را رفته‌اند.

دلیل آنها ریسک کاهش ارزش پول است. اگر فروشنده کالایی را امروز تحویل دهد اما بخش بزرگی از بهای آن را شش یا دوازده ماه بعد دریافت کند، ممکن است اقساط دریافتی دیگر برای جایگزینی همان کالا کافی نباشد.

پازوکی نیز پیش‌تر گفته بود بسیاری از فروشندگان به دلیل افزایش مداوم قیمت کالاها دیگر توان فروش شرایطی سابق را ندارند.

این اتفاق یک حلقه مشکل‌ساز ایجاد می‌کند: مشتری پول نقد ندارد، فروشنده تمایل کمتری به اقساط دارد و نتیجه، عقب افتادن خرید است.

سامسونگ و ال‌جی واقعاً به ایران برمی‌گردند؟

این مهم‌ترین پرسش تازه بازار است.

دفتر مقررات صادرات و واردات سازمان توسعه تجارت در چهارم مهر ابلاغ کرد محدودیت مربوط به نشان تجاری و مبدأ کالا برای واردات لوازم خانگی توسط تعاونی‌های مرزنشین برداشته شده است. این تصمیم بر اساس مصوبه کارگروه ماده ۱۲ قانون ساماندهی مبادلات مرزی اتخاذ شده است.

اما جزئیات رسمی یک نکته بسیار مهم دارد.

نرگس باقری زمردی، مدیرکل دفتر مقررات صادرات و واردات، توضیح داده که لوازم خانگی کره‌ای پیش از این نیز از طریق رویه‌های قانونی کولبری و ملوانی امکان ورود داشتند و تصمیم جدید در اصل شرایط تعاونی‌های مرزنشین را با این مسیرها یکسان کرده است. او صراحتاً گفته اتفاق «خاص و عجیبی» رخ نداده و مصوبه جدید بیشتر یکسان‌سازی رویه‌هاست.

بنابراین تیترهایی مانند «واردات سامسونگ و ال‌جی کاملاً آزاد شد» می‌توانند تصویری بزرگ‌تر از واقعیت تصمیم ایجاد کنند.

این مصوبه به معنای آزادسازی عمومی و بدون محدودیت واردات تجاری لوازم خانگی کره‌ای توسط همه شرکت‌ها نیست.

آیا ورود کره‌ای‌ها قیمت بازار را پایین می‌آورد؟

در کوتاه‌مدت بعید است صرف صدور این ابلاغیه باعث کاهش محسوس قیمت‌ها شود.

برای اثرگذاری واقعی باید حجم قابل توجهی کالا وارد شود، مراحل گمرکی را پشت سر بگذارد، به شبکه توزیع برسد و با خدمات پس از فروش و قیمت قابل رقابت عرضه شود.

حتی اگر سامسونگ و ال‌جی از مسیرهای جدید بیشتر وارد بازار شوند، نرخ ارز تعیین می‌کند این محصولات با چه قیمتی به دست مصرف‌کننده می‌رسند. یخچال‌های ال‌جی موجود در بازار غیررسمی و محدود همین حالا در برخی فهرست‌ها بیش از ۳۰۰ میلیون تومان قیمت دارند؛ بنابراین افزایش عرضه لزوماً به معنی تبدیل شدن آنها به گزینه‌ای ارزان برای خانوار متوسط نیست.

اثر مهم‌تر ورود واقعی کالا می‌تواند افزایش رقابت و تنوع انتخاب باشد؛ به‌خصوص اگر حجم ورود آن‌قدر باشد که تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان داخلی را در قیمت‌گذاری و کیفیت تحت فشار قرار دهد. فعلاً برای قضاوت درباره چنین اثری زود است.

امین‌حضور شلوغ است؛ بازار اما رونق ندارد

مشاهدات بازار یک پیام روشن دارد: مسئله اصلی امروز کمبود کالا نیست، کمبود قدرت خرید مؤثر است.

این وضعیت پیش‌تر نیز در گزارش‌های میدانی بازار لوازم خانگی دیده شده بود؛ ویترین‌ها پر از کالا هستند، اما بسیاری از مراجعه‌کنندگان بیشتر تماشاچی و قیمت‌گیرند تا خریدار واقعی.

افزایش بیش از ۲۰ درصدی دلار طی حدود یک ماه، بالا رفتن هزینه جایگزینی، کاهش فروش اقساطی و قیمت‌های چندده تا چندصد میلیون تومانی کالاهای اصلی باعث شده فاصله میان ورود مشتری به مغازه و ثبت فاکتور بیشتر شود.

خبر تازه سامسونگ و ال‌جی می‌تواند برای بازار جذاب باشد، اما فعلاً نباید آن را نقطه پایان این رکود دانست.

بازار امین‌حضور در آغاز مهر ۱۴۰۵ بیش از آنکه منتظر برند جدید باشد، منتظر بازگشت قدرت خرید است. تا زمانی که درآمد خانوارها با قیمت کالاهای بادوام فاصله زیادی داشته باشد، حتی پرشدن ویترین‌ها از برندهای مشهور کره‌ای نیز الزاماً موتور فروش را دوباره روشن نخواهد کرد.