فولاد ایرانیان
واردات موبایل متوقف نمی‌شود؟ واکنش مجلس به بحران پرواز عمان / افت ۶۷ درصدی واردات، مشکل بزرگ‌تر بازار گوشی
توقف پروازهای ایران به عمان در هفته‌های اخیر نگرانی تازه‌ای درباره تأمین گوشی موبایل ایجاد کرده، اما یک عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس می‌گوید بسته‌شدن مسیر مسقط به معنی توقف کامل واردات نیست و مسیرهای ریلی از چین، مرزهای زمینی و مناطق آزاد می‌توانند به‌عنوان مسیر جایگزین مورد استفاده قرار گیرند. با این حال، آمار تجارت خارجی نشان می‌دهد چالش بازار موبایل بسیار عمیق‌تر از مشکل حمل‌ونقل هوایی است؛ واردات گوشی در پنج ماه نخست ۱۴۰۵ از نظر تعداد حدود ۶۷ درصد و از نظر ارزش نزدیک ۷۰ درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش کرده و ثبت سفارش جدید نیز پس از پنج ماه توقف، تنها با محدودیت‌های جدید از نیمه شهریور بازگشایی شده است.
۱۳:۴۹ - ۱۱ مهر ۱۴۰۵
وانانیوز|
بحران از زمانی جدی‌تر شد که محدودیت پروازهای ایران به برخی کشورهای منطقه گسترش یافت.
مدیرعامل شرکت شهر فرودگاهی امام خمینی در سوم مهر اعلام کرد پروازهای ایران به مقصدهایی از جمله عمان و امارات متوقف شده، هرچند مسیرهایی مانند چین و ترکیه همچنان برقرار بوده‌اند.
چند روز بعد، عبدالمهدی اسدی از فعالان صنفی بازار موبایل اعلام کرد بیش از ۹۰ درصد گوشی‌های مورد نیاز کشور از مسیر هوایی وارد می‌شوند و بخش مهمی از محموله‌ها پس از انتقال از دبی به عمان، از آنجا راهی ایران می‌شدند. او گفت توقف مسیر عمان، زنجیره حمل موبایل را با مشکل روبه‌رو کرده است.
به این ترتیب اصل مشکل لجستیکی واقعی است؛ اما عبارت «دیگر هیچ گوشی وارد کشور نمی‌شود» تصویر کاملی از بازار ارائه نمی‌دهد.
واکنش مجلس؛ مسیر عمان تنها راه واردات موبایل نیست
سیدجواد حسینی‌کیا، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس، در واکنش به این نگرانی گفته است ایران برای واردات کالا به یک مسیر هوایی خاص وابسته نیست.
او به امکان واردات از چین از طریق راه‌آهن، استفاده از ظرفیت بازارچه‌های مرزی و مناطق آزاد و همچنین تجارت زمینی با کشورهای همسایه اشاره کرده است.
اصل وجود مسیر ریلی چین به ایران نیز قابل تأیید است. اسناد سازمان ملل در سال ۲۰۲۶ به راه‌اندازی قطار باری میان چین و ایران در ژوئیه ۲۰۲۵ اشاره کرده‌اند. مسیرهای چین، قزاقستان، ترکمنستان و ایران نیز سال‌هاست برای جابه‌جایی کانتینری مورد استفاده و توسعه قرار گرفته‌اند.
بنابراین از نظر فنی، انتقال گوشی از راه زمینی یا ریلی امکان‌پذیر است.
اما این موضوع به معنی جایگزینی فوری و بدون هزینه حمل هوایی نیست.
چرا موبایل معمولاً با هواپیما وارد می‌شود؟
گوشی تلفن همراه نسبت به وزن و حجم خود ارزش مالی بسیار بالایی دارد.
به همین دلیل، برخلاف کالاهای حجیم، هزینه بیشتر حمل هوایی در بسیاری از موارد در برابر مزیت سرعت، امنیت و کاهش مدت خواب سرمایه قابل توجیه است.
قطار چین ـ ایران حتی در مسیرهای سریع کانتینری به زمانی در حدود دو هفته نیاز دارد. منابع رسمی ترکمنستان زمان حمل این کریدور را تقریباً نصف مسیر دریایی اعلام کرده‌اند، اما همچنان فاصله زیادی با حمل هوایی چندروزه دارد.
برای موبایل، تغییر مسیر از هوا به ریل می‌تواند به معنی افزایش زمان حمل، بیمه متفاوت، تغییر مسیرهای گمرکی و نیاز به هماهنگی جدید میان واردکننده و شرکت حمل باشد.
بنابراین مسیر ریلی راه جایگزین است، اما جایگزین فوری و کاملاً هم‌ارز مسیر هوایی نیست.
مشکل بزرگ‌تر بازار؛ واردات موبایل ۶۷ درصد کم شد
آنچه شرایط فعلی بازار را حساس‌تر می‌کند این است که مشکل پروازهای عمان روی بازاری ایجاد شده که از قبل با افت شدید واردات روبه‌رو بوده است.
آمار تجارت خارجی پنج ماه نخست ۱۴۰۵ نشان می‌دهد حدود یک میلیون دستگاه گوشی به ارزش تقریبی ۲۰۹ میلیون دلار وارد کشور شده است.
در پنج ماه نخست سال قبل، این رقم نزدیک به سه میلیون دستگاه و حدود ۶۷۷ میلیون دلار بود.
یعنی تعداد گوشی‌های واردشده تقریباً دو میلیون دستگاه کمتر شده و افت تعدادی به حدود ۶۷ درصد رسیده است. ارزش واردات نیز نزدیک ۷۰ درصد کاهش داشته است.
این آمار نشان می‌دهد کاهش عرضه در بازار موبایل فقط محصول توقف پروازهای عمان نیست؛ مسئله از ماه‌ها قبل و از مرحله ثبت سفارش و تأمین ارز آغاز شده بود.
ثبت سفارش موبایل پنج ماه بسته بود
یکی از مهم‌ترین اتفاق‌های امسال، توقف طولانی ثبت سفارش تلفن همراه بود.
سامانه ثبت سفارش پس از حدود پنج ماه وقفه، از ۱۶ شهریور دوباره برای ثبت درخواست‌های جدید باز شد. با این حال، ضوابط جدید محدودتر از گذشته است.
طبق اطلاعیه منتشرشده، ثبت سفارش جدید در سال ۱۴۰۵ فعلاً برای گوشی‌های هوشمند با ارزش کمتر از ۴۰۰ یورو امکان‌پذیر است و تأمین ارز نیز باید در قالب روش‌های تعیین‌شده انجام شود.
در مدت توقف ثبت سفارش، بازار بخش قابل توجهی از نیاز خود را از موجودی و پرونده‌هایی تأمین می‌کرد که قبلاً ثبت سفارش شده بودند. با مصرف تدریجی این ذخایر، فشار بر بازار به‌خصوص در بخش گوشی‌های اقتصادی افزایش پیدا کرد.
در نتیجه حتی اگر فردا مسیر هوایی عمان کاملاً باز شود، مسئله عرضه موبایل یک‌شبه حل نخواهد شد.
گوشی‌های بالای ۴۰۰ یورو با محدودیت جداگانه روبه‌رو هستند
بازار گوشی‌های گران‌قیمت وضعیت پیچیده‌تری دارد.
ضوابط بازگشایی شهریور صراحتاً امکان ثبت سفارش جدید را به گوشی‌های زیر ۴۰۰ یورو محدود کرده است. تسنیم نیز در گزارش مربوط به ورود مدل‌های جدید آیفون تأکید کرده که طبق سیاست جاری، ثبت سفارش تجاری گوشی‌های بالاتر از این سقف در مرحله فعلی امکان‌پذیر نیست.
این یعنی حتی وجود هواپیما یا قطار، به‌تنهایی برای تأمین آزادانه تمام مدل‌های گوشی کافی نیست.
واردات رسمی نیازمند ثبت سفارش، منشأ ارز، مجوزهای تجاری، تشریفات گمرکی و سپس مسیر حمل است.
این تفکیک برای تحلیل بازار اهمیت زیادی دارد: مشکل لجستیک فقط یکی از حلقه‌های زنجیره واردات است.
آیا مناطق آزاد و بازارچه‌های مرزی می‌توانند مشکل را حل کنند؟
ظرفیت مناطق آزاد، بازارچه‌های مرزی و مرزهای زمینی می‌تواند بخشی از فشار لجستیکی را کاهش دهد؛ اما استفاده تجاری از این مسیرها نیز تابع مقررات واردات است.
نمی‌توان صرفاً با تغییر مرز ورود، ضوابط ثبت سفارش یا محدودیت‌های ارزی واردات تجاری را کنار گذاشت.
به همین دلیل، پیشنهاد استفاده از مرز زمینی ایران با ترکیه، عراق، پاکستان یا افغانستان از منظر حمل‌ونقل قابل بررسی است، اما برای تبدیل‌شدن به یک راهکار گسترده بازار باید سازوکار رسمی گمرکی و تجاری آن نیز مشخص باشد.
ادعای «مافیا» درباره گرانی موبایل چه معنایی دارد؟
حسینی‌کیا در صحبت‌های خود همچنین گفته است گاهی «مافیا» با ایجاد تصور کمبود یا قحطی در فضای مبهم بازار، زمینه افزایش قیمت را فراهم می‌کند و برخی اظهارنظرهای صنفی نیز ممکن است به التهاب دامن بزند.
این بخش از سخنان او دیدگاه و ادعای این نماینده مجلس است و در اظهارات منتشرشده سند مستقلی برای اثبات نقش یک شبکه مشخص در افزایش قیمت‌ها ارائه نشده است.
در مقابل، داده‌های قابل اندازه‌گیری فعلی چند عامل روشن را نشان می‌دهند: افت ۶۷ درصدی تعداد واردات، توقف پنج‌ماهه ثبت سفارش، محدودیت فعلی گوشی‌های بالای ۴۰۰ یورو و اختلال تازه در مسیرهای هوایی منطقه.
بنابراین التهاب روانی ممکن است روی قیمت پیشنهادی فروشندگان اثر بگذارد، اما نمی‌توان مشکلات واقعی سمت عرضه را نادیده گرفت.
آیا با مسیر ریلی قیمت گوشی پایین می‌آید؟
در کوتاه‌مدت بعید است صرفاً تغییر مسیر حمل بتواند باعث کاهش محسوس قیمت موبایل شود.
مسیر ریلی می‌تواند وابستگی به پرواز عمان را کاهش دهد، اما اکنون بازار همزمان با محدودیت ثبت سفارش، افت حجم واردات و افزایش نرخ ارز مواجه است.
اگر محموله‌های جدید گوشی‌های زیر ۴۰۰ یورو پس از بازگشایی ثبت سفارش وارد بازار شوند و مسیرهای حمل جایگزین نیز عملیاتی شوند، فشار کمبود در مدل‌های اقتصادی می‌تواند کاهش پیدا کند.
اما برای گوشی‌های گران‌تر، تا زمانی که محدودیت فعلی ثبت سفارش تغییر نکند، مسئله صرفاً با پیدا کردن مسیر حمل جدید برطرف نخواهد شد.
بازار موبایل بیش از یک مشکل دارد
ماجرای پرواز عمان نشان داد بازار موبایل ایران در حوزه لجستیک به چند مسیر محدود وابستگی بالایی پیدا کرده است؛ اما آمارها نشان می‌دهد ریشه شرایط فعلی گسترده‌تر است.
وقتی واردات پنج‌ماهه از سه میلیون دستگاه به حدود یک میلیون دستگاه سقوط کرده، ثبت سفارش برای ماه‌ها متوقف بوده و اکنون نیز بخشی از بازار با سقف ۴۰۰ یورویی مواجه است، توقف یک مسیر هوایی می‌تواند فشار موجود را تشدید کند، اما به‌تنهایی عامل بحران نیست.
بنابراین اظهارات عضو کمیسیون صنایع درباره وجود مسیرهای جایگزین از نظر لجستیکی قابل تحقق است، اما نتیجه نهایی به سیاست واردات و ارز وابسته خواهد بود.
اگر هدف کاهش التهاب بازار موبایل است، بازشدن یک مسیر ریلی یا زمینی تنها یک قطعه از پازل است؛ استمرار ثبت سفارش، تأمین ارز، ثبات مقررات و ورود منظم محموله‌های جدید تعیین می‌کند که آیا کمبود عرضه واقعاً کاهش خواهد یافت یا بازار همچنان با قیمت‌های بالاتر مواجه می‌شود.
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
