تورم شهریور ۱۴۰۵؛ روغن ۳.۶ برابر شد و خودرو ۱۳۵ درصد گران‌تر / موج گرانی از سفره عبور کرد

براساس اعلام مرکز آمار ایران، شاخص قیمت مصرف‌کننده خانوارهای کشور در شهریور به ۷۲۹.۸ رسید؛ یعنی سطح عمومی قیمت‌ها نسبت به مرداد ۴.۲ درصد افزایش یافت.

تورم نقطه‌به‌نقطه نیز ۸۹.۸ درصد ثبت شد؛ به این معنا که خانوار ایرانی برای خرید مجموعه یکسانی از کالا و خدمات، به‌طور متوسط نزدیک به ۹۰ درصد بیشتر از شهریور سال گذشته هزینه کرده است.

تورم سالانه، یعنی متوسط افزایش قیمت در ۱۲ ماه منتهی به شهریور نسبت به دوره مشابه قبل، به ۷۳.۶ درصد رسیده است. این نرخ در مرداد ۶۹.۹ درصد بود و بنابراین در یک ماه ۳.۷ واحد درصد افزایش یافته است.

۷۷ درصد تورم ماهانه از غیرخوراکی‌ها و خدمات آمد

مهم‌ترین تغییر شهریور، جابه‌جایی کانون افزایش قیمت‌هاست.

کالاهای غیرخوراکی و خدمات حدود ۷۰.۵۶ درصد وزن سبد مصرفی خانوار را در اختیار دارند. تورم ماهانه این بخش در شهریور ۵.۷ درصد بود؛ در مقابل، خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات فقط ۲.۳ درصد در یک ماه رشد کردند.

بر مبنای محاسبات جزئی شاخص، از تورم ماهانه ۴.۲۴ درصدی شهریور پیش از گردکردن، حدود ۳.۲۵ واحد درصد از بخش غیرخوراکی و خدمات و حدود ۰.۹۹ واحد درصد از بخش خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات ناشی شده است.

یعنی نزدیک به ۷۷ درصد تورم یک‌ماهه شهریور از خارج سفره خانوار آمده است.

این نکته تفاوت مهم شهریور با بسیاری از ماه‌های قبل است: سرعت رشد قیمت خوراکی‌ها کاهش یافته، اما فشار تورمی به خودرو، خدمات، ارتباطات، رفت‌وآمد، پوشاک و لوازم خانگی سرایت کرده است.

روغن ۳.۶ برابر شد؛ لبنیات ۲.۶ برابر

کاهش تورم ماهانه خوراکی‌ها نباید با ارزان‌شدن مواد غذایی اشتباه گرفته شود.

تورم نقطه‌ای گروه خوراکی‌ها همچنان بالای ۱۲۰ درصد قرار دارد. در برخی جداول تفصیلی، خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها حدود ۱۲۱.۱ درصد و در گروه گسترده‌تر خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات حدود ۱۲۱.۸ درصد تورم نقطه‌ای ثبت کرده‌اند.

رکورددار این بخش همچنان روغن‌ها و چربی‌ها با تورم نقطه‌ای ۲۵۷.۵ درصد هستند.

معنای ساده این عدد آن است که اگر یک سبد ثابت از این گروه در شهریور سال گذشته ۱۰۰ هزار تومان قیمت داشت، متوسط هزینه آن در شهریور امسال به حدود ۳۵۷ هزار و ۵۰۰ تومان رسیده است.

شیر، پنیر و تخم‌مرغ نیز با تورم ۱۶۰.۶ درصدی تقریباً ۲.۶ برابر شده‌اند. نان و غلات بیش از ۱۰۳ درصد و میوه و خشکبار حدود ۱۰۰ درصد رشد نقطه‌ای داشته‌اند.

به همین دلیل کاهش تورم ماهانه خوراکی‌ها به ۲.۳ درصد را باید «کاهش سرعت گرانی» دانست، نه بازگشت قیمت‌ها.

خودرو در یک ماه ۱۱.۴ درصد گران شد

یکی از برجسته‌ترین بخش‌های گزارش شهریور به کالاهای بادوام مربوط است.

تورم ماهانه کالاهای بادوام به حدود ۱۳.۳ درصد رسیده؛ عددی بسیار بالاتر از متوسط تورم کل.

در بخش حمل‌ونقل نیز زیرگروه «خرید وسایل نقلیه» تنها در یک ماه ۱۱.۴ درصد افزایش قیمت داشته و تورم نقطه‌ای آن به حدود ۱۳۵.۷ درصد رسیده است.

این یعنی متوسط قیمت خودرو و وسایل نقلیه مورد سنجش مرکز آمار نسبت به یک سال قبل بیش از ۲.۳ برابر شده است.

این داده با روند بازار آزاد خودرو نیز همخوانی دارد؛ در هفته‌های اخیر افزایش نرخ ارز باعث جهش قیمت پیشنهادی بسیاری از خودروهای داخلی شده، حتی در شرایطی که فعالان بازار از ضعف معاملات واقعی صحبت می‌کنند.

بنابراین تورم خودرو بیش از آنکه الزاماً نشانه رونق تقاضا باشد، می‌تواند از هزینه جایگزینی، نرخ ارز و انتظارات تورمی اثر گرفته باشد.

ارتباطات رکورددار تورم ماهانه شد

شاید غافلگیرکننده‌ترین عدد گزارش شهریور مربوط به گروه ارتباطات باشد.

این بخش در یک ماه ۱۴.۷ درصد گران شده و بالاترین تورم ماهانه در میان گروه‌های اصلی را ثبت کرده است. تورم نقطه‌ای ارتباطات نیز حدود ۱۲۲.۷ درصد اعلام شده است.

تفریح و فرهنگ با افزایش ماهانه ۹.۶ درصد، کالاها و خدمات متفرقه با ۸.۵ درصد، حمل‌ونقل با ۷.۹ درصد و پوشاک و کفش با بیش از ۶ درصد از دیگر گروه‌های پرفشار بوده‌اند.

این اعداد نشان می‌دهند تورم در حال حرکت از کالاهای روزمره به هزینه‌هایی است که خانوار در بخش‌های مختلف زندگی با آنها روبه‌روست.

مسکن فقط ۳.۶ درصد بالا رفت؛ پس چرا مهم است؟

تورم ماهانه مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها در شهریور ۳.۶ درصد بوده؛ عددی پایین‌تر از بسیاری از گروه‌های دیگر.

اما مسکن با ضریب اهمیت ۳۶.۱۱ درصدی بزرگ‌ترین بخش سبد شاخص قیمت خانوار است. به همین دلیل حتی رشد ۳.۶ درصدی آن اثر سنگینی بر تورم کل دارد.

برآوردها نشان می‌دهد مسکن حدود ۰.۸۵ واحد درصد از تورم ماهانه شهریور را ساخته است.

در کنار آن، سهم حمل‌ونقل حدود ۰.۶۶ واحد درصد و خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها حدود ۰.۹۶ واحد درصد بوده است.

جمع این سه حوزه به حدود ۲.۴۷ واحد درصد می‌رسد؛ یعنی نزدیک به ۵۸ درصد کل تورم ماهانه شهریور از خوراک، مسکن و رفت‌وآمد آمده است.

این سه بخش دقیقاً هزینه‌هایی هستند که امکان حذف کامل آنها از بودجه خانوار بسیار محدود است.

چرا تورم برای دهک‌های پایین سنگین‌تر احساس می‌شود؟

یک نرخ تورم واحد الزاماً تجربه یکسانی برای همه خانوارها ایجاد نمی‌کند.

وزن خوراکی‌ها در سبد هزینه دهک اول حدود ۴۲.۴ درصد و در دهک دوم ۴۲.۳ درصد است؛ در حالی که این سهم برای دهک دهم حدود ۲۱.۶ درصد گزارش شده است.

به همین دلیل تورم سه‌رقمی مواد غذایی فشار بیشتری بر خانوارهای کم‌درآمد وارد می‌کند.

داده‌های تفصیلی شهریور نیز نشان می‌دهد تورم نقطه‌ای دهک دوم به حدود ۹۹.۳ درصد رسیده؛ بالاتر از متوسط ۸۹.۸ درصدی کل کشور.

بنابراین حتی اگر بخشی از تورم ماهانه شهریور به سمت کالاهای غیرخوراکی منتقل شده باشد، فشار خوراکی‌های بسیار گران همچنان برای دهک‌های پایین تعیین‌کننده است.

تورم مهر چه می‌شود؟ دلار دوباره یک ریسک جدی است

یک عامل تازه می‌تواند تورم مهر را تحت فشار قرار دهد: جهش نرخ ارز.

دلار آزاد در پایان معاملات شنبه ۱۱ مهر در محدوده ۲۶۸ هزار و ۵۰۰ تومان گزارش شده؛ حدود ۱۳ هزار تومان بیشتر از پنجشنبه.

اثر افزایش ارز معمولاً در همه کالاها با یک سرعت ظاهر نمی‌شود.

کالاهای وارداتی، موبایل، لوازم خانگی، خودرو و مواد اولیه تولید می‌توانند سریع‌تر واکنش نشان دهند، در حالی که انتقال آن به برخی خدمات با فاصله زمانی بیشتری اتفاق می‌افتد.

اگر نرخ ارز در محدوده‌های فعلی تثبیت شود، بخش کالاهای بادوام که همین حالا تورم ماهانه ۱۳.۳ درصدی دارد، یکی از نقاط حساس گزارش مهر خواهد بود.

تورم دیگر فقط مسئله سفره نیست

تصویر شهریور یک تغییر مهم را نشان می‌دهد.

خوراکی‌ها هنوز نسبت به سال گذشته یکی از اصلی‌ترین کانون‌های بحران قدرت خرید هستند؛ روغن بیش از سه‌ونیم برابر، لبنیات بیش از دوونیم برابر و بسیاری از اقلام اصلی غذایی بیش از دو برابر شده‌اند.

اما در مقیاس ماهانه، موتور تورم به بخش‌های دیگری از زندگی خانوار منتقل شده است.

ارتباطات، خودرو، حمل‌ونقل، لوازم خانه، پوشاک، درمان و تفریح همگی با سرعت بالایی در حال افزایش قیمت‌اند. تورم شهریور دیگر صرفاً روایت کوچک‌تر شدن سفره نیست؛ روایت گران‌ترشدن تقریباً تمام اجزای زندگی روزمره است.

با تورم نقطه‌ای ۸۹.۸ درصد، تورم سالانه ۷۳.۶ درصد و دلار بالای ۲۶۸ هزار تومان در شروع مهر، مسئله اصلی اکنون این است که آیا موج گرانی غیرخوراکی‌ها در ماه جدید هم ادامه خواهد یافت یا فشار تقاضای ضعیف می‌تواند سرعت آن را کاهش دهد. پاسخ این پرسش در گزارش تورم مهر روشن‌تر خواهد شد.