طرح ۷روزه عراقچی برای بازگشایی تنگه هرمز؛ پیام همزمان ایران به آمریکا و کشورهای خلیج فارس

نشست امروز وزارت امور خارجه در تهران با حضور سفرا، رؤسای نمایندگی‌های دیپلماتیک و نمایندگان سازمان‌های بین‌المللی برگزار شد. عراقچی در این جلسه ابتدا به سفر اخیر هیأت ایرانی به نیویورک و حضور در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل پرداخت.

طبق گزارش رسمی دولت، وزیر امور خارجه گفت در جریان سفر نیویورک شخصاً با ۴۲ وزیر امور خارجه ملاقات کرده و مسعود پزشکیان نیز حدود ۱۰ دیدار با سران کشورهای مختلف داشته است. عراقچی همچنین از گفت‌وگو با محافل سیاسی و فکری و انجام مصاحبه‌های متعدد به عنوان بخشی از فعالیت هیأت ایران یاد کرد.

اما محور اصلی سخنان او طرحی بود که تهران در نیویورک ارائه کرده است.

عراقچی این پیشنهاد را «طرح هفت‌روزه» خواند و گفت در صورت پذیرش آن، تنگه هرمز می‌تواند ظرف هفت روز دوباره باز شود. دولت ایران این پیشنهاد را بخشی از تلاش برای پایان دادن به جنگ و بازگشت به مسیر دیپلماتیک معرفی می‌کند.

طرح هفت‌روزه ایران دقیقاً چیست؟

جزئیات کامل تمام بندهای این طرح هنوز به‌صورت عمومی منتشر نشده است، اما اطلاعات منتشرشده از سوی منابع رسمی و رسانه‌های بین‌المللی تصویر کلی آن را مشخص می‌کند.

رویترز ۳۰ سپتامبر گزارش داد که ایران یک دوره هفت‌روزه اعتمادسازی پیشنهاد کرده که در صورت اجرای شروط مورد توافق، باید به بازگشایی تنگه هرمز و بازگشت تردد عادی دریایی منجر شود. این طرح به تفاهمی که در ماه ژوئن میان دو طرف شکل گرفته بود متصل است و مسائلی مرتبط با تنگه هرمز و برنامه هسته‌ای ایران را نیز در بر می‌گیرد.

نکته مهم‌تر اینکه بر اساس همین گزارش، یکی از اختلاف‌های اصلی فعلی میان ایران و آمریکا نه لزوماً اصل تمام اجزای پیشنهاد، بلکه ترتیب اجرای اقدامات دو طرف است.

به بیان ساده‌تر، مسئله این است که کدام طرف باید نخستین گام را بردارد و هر تعهد در چه مرحله‌ای اجرا شود؛ موضوعی که در مذاکرات پیچیده سیاسی می‌تواند به اندازه خود مفاد توافق اهمیت داشته باشد.

تنگه هرمز فعلاً بدون تحقق شروط ایران باز نمی‌شود

همزمان با سخنان امروز عراقچی، محمدباقر قالیباف نیز موضع سخت‌تری درباره شرایط بازگشایی تنگه هرمز اعلام کرد.

رویترز امروز گزارش داد رئیس مجلس ایران گفته است تنگه تا زمانی که هفت شرط ایران، مبتنی بر تفاهم قبلی، اجرا نشوند بازگشایی نخواهد شد. عراقچی نیز در نشست تهران گفت ایران شروط خود را برای بازگشایی تنگه به‌روشنی توضیح داده و این شروط به تعهداتی مربوط است که از نگاه تهران آمریکا باید آنها را بپذیرد.

فهرست کامل این هفت شرط در اظهارات امروز به صورت عمومی تشریح نشده است. بنابراین نسبت دادن جزئیات مشخصی به تمام بندهای آن بدون انتشار متن رسمی توافق، نیازمند احتیاط است.

آنچه مشخص است اینکه موضوع هرمز اکنون به یکی از اصلی‌ترین اهرم‌های مذاکرات ایران و آمریکا تبدیل شده است.

ترامپ طرح ایران را رد کرد؛ پس چرا مذاکرات هنوز ادامه دارد؟

یکی از نکات مهم برای درک وضعیت فعلی این است که پیشنهاد تهران پیش‌تر با مخالفت علنی دونالد ترامپ مواجه شده بود.

رویترز ۲۶ سپتامبر گزارش داد رئیس‌جمهور آمریکا اعلام کرده پیشنهاد ایران را رد کرده است. ایران گفته بود این پیشنهاد از طریق میانجی‌های قطری به واشنگتن منتقل شده و در صورت توافق می‌تواند ظرف هفت روز به بازگشایی هرمز و توقف درگیری‌ها منجر شود.

با وجود این مخالفت علنی، کانال مذاکرات بسته نشد.

چهار روز بعد، رویترز گزارش داد قطر پاسخ و بازخورد آمریکا را درباره همان طرح به عراقچی منتقل کرده است. طبق این گزارش، میانجی‌های قطری همچنان میان تهران و واشنگتن در رفت‌وآمد دیپلماتیک هستند و تلاش می‌کنند اختلاف بر سر چگونگی اجرای مراحل را کاهش دهند.

بنابراین شرایط فعلی را نمی‌توان «توافق قریب‌الوقوع» دانست، اما نمی‌توان مذاکرات را نیز کاملاً شکست‌خورده تلقی کرد. دو طرف همچنان از طریق واسطه‌ها پیام ردوبدل می‌کنند.

عراقچی: برای دیپلماسی آماده‌ایم، برای جنگ هم آماده‌ایم

بخش دیگری از سخنان امروز وزیر امور خارجه حامل یک پیام دوگانه بود.

عراقچی گفت ایران همچنان برای دستیابی به یک راه‌حل «عادلانه و شرافتمندانه» از مسیر دیپلماسی آماده است، اما در صورت انتخاب دوباره گزینه نظامی از سوی طرف مقابل، ایران این بار آماده‌تر خواهد بود و واکنش شدیدتری نشان خواهد داد.

این موضع ادامه همان راهبردی است که تهران طی هفته‌های اخیر دنبال کرده است: باز نگه داشتن مسیر مذاکره و همزمان تأکید بر بازدارندگی نظامی.

از منظر مذاکراتی، چنین رویکردی تلاشی برای جلوگیری از این برداشت است که پیشنهاد دیپلماتیک ایران به معنی عقب‌نشینی یک‌طرفه از مواضع امنیتی است. در مقابل، دولت آمریکا نیز تاکنون فشار اقتصادی و نظامی را در کنار مذاکره حفظ کرده است.

روایت متناقض تهران و واشنگتن درباره «اخراج هیأت ایرانی»

عراقچی امروز به گزارش‌هایی درباره خروج زودهنگام هیأت ایرانی از نیویورک نیز واکنش نشان داد و گفت برنامه رفت‌وبرگشت هیأت از قبل تعیین شده بود.

اما درباره این بخش دو روایت متفاوت وجود دارد.

آسوشیتدپرس به نقل از دو مقام آمریکایی گزارش داده مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، دستور داده بود عراقچی و هیأت همراه زودتر از برنامه مورد ادعای آنها نیویورک را ترک کنند. مقام‌های ایرانی این روایت را رد کرده‌اند و گفته‌اند برنامه خروج آنها از قبل و در تاریخ ۱۷ سپتامبر به وزارت خارجه آمریکا اطلاع داده شده بود.

بنابراین ادعای «اخراج» مورد اختلاف دو طرف است و در گزارش دقیق باید هر دو روایت ذکر شود.

دیدار با کشورهای خلیج فارس چه اهمیتی دارد؟

عراقچی در بخش دیگری از سخنان خود روابط ایران با همسایگان جنوبی را مورد توجه قرار داد و گفت دیدارهای هیأت ایرانی با مقام‌های کشورهای خلیج فارس در نیویورک دوستانه بوده است.

این بخش اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا کشورهای خلیج فارس مستقیماً از بسته‌بودن یا محدودیت تردد در تنگه هرمز تأثیر می‌پذیرند. رویترز نیز پیش‌تر گزارش داده بود که ایران درباره پیشنهاد هفت‌روزه و مسئله هرمز با عربستان رایزنی کرده است.

تهران اکنون تلاش دارد موضوع امنیت منطقه را با مشارکت کشورهای منطقه تعریف کند. در سوی دیگر، برخی کشورهای عربی نیز خواهان بازگشت کامل آزادی کشتیرانی و کاهش ریسک در مسیرهای صادرات انرژی هستند.

بنابراین رابطه تهران با ریاض، دوحه، مسقط و دیگر پایتخت‌های منطقه فقط یک پرونده دوجانبه نیست و مستقیماً با آینده مذاکرات ایران و آمریکا و وضعیت تردد دریایی ارتباط دارد.

چرا بازگشایی تنگه هرمز برای اقتصاد جهانی حیاتی است؟

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان است و اختلال در آن طی ماه‌های گذشته قیمت نفت، هزینه حمل‌ونقل دریایی و بازار فرآورده‌های نفتی را تحت تأثیر قرار داده است.

رویترز در گزارش‌های پیشین سهم این مسیر از جریان جهانی نفت و گاز را در حدود یک‌پنجم عرضه انرژی عبوری جهان توصیف کرده و تأکید کرده است که بحران تنگه آثار تورمی و اقتصادی گسترده‌ای در خارج از منطقه نیز ایجاد کرده است.

به همین دلیل مذاکرات ایران و آمریکا فقط یک مسئله دوجانبه نیست. کشورهای واردکننده نفت در آسیا، صادرکنندگان خلیج فارس، شرکت‌های کشتیرانی و بازارهای جهانی انرژی نیز نتیجه آن را دنبال می‌کنند.

پیام سخنان امروز عراقچی چیست؟

مجموع مواضع امروز تهران نشان می‌دهد سیاست ایران در شرایط فعلی روی دو محور حرکت می‌کند: باز نگه داشتن کانال دیپلماسی و مشروط کردن بازگشایی کامل هرمز به اجرای تعهدات موردنظر ایران.

طرح هفت‌روزه همچنان روی میز است، قطر نقش واسطه را حفظ کرده و واشنگتن نیز با وجود رد اولیه پیشنهاد، پاسخ خود را از طریق میانجی منتقل کرده است. این یعنی فضای مذاکره هنوز وجود دارد، اما اختلاف‌ها حل نشده‌اند.

در کوتاه‌مدت، مهم‌ترین مسئله احتمالاً نه ارائه یک طرح جدید، بلکه حل اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات خواهد بود. اگر دو طرف بتوانند درباره اینکه چه کسی نخستین اقدام را انجام دهد به تفاهم برسند، بازگشایی هرمز می‌تواند دوباره به یک سناریوی عملی تبدیل شود.

اما اگر این اختلاف حل نشود، سخنان امروز عراقچی نشان می‌دهد تهران همزمان برای ادامه بن‌بست سیاسی و حتی احتمال بازگشت تنش نظامی نیز آماده می‌شود.

به این ترتیب، ۱۲ مهر ۱۴۰۵ را می‌توان یکی از روزهای مهم در مرحله تازه دیپلماسی ایران و آمریکا دانست؛ روزی که تهران بار دیگر اعلام کرد راه بازگشایی هرمز از توافق سیاسی می‌گذرد، اما فعلاً کلید اصلی آن در اختلاف بر سر شروط و زمان‌بندی اجرای تعهدات باقی مانده است.