زنگ خطر برای فوتبال ایران؛ هیچ ورزشگاه ایرانی رده A آسیا را ندارد

فوتبال ایران در سال‌های گذشته هنگام دریافت مجوز حرفه‌ای بیشتر با موضوعاتی مانند بدهی باشگاه‌ها، صورت‌های مالی، مالکیت مشترک و قرارداد بازیکنان مواجه بود؛ اما دور تازه مقررات نشان می‌دهد زیرساخت ورزشگاه‌ها می‌تواند به یکی از اصلی‌ترین گلوگاه‌های دریافت مجوز تبدیل شود.

سمینار سالانه افسران مجوز حرفه‌ای باشگاه‌ها از شنبه ۱۱ مهر با حضور مسئولان فدراسیون فوتبال آغاز شد و محمدرضا ساکت نیز کار خود را به‌عنوان مدیر جدید کمیته صدور مجوز حرفه‌ای آغاز کرد. ساکت گفته است معیارهایی که در ابتدای اجرای نظام مجوز حرفه‌ای پنج حوزه را در بر می‌گرفت، اکنون به هفت حوزه رسیده و هدف اصلی، استانداردسازی و ایجاد ساختار پایدار در باشگاه‌هاست.

اما مهم‌ترین بخش اظهارات تازه مسئولان فوتبال به ورزشگاه‌ها مربوط می‌شود؛ جایی که مهدی تاج از شرایط دشوار زیرساخت فوتبال ایران در مقایسه با معیارهای جدید خبر داده است.

هیچ ورزشگاه ایرانی در رده A نیست

مهدی تاج در تشریح شرایط جدید اعلام کرده است که ورزشگاه‌ها در نظام تازه مورد اشاره فدراسیون به پنج دسته A، B، C، D و E تقسیم می‌شوند و سطح ورزشگاه تعیین خواهد کرد چه مسابقاتی امکان برگزاری در آن را دارند.

طبق گفته رئیس فدراسیون فوتبال، در حال حاضر هیچ ورزشگاهی در ایران شرایط رده A را ندارد و ورزشگاه پارس شیراز تنها مجموعه‌ای است که می‌تواند در سطح B قرار گیرد. سایر ورزشگاه‌های کشور نیز براساس ارزیابی مطرح‌شده از سوی تاج در رده C یا پایین‌تر قرار می‌گیرند.

این موضوع از یک جهت بسیار مهم است؛ زیرا داشتن یک ورزشگاه بزرگ یا ظرفیت بالای تماشاگر الزاماً به معنای برخورداری از استاندارد بالای بین‌المللی نیست. معیارهای جدید فقط تعداد صندلی‌ها را بررسی نمی‌کنند و موضوعاتی مانند نور، سقف جایگاه‌ها، بخش VVIP، امکانات رسانه‌ای، مسیرهای رفت‌وآمد، ایمنی و سایر تجهیزات نیز اهمیت پیدا کرده‌اند.

تاج در سمینار مجوز حرفه‌ای نیز تأکید کرده که موضوع ظرفیت ورزشگاه، سقف، نور و جایگاه VVIP در میان الزامات جدید قرار گرفته است.

چرا پارس شیراز از آزادی جلو افتاده است؟

اینکه ورزشگاه پارس شیراز در ارزیابی مطرح‌شده تنها ورزشگاه سطح B ایران معرفی شده، در نگاه اول می‌تواند عجیب باشد؛ زیرا ورزشگاه آزادی همچنان شناخته‌شده‌ترین ورزشگاه کشور و محل سنتی برگزاری مسابقات بزرگ ملی و باشگاهی است.

اما استانداردهای حرفه‌ای صرفاً براساس شهرت، قدمت یا ظرفیت ورزشگاه تعیین نمی‌شوند.

ورزشگاه آزادی طی سال‌های اخیر وارد یکی از گسترده‌ترین پروژه‌های بازسازی تاریخ خود شده است. بخش‌های مختلف ورزشگاه از جمله سکوها، جایگاه ویژه، جایگاه خبرنگاران، بخش‌های VIP و CIP، اسکوربورد، نور و مسیرهای اضطراری در دستور کار بازسازی قرار گرفته‌اند.

مدیرعامل شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی در تیرماه امسال اعلام کرده بود ورزشگاه آزادی از نظر اجرای استانداردهای AFC به حدود ۹۰ درصد شرایط مورد نظر رسیده است، اما بخشی از کار همچنان باقی مانده است. او همچنین گفته بود تکمیل تمام استانداردهای AFC می‌تواند فرآیندی زمان‌بر باشد و بهره‌برداری از ورزشگاه به شکل مرحله‌ای انجام خواهد شد.

بنابراین اختلاف میان «قابل استفاده بودن ورزشگاه برای مسابقه» و «قرار گرفتن در بالاترین رده استانداردی» اهمیت زیادی دارد. ممکن است یک ورزشگاه اجازه میزبانی برخی مسابقات را داشته باشد، اما برای برگزاری مسابقات در سطحی بالاتر نیازمند ارتقای بیشتر باشد.

سال ۲۰۲۸؛ ضرب‌الاجل تازه برای ورزشگاه‌های ایران

یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان تاج به سال ۲۰۲۸ مربوط می‌شود.

رئیس فدراسیون فوتبال گفته است برخی الزامات جدید از سال ۲۰۲۸ اجرایی خواهند شد و یکی از موارد مطرح‌شده، مسقف بودن بخش‌هایی مانند روبه‌روی جایگاه اصلی و محدوده‌های مرتبط با VIP است.

این مسئله می‌تواند برای بسیاری از ورزشگاه‌های قدیمی ایران بسیار پرهزینه باشد. ورزشگاه‌هایی مانند آزادی تهران، یادگار امام تبریز، نقش جهان اصفهان، فولادشهر و برخی ورزشگاه‌های دیگر اساساً در دوره‌ای ساخته شده‌اند که چنین استانداردهایی در طراحی اولیه آنها وجود نداشته است.

اضافه کردن سقف، اصلاح مسیرهای خروج اضطراری، افزایش امکانات رسانه‌ای، ارتقای نور، ایجاد فضاهای تجاری و VIP و تغییر ساختار داخلی ورزشگاه پروژه‌ای نیست که تنها با تعمیر صندلی‌ها یا تعویض چمن انجام شود.

در نتیجه اگر ایران بخواهد ورزشگاه‌های بیشتری را به رده‌های بالاتر منتقل کند، نیازمند سرمایه‌گذاری چندساله و برنامه عمرانی مشخص خواهد بود.

خطر آوارگی باشگاه‌های ایرانی در مسابقات آسیایی

مشکل ورزشگاه فقط یک مسئله مربوط به فدراسیون یا تیم ملی نیست. باشگاه‌ها نیز برای دریافت مجوز حرفه‌ای باید ورزشگاهی را معرفی کنند که معیارهای لازم برای مسابقات آنها را داشته باشد.

اگر باشگاهی در داخل زمین سهمیه آسیا کسب کند اما ورزشگاه معرفی‌شده نتواند شرایط لازم را تأمین کند، ممکن است مجبور شود بازی‌های خانگی خود را در شهر یا حتی ورزشگاهی دیگر برگزار کند.

این مسئله برای باشگاه‌هایی با هواداران پرتعداد پیامد اقتصادی قابل توجهی دارد. از دست دادن میزبانی واقعی به معنای کاهش درآمد بلیت‌فروشی، فشار بیشتر بر بازیکنان به دلیل سفر و از بین رفتن بخشی از مزیت میزبانی است.

از سوی دیگر، اگر تعداد ورزشگاه‌های واجد شرایط محدود باقی بماند، چند باشگاه مختلف ممکن است مجبور شوند یک یا دو ورزشگاه را به‌طور مشترک برای رقابت‌های آسیایی معرفی کنند؛ موضوعی که برنامه‌ریزی مسابقات را نیز پیچیده خواهد کرد.

بازسازی آزادی باید با مقررات جدید هماهنگ شود

تاج تأکید کرده است الزامات جدید AFC به مسئولان پروژه بازسازی آزادی منتقل شده است. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا یکی از خطرهای پروژه‌های طولانی‌مدت این است که استانداردها در میانه اجرای پروژه تغییر کنند.

ورزشگاه آزادی سال‌هاست درگیر بازسازی گسترده است. براساس گزارش‌های قبلی، فدراسیون فوتبال فهرستی از الزامات AFC را در اختیار شرکت توسعه قرار داده و بخش‌هایی مانند رختکن‌ها، پله‌های اضطراری، جایگاه‌ها، نور و زیرساخت رسانه‌ای بر همین اساس مورد بازسازی قرار گرفته‌اند.

اکنون اگر معیارهای تازه‌ای برای سال ۲۰۲۸ اضافه شود، احتمال دارد بخش‌هایی از پروژه نیازمند طراحی یا هزینه جدید باشد.

این همان نکته‌ای است که تاج نیز به آن اشاره کرده و گفته است تغییر مستمر الزامات یکی از دشواری‌های کار فدراسیون و شرکت توسعه است.

مجوز حرفه‌ای از صورت مالی به ورزشگاه رسیده است

سخت‌تر شدن استاندارد ورزشگاه تنها بخشی از تغییرات مجوز حرفه‌ای است. رئیس فدراسیون فوتبال گفته در سال‌های نخست، تمرکز اصلی روی انتشار صورت‌های مالی، سود و زیان و شفافیت اقتصادی باشگاه‌ها بود؛ اما اکنون مجموعه‌ای گسترده‌تر از معیارها مورد بررسی قرار می‌گیرد.

حتی برای رعایت نکردن برخی الزامات نیز ضمانت‌های اجرایی جدی‌تری مطرح شده است. تاج از مجازات‌هایی مانند کسر سه امتیاز، سپس شش امتیاز، سقوط به دسته پایین‌تر و در نهایت عدم صدور مجوز فعالیت سخن گفته است.

به همین دلیل بحث استاندارد ورزشگاه دیگر صرفاً به زیبایی یا رفاه تماشاگر مربوط نیست؛ این موضوع می‌تواند در نهایت مستقیماً بر وضعیت حرفه‌ای یک باشگاه اثر بگذارد.

زنگ خطر زیرساختی برای فوتبال ایران

اظهارات تازه رئیس فدراسیون فوتبال یک تصویر روشن از فاصله زیرساخت فوتبال ایران با سطح مورد انتظار در سال‌های آینده ارائه می‌دهد. اینکه براساس گفته تاج هیچ ورزشگاه ایرانی در رده A قرار ندارد و تنها پارس شیراز شرایط سطح B را دارد، نشان می‌دهد پروژه استانداردسازی ورزشگاه‌ها باید بسیار فراتر از تعمیرات مقطعی دنبال شود.

تا سال ۲۰۲۸ زمان زیادی باقی نمانده است. اگر ارتقای ورزشگاه‌هایی مانند آزادی، نقش جهان، یادگار امام، فولادشهر و دیگر مجموعه‌های اصلی از همین حالا براساس معیارهای آینده انجام نشود، فوتبال ایران ممکن است با شرایطی روبه‌رو شود که باشگاه‌هایش سهمیه آسیایی داشته باشند اما ورزشگاه کافی برای میزبانی استاندارد مسابقات در اختیار نداشته باشند.

در چنین شرایطی، مجوز حرفه‌ای از یک پرونده اداری به یک پروژه بزرگ زیرساختی تبدیل شده است؛ پروژه‌ای که موفقیت آن فقط به فدراسیون فوتبال و باشگاه‌ها وابسته نیست و وزارت ورزش، شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی و مدیران استانی نیز باید در آن نقش داشته باشند. فوتبال ایران برای حرفه‌ای ماندن، دیگر فقط به بازیکن و مربی نیاز ندارد؛ ورزشگاه استاندارد اکنون به یکی از شروط اصلی ادامه حضور در سطح اول فوتبال آسیا تبدیل شده است.