تولید J7 و T8 در شهریور صفر شد؛ پشت جهش آماری کرمان موتور چه می‌گذرد؟

تصویر شش‌ماهه نیز فاصله کرمان موتور با سال گذشته را پنهان نمی‌کند. تولید سواری شرکت از ۲۴ هزار و ۵۳۰ دستگاه در نیمه نخست ۱۴۰۴ به ۱۱ هزار و ۷۹۷ دستگاه در شش‌ماهه نخست امسال رسیده؛ یعنی حدود ۵۲ درصد کاهش. در بخش پیکاپ نیز تیراژ از سه‌هزار و ۳۹ دستگاه به ۸۴۰ دستگاه سقوط کرده و بیش از ۷۲ درصد کم شده است. J7 که در نیمه نخست پارسال پنج‌هزار و ۱۰۰ دستگاه تولید داشت، امسال فقط ۵۲۵ دستگاه تولید شده؛ افتی نزدیک به ۹۰ درصد. X5 نیز از پنج‌هزار و ۲۹۸ به ۹۹۲ دستگاه و T9 از دوهزار و ۴۵۷ به ۸۴۰ دستگاه رسیده است.

این آمار زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که کنار گلایه مشتریانی قرار گیرد که طی ماه‌های اخیر از تأخیر در تحویل برخی محصولات کرمان موتور گفته‌اند. خود شرکت نیز اصل مشکل در تأمین قطعات CKD و دشواری حمل دریایی را تأیید کرده و برای برخی مشتریان گزینه‌هایی مانند انتظار، تبدیل خودرو یا انصراف با سود سالانه ۱۰۰ درصدی در نظر گرفته است. بنابراین مسئله فقط یک افت آماری نیست؛ سؤال مهم این است که تمرکز تولید روی ایگل و J4 تا چه اندازه می‌تواند مشکل تعهدات خودروهایی را حل کند که تولیدشان به‌شدت کاهش یافته یا در شهریور به صفر رسیده است؟

پشت عدد ۳۱۴۹ دستگاه چه اتفاقی افتاده است؟

کرمان موتور در شهریور ۱۴۰۵ مجموعاً سه‌هزار و ۱۴۹ دستگاه سواری تولید کرده است. این رقم در مقایسه با مرداد که تولید شرکت یک‌هزار و ۶۶۶ دستگاه بود، افزایش نزدیک به ۸۹ درصدی را نشان می‌دهد. همین تغییر باعث شد گزارش‌هایی از «بازگشت» یا «بهبود مستمر» تولید کرمان موتور منتشر شود. علاوه بر این، میزان افت تجمیعی تولید شرکت نسبت به سال قبل که در تیر حدود ۵۹ درصد بود، در مرداد به ۵۸ درصد و در شهریور به حدود ۵۵ درصد کاهش یافته است. این بخش از آمار واقعی است و نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

اما ترکیب تولید شهریور از خود عدد کل مهم‌تر است. از سه‌هزار و ۱۴۹ دستگاه سواری تولیدشده در این ماه، یک‌هزار و ۶۰۸ دستگاه KMC Eagle و یک‌هزار و ۴۴۲ دستگاه JAC J4 بوده‌اند. به بیان دیگر، تقریباً تمام تیراژ سواری شهریور کرمان موتور از این دو محصول آمده است. سهم باقی محصولات اصلی شرکت بسیار محدود یا صفر بوده است. X5 فقط ۹۲ دستگاه تولید داشته، Shadow هفت دستگاه و J7، SR3، SR6 و A5 در جدول شهریور عدد صفر دارند.

این ترکیب نشان می‌دهد که «افزایش تولید شرکت» الزاماً به معنی بازگشت همه خطوط تولید به شرایط عادی نیست. کرمان موتور در شهریور توانسته حجم خروجی کارخانه را با تکیه بر دو محصول بالا ببرد، اما بخشی از سبدی که پیش‌تر سهم بالایی در فروش و تعهدات شرکت داشت همچنان با افت بسیار شدید روبه‌رو بوده است.

تفاوت میان این دو روایت برای مشتری اهمیت اساسی دارد. کسی که منتظر تحویل ایگل است احتمالاً از افزایش تیراژ این محصول منتفع می‌شود، اما مشتری J7 یا X5 نمی‌تواند صرفاً از رشد کل تولید نتیجه بگیرد که خودروی او نیز با همان سرعت در حال تولید است.

J7؛ از ۹۱۱ دستگاه در یک ماه به صفر

شدیدترین علامت هشدار در آمار شهریور به KMC J7 مربوط است. کرمان موتور در شهریور ۱۴۰۴ تعداد ۹۱۱ دستگاه از این سدان را تولید کرده بود؛ شهریور امسال عدد تولید آن صفر ثبت شده است. در مقیاس شش‌ماهه نیز تولید J7 از پنج‌هزار و ۱۰۰ دستگاه به فقط ۵۲۵ دستگاه رسیده؛ افتی حدود ۸۹.۷ درصد.

این کاهش برای محصولی که طی سال‌های گذشته یکی از خودروهای مهم سبد کرمان موتور بوده، معمولی نیست. حتی اگر تولید ماهانه یک خودرو به دلایل برنامه‌ریزی برای مدتی متوقف شود، افت نزدیک به ۹۰ درصدی شش‌ماهه نشان می‌دهد مسئله فراتر از یک نوسان کوتاه‌مدت است.

از سوی دیگر، کرمان موتور پیش‌تر برای J7 طرح‌های پیش‌فروش با موعدهای تحویل مختلف داشته است. در طرح آذر ۱۴۰۴ نیز J7 با پیش‌پرداخت یک‌میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان و موعد تحویل خرداد ۱۴۰۵ عرضه شده بود.

در هفته‌های اخیر گزارش‌هایی از نارضایتی برخی مشتریان درباره زمان تحویل منتشر شد و کرمان موتور در پاسخ رسانه‌ای خود توضیح داد بخشی از مشکلات به نرسیدن قطعات CKD مربوط است. شرکت گفته قطعات سفارش داده شده بودند، اما محدودیت‌های حمل دریایی مانع رسیدن به‌موقع آنها به خطوط تولید شده و ظرفیت مسیرهای ریلی و زمینی نیز قابل مقایسه با حمل دریایی نیست.

این توضیح می‌تواند علت بخشی از کاهش تولید را روشن کند، اما هنوز یک سؤال اساسی باقی است: با تولید فقط ۵۲۵ دستگاه J7 در شش ماه و صفر شدن تیراژ در شهریور، چه تعداد تعهد باز برای این مدل وجود دارد و برنامه تولید برای جبران آن چیست؟

بدون انتشار تعداد تعهدات، نمی‌توان از آمار تولید به تنهایی نتیجه گرفت که شرکت از انجام قراردادها ناتوان است. اما در مقابل، رشد تولید ایگل نیز نمی‌تواند به‌عنوان پاسخ به مشتری J7 تلقی شود.

X5؛ بیش از چهار هزار دستگاه از تولید شش‌ماهه کم شد

KMC X5 دومین محصول مهم این پرونده است. تولید X5 در شش‌ماهه نخست سال گذشته پنج‌هزار و ۲۹۸ دستگاه بود؛ امسال این رقم به فقط ۹۹۲ دستگاه رسیده است. یعنی کرمان موتور در شش ماه بیش از چهار هزار و ۳۰۰ دستگاه X5 کمتر از مدت مشابه سال قبل تولید کرده و تیراژ این کراس‌اوور حدود ۸۱ درصد کاهش داشته است.

افت شهریور حتی شدیدتر است. تولید X5 از یک‌هزار و ۸۹ دستگاه در شهریور پارسال به تنها ۹۲ دستگاه در شهریور امسال رسیده؛ کاهش بیش از ۹۱ درصدی.

این عدد به‌ویژه در کنار شرایط فروش پیشین X5 قابل توجه است. شرکت در آذر ۱۴۰۴ این خودرو را نیز با موعد تحویل خرداد ۱۴۰۵ پیش‌فروش کرده بود.

در فضای عمومی مشتریان نیز گزارش‌های متعددی درباره انتظار برای تحویل X5 منتشر شده است؛ با این حال این گزارش‌های کاربری به‌تنهایی نمی‌توانند تعداد واقعی تعهدات عقب‌افتاده را مشخص کنند. داده‌ای که اکنون قابلیت استناد بالاتری دارد، همان آمار رسمی تولید است: ۹۲ دستگاه X5 در شهریور و ۹۹۲ دستگاه در کل شش ماه.

بنابراین مطالبه قابل سنجش از کرمان موتور این نیست که صرفاً درباره «تداوم تولید» توضیح دهد، بلکه باید مشخص کند موجودی تعهدات X5 چقدر است و برنامه ماهانه تولید این محصول برای پاییز چه رقمی خواهد بود.

T8 صفر شد، T9 دو سوم تولیدش را از دست داد

مشکل تولید فقط به سواری‌ها و کراس‌اوورها محدود نیست. در بخش پیکاپ نیز کاهش تیراژ بسیار سنگین بوده است.

KMC T8 در نیمه نخست ۱۴۰۴ تعداد ۵۸۲ دستگاه تولید داشت، اما در کل شش‌ماهه نخست ۱۴۰۵ هیچ تولیدی برای آن ثبت نشده است. شهریور نیز تولید آن صفر بوده است. این عدد می‌تواند با تغییر برنامه محصول، کاهش تقاضا یا انتقال تمرکز شرکت به T9 ارتباط داشته باشد، اما بدون توضیح رسمی نمی‌توان علت را قطعی دانست.

وضعیت T9 نیز تفاوت زیادی ندارد. تولید این پیکاپ از دوهزار و ۴۵۷ دستگاه در شش ماه نخست سال گذشته به ۸۴۰ دستگاه رسیده؛ یعنی حدود ۶۶ درصد کاهش. در شهریور ۱۴۰۴ کرمان موتور ۵۷۳ دستگاه T9 تولید کرده بود؛ در شهریور امسال فقط ۱۷۹ دستگاه، معادل افت نزدیک به ۶۹ درصد.

در مجموع، تولید پیکاپ‌های کرمان موتور از سه‌هزار و ۳۹ دستگاه به ۸۴۰ دستگاه کاهش یافته و افت ۷۲ درصدی را ثبت کرده است.

این کاهش زمانی معنادارتر می‌شود که T9 نیز از محصولاتی بوده که در طرح‌های پیش‌فروش کرمان موتور با موعد تحویل نیمه نخست ۱۴۰۵ عرضه شده است.

SR3؛ هفت دستگاه در شش ماه

اگر صفر شدن تولید ماهانه J7 خبر مهمی باشد، آمار SR3 از آن هم محدودتر است. کرمان موتور در نیمه نخست ۱۴۰۴ تعداد یک‌هزار و ۴۳۵ دستگاه SR3 تولید کرده بود؛ در شش‌ماهه امسال فقط هفت دستگاه. یعنی افت بیش از ۹۹ درصد. در شهریور نیز تولید این مدل صفر ثبت شده است.

این کاهش عملاً تولید SR3 را در شش‌ماهه نخست به سطح نمونه‌های انگشت‌شمار رسانده است. با این حال همان احتیاطی که درباره T8 لازم است، اینجا هم اهمیت دارد: عدد هفت دستگاه به خودی خود ثابت نمی‌کند محصول به‌طور رسمی حذف شده یا خط تولید آن برای همیشه متوقف است.

ممکن است شرکت در حال تغییر برنامه تولید، جایگزینی محصول یا منتظر قطعات باشد. اما اگر برای این خودرو تعهد مشتری وجود داشته باشد، فاصله میان هفت دستگاه تولید و تعداد قراردادهای باز می‌تواند مسئله‌ای کاملاً متفاوت ایجاد کند. تعداد این قراردادها هنوز به شکل رسمی منتشر نشده است.

پاسخ کرمان موتور؛ مشکل CKD و پیشنهاد سه مسیر به مشتری

کرمان موتور در واکنش به پرسش‌هایی درباره تأخیرهای تحویل، اصل مشکل در تأمین برخی قطعات را تأیید کرده است. طبق توضیح شرکت، قطعات CKD از قبل سفارش داده شده‌اند اما دشواری انتقال دریایی باعث شده رسیدن آنها به کارخانه و خطوط تولید با تأخیر مواجه شود. شرکت گفته مسیرهای ریلی و زمینی فعال‌اند، ولی ظرفیت آنها با حمل دریایی قابل مقایسه نیست.

در بخش دیگری از پاسخ، کرمان موتور درباره پیامک «انصراف با سود سالانه ۱۰۰ درصدی» توضیح داده که این پیشنهاد اجباری نیست. طبق روایت شرکت، مشتری می‌تواند انصراف دهد، منتظر طرح تبدیل خودرو بماند یا همچنان منتظر تحویل همان محصول ثبت‌نامی باشد. شرکت همچنین تأکید کرده این پیام به معنی تصمیم برای عدم تحویل خودرو نیست.

این پاسخ برای تفکیک واقعیت از برداشت‌های شبکه‌های اجتماعی اهمیت دارد. نمی‌توان گفت کرمان موتور مشتریان را مجبور به انصراف کرده یا تصمیم گرفته خودروهای ثبت‌نام‌شده را تحویل ندهد؛ شواهد موجود چنین ادعایی را تأیید نمی‌کند.

اما در سوی دیگر، پیشنهاد سود سالانه ۱۰۰ درصد برای انصراف برخی مشتریان، در کنار افت شدید تولید محصولاتی مانند J7، X5 و T9، خود به یک نشانه مهم تبدیل شده است. چنین پیشنهادی نشان می‌دهد مسئله تأمین و زمان‌بندی تحویل به حدی جدی بوده که شرکت حاضر شده مسیر خروج متفاوتی از قرارداد برای مشتری ایجاد کند.

سؤال بعدی روشن است: اگر مشتری انصراف ندهد و تبدیل خودرو را نیز نپذیرد، جدول زمانی واقعی تحویل محصول اصلی او چیست؟

ایگل چگونه تصویر کل شرکت را تغییر داد؟

مهم‌ترین دلیل اینکه آمار شهریور کرمان موتور در نگاه نخست مثبت به نظر می‌رسد، KMC Eagle است.

تولید ایگل در شهریور ۱۴۰۴ فقط ۳۴۰ دستگاه بود؛ شهریور امسال به یک‌هزار و ۶۰۸ دستگاه رسیده، یعنی رشد حدود ۳۷۳ درصدی. در شش‌ماهه نیز تولید آن از یک‌هزار و ۹۷۴ دستگاه به هفت‌هزار و ۶۳۷ دستگاه افزایش یافته است.

JAC J4 نیز در شهریور عملکرد قابل توجهی داشته است. تولید ماهانه این خودرو از ۸۶۶ دستگاه در شهریور سال گذشته به یک‌هزار و ۴۴۲ دستگاه در شهریور امسال رسیده؛ رشدی حدود ۶۷ درصد. البته تولید تجمیعی J4 همچنان از هشت‌هزار و ۳۵۱ دستگاه در شش‌ماهه پارسال به دوهزار و ۶۱۹ دستگاه کاهش یافته و حدود ۶۹ درصد پایین‌تر است.

بنابراین کرمان موتور توانسته با افزایش شدید تولید ایگل و بالا بردن تولید ماهانه J4، افت برخی خطوط را در عدد نهایی شهریور تا حدی جبران کند. از منظر کارخانه این انعطاف می‌تواند مزیت باشد؛ شرکتی که امکان تولید یک محصول را دارد می‌تواند بخشی از ظرفیت آزادشده را به آن منتقل کند.

اما از منظر اجرای تعهدات مشتری، خودروها قابل جایگزینی خودکار نیستند. کسی که برای J7 پول پرداخت کرده لزوماً ایگل نمی‌خواهد و مشتری X5 نیز الزاماً حاضر نیست محصول دیگری تحویل بگیرد. به همین دلیل رشد یک محصول زمانی می‌تواند مسئله تعهد محصول دیگر را حل کند که مشتری با تبدیل قرارداد موافق باشد.

«جهش شهریور» و «سقوط شش‌ماهه» هر دو درست‌اند

داده‌های کرمان موتور نمونه‌ای روشن از این است که انتخاب بازه زمانی چگونه می‌تواند دو تیتر کاملاً متفاوت اما از نظر عددی صحیح بسازد.

اگر مرداد را با شهریور مقایسه کنیم، تولید تقریباً دو برابر شده و می‌توان از جهش ماهانه حرف زد. اگر شش‌ماهه ۱۴۰۵ را با دوره مشابه پارسال مقایسه کنیم، تولید سواری بیش از نصف کاهش یافته است. اگر محصول‌به‌محصول نگاه کنیم، J7 حدود ۹۰ درصد افت کرده، X5 حدود ۸۱ درصد، SR3 نزدیک به ۱۰۰ درصد و T9 حدود ۶۶ درصد کاهش داشته‌اند. هم‌زمان ایگل حدود ۲۸۷ درصد رشد کرده است.

هیچ‌یک از این اعداد به تنهایی تصویر کامل شرکت نیستند.

برای ارزیابی وضعیت واقعی کرمان موتور باید هر سه سطح را کنار هم گذاشت: روند ماهانه، عملکرد شش‌ماهه و ترکیب محصول. نتیجه این مقایسه نه «توقف کامل کرمان موتور» است و نه «بازگشت کامل به شرایط عادی». شرکت در شهریور ظرفیت خود را افزایش داده، اما افزایش تولید به‌صورت بسیار نامتوازن میان محصولات توزیع شده است.

مشتری منتظر به آمار کل کارخانه کاری ندارد

در نهایت مهم‌ترین نقطه این پرونده به مشتری بازمی‌گردد. برای صنعت خودرو، سه‌هزار و ۱۴۹ دستگاه خروجی شهریور یک شاخص عملیاتی است؛ برای مشتری J7، عدد مهم صفر است. برای خریدار X5، ۹۲ دستگاه اهمیت دارد. برای مشتری T9، ۱۷۹ دستگاه و برای ثبت‌نام‌کننده SR3، صفر تولید شهریور و هفت دستگاه کل شش‌ماهه مهم‌تر از مجموع تیراژ کارخانه است.

کرمان موتور می‌تواند بخش بزرگی از ابهام موجود را با انتشار چند داده ساده از بین ببرد: تعداد تعهدات باز هر محصول، تعداد خودروهای تحویل‌نشده‌ای که از موعد قراردادی عبور کرده‌اند، موجودی قطعات CKD در مسیر، برنامه تولید ماهانه پاییز و تعداد مشتریانی که پیشنهاد انصراف یا تبدیل دریافت کرده‌اند.

بدون این اطلاعات، هر دو روایت «جهش تولید» و «بحران تولید» بخشی از واقعیت را نشان می‌دهند و بخشی را پنهان می‌کنند.

آنچه فعلاً براساس آمار وزارت صمت قطعی است، این است که کرمان موتور شهریور را بهتر از مرداد پشت سر گذاشته، اما نیمه نخست سال را با افت حدود ۵۲ درصدی تولید سواری و ۷۲ درصدی تولید پیکاپ به پایان رسانده است. J7 و T8 در آخرین ماه تابستان هیچ تولیدی نداشته‌اند، SR3 تقریباً از جدول تولید شش‌ماهه حذف شده و X5 و T9 نیز کاهش سنگین ثبت کرده‌اند.

بنابراین آزمون اصلی کرمان موتور در پاییز نه فقط بالا بردن عدد کل تولید، بلکه بازگرداندن خودروهای دارای تعهد به خطوط تولید و تبدیل تیراژ به تحویل واقعی برای مشتریانی است که ماه‌ها منتظر مانده‌اند. اگر رشد شهریور در مهر و آبان به J7، X5، T9 و سایر محصولات نیز سرایت کند، می‌توان از احیای گسترده‌تر تولید سخن گفت؛ اگر نه، افزایش تولید ایگل و J4 هرچند برای کارخانه مهم است، پاسخ کاملی برای مشتری محصولات متوقف یا کم‌تیراژ نخواهد بود.