دلار حباب دارد؟ هشدار درباره خرید در کانال ۲۶۶ هزار تومان؛ چه چیزی قیمت را بالا نگه داشته است؟

بررسی تازه‌ترین داده‌های بازار ارز نشان می‌دهد دلار پس از نوسانات شدید روزهای گذشته همچنان در ارتفاع بالایی قرار دارد. داده‌های شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز برای آخرین روز فعال بازار، قیمت ۲۶۶ هزار و ۲۰۰ تومان را ثبت کرده و دامنه نوسان روزانه آن بین حدود ۲۶۵ هزار و ۲۰۰ تا ۲۶۸ هزار و ۲۰۰ تومان بوده است. برخی نرخ‌های منعکس‌شده در معاملات روز جمعه نیز دلار را در محدوده حدود ۲۶۶ هزار و ۳۹۵ تومان نشان می‌دهند.

اهمیت این اعداد زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم تنها چند روز قبل بازار آزاد تا حوالی ۲۶۸ هزار و ۸۰۰ تومان برای هر دلار پیش رفت و ریال به کف تاریخی تازه‌ای رسید. رویترز در سوم اکتبر گزارش کرد نرخ دلار در بازار آزاد به حدود ۲.۶۸۸ میلیون ریال رسیده بود.

بنابراین بازار اگرچه از سقف اخیر اندکی عقب نشسته، اما هنوز فاصله معناداری از سطوح بالای تاریخی نگرفته است. همین مسئله نشان می‌دهد عرضه مقطعی ارز یا کاهش کوتاه‌مدت هیجان برای شکستن کامل تقاضای شکل‌گرفته کافی نبوده است.

چرا دلار پایین نمی‌آید؟ ردپای تورم در رفتار خریداران

حمیدرضا جیهانی، کارشناس بازارهای مالی، مهم‌ترین عامل وضعیت فعلی را «انتظارات تورمی» می‌داند. این تحلیل با تازه‌ترین داده‌های تورمی نیز قابل توضیح است.

بر اساس آمار منتشرشده از مرکز آمار ایران، تورم ماهانه شهریور ۱۴۰۵ به ۴.۲ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۹.۸ درصد و تورم سالانه به ۷۳.۶ درصد رسیده است. یعنی فشار افزایش قیمت‌ها همچنان در سطح بسیار بالایی قرار دارد.

در چنین فضایی، رفتار خریداران ارز تنها بر پایه نیاز مصرفی شکل نمی‌گیرد. وقتی خانوار یا فعال اقتصادی تصور می‌کند قدرت خرید پول ملی در ماه‌های آینده کاهش بیشتری خواهد داشت، ممکن است بخشی از نقدینگی خود را حتی بدون نیاز فوری به دلار، به ارز یا طلا تبدیل کند.

همین مسئله یکی از تفاوت‌های مهم بازار فعلی است؛ بخشی از تقاضایی که در بازار دیده می‌شود نه تقاضای مسافرتی، وارداتی یا تجاری، بلکه تقاضای پوشش ریسک است.

قیمت بنیادی دلار چقدر است؟ چرا عدد دقیقی نمی‌توان تعیین کرد؟

جیهانی معتقد است بر اساس برخی متغیرهای بنیادی، دلار باید پایین‌تر از قیمت‌های فعلی قرار داشته باشد و بخشی از نرخ موجود را می‌توان ناشی از فضای روانی و انتظارات دانست.

با این حال، مفهوم «قیمت بنیادی دلار» را نباید به یک عدد کاملاً ثابت تقلیل داد. در اقتصادی که با تورم بالا، محدودیت دسترسی به منابع ارزی، تحریم، چندنرخی بودن ارز، محدودیت‌های تجاری و ریسک سیاسی مواجه است، محاسبه یک نرخ بنیادی واحد بسیار دشوار است.

تورم داخلی در مقایسه با تورم شرکای تجاری، رشد نقدینگی، کسری بودجه، وضعیت درآمدهای ارزی دولت، حجم صادرات نفت و غیرنفتی، امکان انتقال ارز و حتی سطح اعتماد فعالان اقتصادی همگی می‌توانند بر نرخ تعادلی ارز اثر بگذارند.

به همین دلیل ممکن است بازار برای مدتی طولانی بالاتر از سطحی معامله شود که برخی کارشناسان آن را ارزش بنیادی می‌دانند. وجود حباب، به‌تنهایی به این معنا نیست که قیمت الزاماً در کوتاه‌مدت سقوط خواهد کرد.

ریسک سیاسی چگونه تقاضای دلار را افزایش داده است؟

یکی دیگر از عوامل کلیدی، افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیکی است. وقتی احتمال اختلال در تجارت خارجی، صادرات یا دسترسی به منابع ارزی بالا می‌رود، بازار معمولاً برای چنین ریسکی یک «پریمیوم» یا اضافه‌قیمت در نظر می‌گیرد.

رویترز در گزارش سوم اکتبر اعلام کرد بانک مرکزی ایران در واکنش به کاهش ارزش ریال، برنامه عرضه تا سقف دو میلیارد دلار از طریق بانک‌های دولتی را آغاز کرده است. همان گزارش از تحریم‌ها، محدودیت‌های شدید ارزی و انتقال بخشی از پس‌انداز مردم به طلا و ارز به‌عنوان بخشی از شرایط بازار یاد کرد.

با این حال، تحولات سیاسی می‌توانند این بخش از قیمت دلار را در هر دو جهت تغییر دهند.

روز جمعه نیز قیمت جهانی نفت پس از اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا درباره خودداری از اقدام نظامی علیه ایران پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر و اشاره به پیشرفت در گفت‌وگوها کاهش یافت؛ تحولی که نشان می‌دهد بازارهای جهانی نیز همچنان به خبرهای سیاسی مرتبط با ایران بسیار حساس هستند.

اگر فضای سیاسی به سمت کاهش تنش حرکت کند، بخشی از تقاضای احتیاطی دلار می‌تواند فروکش کند. در مقابل، بازگشت تنش‌ها ممکن است دوباره خریداران احتیاطی را فعال کند.

چرا تولیدکنندگان و واردکنندگان دلار را زودتر می‌خرند؟

تقاضای احتیاطی فقط متعلق به خانوارها نیست. تاجر یا تولیدکننده‌ای که می‌داند دو ماه دیگر برای واردات مواد اولیه به ارز نیاز دارد، در شرایط عادی می‌تواند خرید خود را تا زمان سررسید به تعویق بیندازد.

اما زمانی که انتظار افزایش قیمت وجود دارد، رفتار او تغییر می‌کند. خرید ارز برای نیاز آینده جلو می‌افتد و همین اتفاق، تقاضای آینده را به زمان حال منتقل می‌کند.

این همان چرخه‌ای است که می‌تواند قیمت را برای مدتی بالا نگه دارد: انتظار رشد دلار، تقاضا را افزایش می‌دهد؛ افزایش تقاضا قیمت را بالا می‌برد و رشد قیمت نیز دوباره انتظار گرانی را تقویت می‌کند.

به همین دلیل مدیریت انتظارات در بازار ارز گاهی به اندازه عرضه فیزیکی دلار اهمیت پیدا می‌کند.

آیا عرضه دو میلیارد دلاری بانک مرکزی می‌تواند قیمت دلار را کاهش دهد؟

ورود بانک مرکزی به بازار می‌تواند شدت نوسان را محدود کند، اما تجربه بازار ارز نشان داده که میزان اثرگذاری مداخله به شرایط سیاسی و انتظارات بستگی زیادی دارد.

اگر بازار باور کند منابع ارزی کافی وجود دارد و سیاست‌گذار توان ادامه عرضه را خواهد داشت، بخشی از تقاضای سفته‌بازی می‌تواند عقب‌نشینی کند. در مقابل، اگر معامله‌گران تصور کنند عرضه ارز موقتی است، احتمال دارد کاهش قیمت را فرصتی برای خرید تلقی کنند.

بنابراین برنامه عرضه دو میلیارد دلاری می‌تواند یک ابزار مهم کنترلی باشد، اما نتیجه نهایی آن به تداوم عرضه، نحوه اجرای سیاست و تحولات سیاسی پیرامون بازار بستگی خواهد داشت.

چرا خرید دلار در قیمت‌های بالا ریسک بیشتری دارد؟

جیهانی درباره خرید هیجانی دلار در سطوح فعلی هشدار می‌دهد. دلیل این هشدار روشن است: هرچه سهم انتظارات و ریسک سیاسی در قیمت بیشتر باشد، بازار نسبت به اخبار مثبت نیز آسیب‌پذیرتر می‌شود.

برای مثال اگر تنش سیاسی کاهش یابد، دسترسی به منابع ارزی بهتر شود یا بانک مرکزی عرضه موثر و مداومی انجام دهد، تقاضای احتیاطی ممکن است ظرف مدت کوتاهی کاهش پیدا کند.

در چنین شرایطی فردی که صرفاً تحت تاثیر ترس از افزایش بیشتر قیمت وارد بازار شده، ممکن است دلار را نزدیک سقف خریداری کرده باشد.

از سوی دیگر، تورم ۷۳.۶ درصدی سالانه و تورم نقطه‌ای نزدیک به ۹۰ درصد نشان می‌دهد انتظارات تورمی نیز بدون پشتوانه نیستند؛ بنابراین نمی‌توان صرفاً با استناد به «حباب» انتظار سقوط سریع نرخ ارز داشت.

پیش‌بینی قیمت دلار؛ دلار در هفته آینده صعودی می‌شود یا نزولی؟

برای معاملات شنبه ۱۸ مهر ۱۴۰۵ دو سناریوی اصلی مقابل بازار قرار دارد.

در سناریوی نخست، اگر اخبار مربوط به کاهش تنش‌های سیاسی ادامه پیدا کند و عرضه بازارساز نیز قدرتمند باقی بماند، احتمال عقب‌نشینی دلار از محدوده ۲۶۶ هزار تومان و آزمایش حمایت‌های پایین‌تر افزایش پیدا می‌کند. محدوده‌های ۲۶۰ تا ۲۶۳ هزار تومان در این شرایط می‌توانند دوباره مورد توجه معامله‌گران قرار گیرند.

اما در سناریوی دوم، اگر ریسک سیاسی دوباره افزایش یابد یا تقاضای احتیاطی در ابتدای هفته بالا بماند، بازگشت دلار به سمت سقف اخیر ۲۶۸ تا ۲۷۰ هزار تومان دور از انتظار نخواهد بود.

رفتار قیمت در نزدیکی ۲۷۰ هزار تومان بسیار مهم است؛ تثبیت بالاتر از این محدوده می‌تواند انتظارات افزایشی تازه‌ای ایجاد کند، در حالی که ناتوانی در عبور از آن احتمال یک دوره اصلاح یا نوسان فرسایشی را بیشتر می‌کند.

دلار حباب دارد، اما حباب چه زمانی تخلیه می‌شود؟

مهم‌ترین نکته بازار ارز در شرایط فعلی این است که بالا بودن قیمت با سقوط قریب‌الوقوع قیمت مترادف نیست. دلار اکنون تحت تاثیر هم‌زمان تورم بالا، نگرانی درباره ارزش پول ملی، محدودیت منابع ارزی، ریسک سیاسی و تقاضای احتیاطی قرار دارد.

بخشی از نرخ فعلی می‌تواند همان‌طور که جیهانی می‌گوید ناشی از انتظارات و فضای روانی باشد، اما مادامی که عوامل ایجادکننده این انتظارات باقی بمانند، بازار نیز می‌تواند برای مدتی در سطوح بالا دوام بیاورد.

در نتیجه، تعیین‌کننده‌ترین متغیر هفته آینده نه فقط میزان عرضه دلار، بلکه جهت انتظارات معامله‌گران خواهد بود. بازار اکنون به نقطه‌ای رسیده که یک خبر سیاسی مثبت می‌تواند بخشی از تقاضای احتیاطی را عقب براند و در مقابل، یک شوک تازه قادر است دلار را بار دیگر به سمت مرز ۲۷۰ هزار تومان هدایت کند. همین وضعیت، خرید هیجانی در سقف‌های قیمتی را به تصمیمی پرریسک‌تر از گذشته تبدیل کرده است.