صادرات گوجه‌فرنگی و پیاز آزاد شد؛ شوک جدید به بازار در راه است؟ + جدول قیمت امروز

براساس بررسی تازه‌ترین بخشنامه‌های گمرکی، دفتر صادرات گمرک جمهوری اسلامی ایران طی ابلاغیه شماره ۱۶۹/۱۴۰۵/۹۹۱۷۹۹/د به تاریخ ۱۳ مهر ۱۴۰۵، وضعیت صادرات گوجه‌فرنگی زراعی و پیاز را از ممنوع به مجاز مشروط تغییر داده است.

این تصمیم پس از مکاتبات وزارت جهاد کشاورزی و سازمان توسعه تجارت اتخاذ شده و گمرکات اجرایی موظف شده‌اند برای تأیید محموله‌های صادراتی با نمایندگان معرفی‌شده از سوی وزارت جهاد کشاورزی هماهنگی کنند.

بر این اساس، صادرات گوجه‌فرنگی زراعی با کد تعرفه ۰۷۰۲۰۰۱۰ و پیاز با کد تعرفه ۰۷۰۳۱۰۱۰ مشمول دستورالعمل جدید است. نکته مهم آنکه رفع ممنوعیت به معنای صادرات آزاد و بدون نظارت نیست؛ خروج محموله‌ها همچنان به رعایت ضوابط تعیین‌شده وابسته خواهد بود.

این تفاوت از نظر اقتصادی اهمیت زیادی دارد. زیرا دولت می‌تواند از طریق سازوکار تأیید محموله‌ها، شرایط عرضه داخلی را در تصمیم‌های صادراتی لحاظ کند. با این حال، میزان موفقیت این سیاست به شفافیت شرایط صدور مجوز و اجرای دقیق نظارت بستگی دارد.

قیمت گوجه‌فرنگی و پیاز امروز ۱۷ مهر ۱۴۰۵ چقدر است؟

بررسی آخرین نرخنامه میدان بزرگ میوه و تره‌بار تهران برای هفته ۱۳ تا ۱۹ مهر نشان می‌دهد قیمت عمده انواع پیاز نسبت به هفته قبل افزایش یافته، اما نرخ گوجه‌فرنگی بوته‌رس و گلخانه‌ای در این نرخنامه ثابت مانده است.

مقایسه ارقام نشان می‌دهد قیمت عمده پیاز سفید، زرد و قرمز در فاصله دو نرخنامه هفت هزار تومان، معادل حدود ۱۱.۳ درصد افزایش یافته است. این در حالی است که قیمت عمده گوجه‌فرنگی تغییر نکرده و همچنان در سطح ۵۷ هزار تومان قرار دارد.

در بازار خرده‌فروشی اما شرایط متفاوت است. طبق گزارش منتشرشده در ۱۳ مهر، گوجه‌فرنگی در برخی فروشگاه‌ها تا ۱۳۳ هزار و ۶۵۰ تومان و پیاز زرد تا ۱۴۵ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است. این ارقام سقف قیمت‌های مشاهده‌شده در برخی واحدها هستند و نباید آنها را میانگین قیمت کل بازار دانست.

آیا صادرات گوجه‌فرنگی و پیاز باعث افزایش قیمت می‌شود؟

مهم‌ترین نگرانی پس از اعلام رفع ممنوعیت صادرات، کاهش عرضه این محصولات در بازار داخلی است. گوجه‌فرنگی و پیاز از اقلام پرمصرف خانوار محسوب می‌شوند و تغییر قیمت آنها می‌تواند مستقیماً هزینه تهیه غذا را افزایش دهد.

از منظر اقتصادی، هنگامی که امکان فروش یک محصول در بازارهای خارجی فراهم می‌شود، بخشی از عرضه‌کنندگان ممکن است به سمت صادرات حرکت کنند. اگر قیمت صادراتی پس از کسر هزینه‌های حمل‌ونقل و تشریفات تجاری جذاب‌تر از بازار داخلی باشد، انگیزه فروش محصول در خارج افزایش پیدا می‌کند.

در چنین شرایطی، چنانچه تولید و موجودی انبارها پاسخگوی تقاضای داخلی و خارجی نباشد، احتمال افزایش قیمت در بازار مصرف وجود دارد.

با این حال، صرف صدور مجوز صادرات به معنای افزایش قطعی قیمت‌ها نیست. حجم واقعی محموله‌های صادرشده، میزان تولید، تقاضای کشورهای همسایه، شرایط برداشت و سیاست‌های نظارتی وزارت جهاد کشاورزی تعیین می‌کنند که اثر این تصمیم تا چه اندازه خواهد بود.

در منابع بررسی‌شده، آمار مشخص و تازه‌ای از حجم صادرات انجام‌شده پس از ابلاغ بخشنامه منتشر نشده است؛ بنابراین هنوز نمی‌توان افزایش قیمت‌های مشاهده‌شده را نتیجه مستقیم اجرای این دستورالعمل دانست.

بازار گوجه‌فرنگی تحت فشار؛ کارخانه‌های رب هم نگران شدند

یکی از نکات مهم در تحلیل این تصمیم، وضعیت تأمین گوجه‌فرنگی برای صنایع تبدیلی است.

گوجه‌فرنگی فقط محصولی برای مصرف تازه خانوارها نیست، بلکه ماده اولیه تولید رب گوجه‌فرنگی و برخی دیگر از فرآورده‌های غذایی نیز محسوب می‌شود.

در همین زمینه، مسعود بختیاری، رئیس سندیکای صنایع کنسرو کشور، پیش‌تر نسبت به کمبود گوجه‌فرنگی مورد نیاز کارخانه‌های تولید رب و کاهش سطح زیر کشت هشدار داده بود.

براساس گزارش‌های منتشرشده، افزایش هزینه تأمین گوجه‌فرنگی فشار قابل‌توجهی بر تولیدکنندگان رب وارد کرده است.

اگر صادرات گوجه‌فرنگی زراعی بدون درنظرگرفتن نیاز صنایع تبدیلی افزایش یابد، رقابت میان سه گروه مصرف‌کنندگان خانگی، کارخانه‌های تولید رب و صادرکنندگان تشدید می‌شود.

این وضعیت می‌تواند در مرحله نخست قیمت ماده اولیه را افزایش دهد و سپس اثر آن با تأخیر به بازار رب گوجه‌فرنگی منتقل شود.

البته شدت این اثر به نوع محصول، کیفیت قابل‌قبول برای کارخانه‌ها، میزان تولید فصلی و قراردادهای تأمین مواد اولیه بستگی دارد.

قانون برنامه هفتم درباره صادرات محصولات کشاورزی چه می‌گوید؟

بخشنامه جدید با استناد به بند «الف» ماده ۷۲ قانون برنامه هفتم پیشرفت صادر شده است.

این بند بر ایجاد سازوکار مناسب برای صادرات محصولات کشاورزی و ثبت قراردادهای صادراتی تأکید دارد. همچنین براساس متن قانون، وزارت جهاد کشاورزی و وزارت بهداشت موظف‌اند جز در موارد ضروری، ممنوعیت‌های صادراتی را حداقل یک سال پیش از اجرا اعلام کنند.

هدف این مقررات افزایش پیش‌بینی‌پذیری تجارت و جلوگیری از آسیب دیدن قراردادهای صادراتی است.

برای تولیدکنندگان کشاورزی نیز ثبات تصمیم‌های صادراتی اهمیت زیادی دارد. کشاورزی که برای تولید محصول سرمایه‌گذاری کرده است، باید بتواند درباره بازار فروش و بازگشت سرمایه برنامه‌ریزی کند.

با وجود این، منافع صادرات زمانی پایدار خواهد بود که تولیدکننده سهم مناسبی از درآمد صادراتی دریافت کند و تأمین نیاز بازار داخلی نیز مختل نشود.

پیش‌بینی قیمت گوجه‌فرنگی و پیاز در روزهای آینده

با توجه به تصمیم جدید گمرک و وضعیت نرخنامه‌های مهرماه، می‌توان سه سناریو را برای بازار ترسیم کرد.

سناریوی اول؛ ثبات نسبی قیمت‌ها: اگر حجم صادرات محدود باشد و برداشت محصولات در مناطق تولیدکننده به شکل منظم ادامه پیدا کند، احتمال دارد عرضه داخلی در سطح مناسبی باقی بماند و بازار افزایش شدید قیمت را تجربه نکند.

سناریوی دوم؛ افزایش تدریجی قیمت‌ها: اگر صادرات رشد کند، اما حجم ورودی محصول به بازار داخلی تغییر محسوسی نداشته باشد، ممکن است قیمت‌ها ابتدا در عمده‌فروشی و سپس در خرده‌فروشی افزایش یابند. رشد اخیر نرخنامه پیاز نشان می‌دهد این محصول پیشاپیش تحت فشار قیمتی قرار دارد؛ هرچند علت این افزایش هنوز به‌طور مستقل مشخص نشده است.

سناریوی سوم؛ جهش قیمت ناشی از کمبود عرضه: در صورتی که کاهش برداشت، افزایش هزینه‌های تولید و رشد تقاضای صادراتی هم‌زمان اتفاق بیفتند، احتمال فشار بیشتر بر قیمت گوجه‌فرنگی و پیاز وجود خواهد داشت.

در این میان، گوجه‌فرنگی به دلیل فسادپذیری بالاتر و محدودیت نگهداری طولانی‌مدت، نسبت به اختلال در عرضه روزانه حساس است. پیاز امکان انبارداری بیشتری دارد، اما وضعیت ذخایر و هزینه نگهداری آن می‌تواند بر قیمت‌های ماه‌های آینده تأثیر بگذارد.

صادرات به نفع کشاورزان یا به زیان مصرف‌کنندگان؟

رفع ممنوعیت صادرات از یک طرف می‌تواند بازار فروش گسترده‌تری در اختیار کشاورزان قرار دهد و انگیزه تولید را افزایش دهد. از طرف دیگر، در صورت نبود مدیریت مناسب، احتمال دارد بخشی از فشار افزایش قیمت به مصرف‌کنندگان داخلی منتقل شود.

تفاوت اصلی در نحوه اجرای سیاست صادراتی است. اگر صادرات متناسب با مازاد تولید و پس از ارزیابی نیاز داخلی انجام شود، می‌تواند فرصت اقتصادی مناسبی برای بخش کشاورزی باشد.

اما اگر اطلاعات دقیقی از میزان تولید، موجودی انبارها و نیاز صنایع تبدیلی وجود نداشته باشد، مدیریت هم‌زمان بازار داخلی و صادرات دشوارتر خواهد شد.

بنابراین انتشار آمار تولید، حجم مجوزهای صادرشده و میزان خروج واقعی محموله‌ها از گمرک می‌تواند به شفافیت بازار کمک کند.

جمع‌بندی؛ گوجه و پیاز گران‌تر می‌شوند؟

آزادسازی مشروط صادرات گوجه‌فرنگی زراعی و پیاز یکی از تصمیم‌های مهم تجاری مهرماه ۱۴۰۵ است که می‌تواند هم بر درآمد تولیدکنندگان و هم بر هزینه سبد غذایی خانوارها اثرگذار باشد.

در حال حاضر، تازه‌ترین نرخنامه عمده‌فروشی تهران از افزایش حدود ۱۱ درصدی قیمت انواع پیاز نسبت به هفته گذشته حکایت دارد، در حالی که نرخ عمده گوجه‌فرنگی ثابت باقی مانده است.

نکته تعیین‌کننده این است که صادرات مجاز مشروط هنوز به معنای خروج نامحدود محصول از کشور نیست. وزارت جهاد کشاورزی باید از طریق نظارت بر تأیید محموله‌ها، میان تأمین نیاز داخلی و بهره‌برداری از فرصت‌های صادراتی تعادل برقرار کند.

به همین دلیل، اگرچه احتمال افزایش قیمت گوجه‌فرنگی و پیاز در هفته‌های آینده وجود دارد، اما در شرایط فعلی اعلام وقوع موج قطعی گرانی زودهنگام است. مسیر آینده بازار بیش از هر چیز به میزان واقعی صادرات، وضعیت برداشت پاییزی و حجم عرضه در میادین عمده‌فروشی وابسته خواهد بود.