هشدار فوری به خریداران موبایل؛ گوشی‌هایی با شناسه دستگاه پوز در بازار ایران | خطر قطع آنتن و کلاهبرداری رجیستری

بازار تلفن همراه ایران در مهرماه ۱۴۰۵ با گزارش‌های تازه‌ای درباره احتمال تخلف در ثبت شناسه برخی دستگاه‌های وارداتی مواجه شده است.

بر اساس اظهارات میثم دوست‌محمدی، سخنگوی هیئت‌مدیره انجمن تلفن همراه، تبلت و لوازم جانبی ایران، بررسی‌های اولیه از احتمال استفاده از شناسه تجهیزات غیرمرتبط برای عرضه بعضی گوشی‌ها حکایت دارد.

در این گزارش‌ها، مشخصاً نام دستگاه‌های پایانه فروش یا کارت‌خوان مطرح شده است.

موضوع از آن جهت اهمیت دارد که هر گوشی تلفن همراه دارای شناسه بین‌المللی تجهیزات موبایل یا IMEI است و این شناسه در فرآیند شناسایی و ارائه خدمات شبکه نقش مهمی دارد.

اگر شناسه ثبت‌شده با دستگاه واقعی مطابقت نداشته باشد، احتمال بروز مشکل در رجیستری و فعال‌سازی وجود خواهد داشت.

البته انجمن تأکید کرده که این موضوع هنوز نیازمند بررسی‌های تخصصی و استعلام از مراجع مسئول است.

بنابراین، نباید تصور کرد تمام گوشی‌های وارداتی یا همه دستگاه‌های موجود در بازار دارای شناسه نامعتبر هستند.

ماجرای رجیستری گوشی با شناسه کارت‌خوان چیست؟

گزارش‌هایی که روز دوشنبه ۲۰ مهرماه درباره تخلفات احتمالی بازار موبایل منتشر شدند، از الگویی متفاوت نسبت به برخی پرونده‌های قبلی سخن می‌گویند.

در این الگو، ممکن است شناسه قانونی متعلق به یک دستگاه دیگر، برای معرفی یا فعال‌سازی تلفن همراه مورد استفاده قرار گرفته باشد.

برای مثال، شناسه‌ای که در سامانه به یک پایانه فروش تعلق دارد، به‌عنوان شناسه مرتبط با گوشی ارائه شود.

به بیان ساده، دستگاهی که خریدار دریافت می‌کند تلفن همراه است، اما اطلاعات شناسایی ارائه‌شده برای آن ممکن است به کالای متفاوتی تعلق داشته باشد.

در چنین شرایطی، قانونی بودن یک شناسه به‌تنهایی کافی نیست.

باید مشخص شود شناسه متعلق به همان گوشی و همان مدل است و وضعیت واردات و فعال‌سازی آن نیز با ضوابط مطابقت دارد.

برای اثبات تخلف احتمالی، بررسی شناسه واقعی دستگاه، برچسب‌های فروش، اطلاعات گمرکی و سوابق سامانه همتا ضروری است.

تا زمان انتشار نتایج رسمی، نمی‌توان درباره تعداد گوشی‌های درگیر یا هویت عاملان احتمالی اظهار نظر قطعی کرد.

آیا گوشی‌های دارای IMEI نامعتبر قطع آنتن می‌شوند؟

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های خریداران، احتمال از دست رفتن آنتن‌دهی گوشی پس از خرید است.

دوست‌محمدی هشدار داده که در صورت تأیید نامعتبر بودن شناسه یا عدم انطباق آن با ضوابط ثبت دستگاه، امکان قطع خدمات شبکه وجود دارد.

این مسئله می‌تواند باعث شود مصرف‌کننده، باوجود پرداخت هزینه خرید گوشی، نتواند از خدمات معمول سیم‌کارت روی دستگاه استفاده کند.

البته قطع آنتن برای تمام گوشی‌های مورد بحث قطعی نیست و به وضعیت ثبت دستگاه و نتیجه بررسی سامانه‌های مسئول بستگی دارد.

در راهنمای سامانه همتا نیز تأکید شده است که خرید دستگاه دارای وضعیت غیرقانونی می‌تواند به قطع خدمات شبکه منجر شود.

بنابراین، روشن شدن اولیه گوشی یا کار کردن سیم‌کارت در زمان خرید، به‌تنهایی تضمین‌کننده معتبر بودن وضعیت رجیستری در آینده نیست.

چگونه شناسه IMEI گوشی را استعلام کنیم؟

مهم‌ترین توصیه انجمن تلفن همراه به مصرف‌کنندگان، بررسی اصالت گوشی پیش از نهایی کردن خرید است.

سامانه همتا برای این کار چند مسیر رسمی ارائه کرده است.

خریدار می‌تواند از کد دستوری *7777#، وب‌سایت همتا یا سامانه پیامکی ۷۷۷۷ استفاده کند.

راهنمای استعلام اصالت گوشی از سامانه همتا

در گوشی‌های دو سیم‌کارته ممکن است بیش از یک شناسه IMEI وجود داشته باشد؛ بنابراین وضعیت تمام شناسه‌های دستگاه باید بررسی شود.

اگر مدل یا برند اعلام‌شده در پاسخ همتا با گوشی موردنظر تفاوت داشت، خریدار نباید معامله را نهایی کند.

همچنین اگر سامانه اعلام کند دستگاه قانونی نیست یا برای تلفن همراه مجوز استفاده در شبکه ندارد، خرید آن می‌تواند با ریسک جدی همراه باشد.

چرا بررسی شناسه روی جعبه گوشی کافی نیست؟

یکی از اشتباهات رایج هنگام خرید تلفن همراه، اعتماد کامل به برچسب درج‌شده روی جعبه است.

در حالی که بررسی اصالت باید شامل تطبیق چند اطلاعات مستقل باشد.

شناسه نمایش‌داده‌شده در خود گوشی، شناسه درج‌شده روی بسته‌بندی و نتیجه استعلام همتا باید با یکدیگر سازگار باشند.

همچنین پاسخ استعلام باید با برند و مدل واقعی دستگاه مطابقت داشته باشد.

در گزارش‌های اخیر بازار موبایل، ادعاهایی درباره مغایرت میان شناسه اصلی گوشی و اطلاعات موجود روی برچسب یا مدارک عرضه مطرح شده است.

همین موضوع نشان می‌دهد بررسی یک برچسب به‌تنهایی ممکن است برای اطمینان از قانونی بودن خرید کافی نباشد.

خطر گارانتی نامعتبر؛ چه کسانی پاسخگوی خریدار هستند؟

سخنگوی انجمن تلفن همراه در بخش دیگری از اظهارات خود، به موضوع اعتبار شرکت‌های ارائه‌دهنده گارانتی اشاره کرده است.

به گفته او، در برخی موارد مورد بحث، واردات، عرضه و حتی ثبت گارانتی از طریق شرکت‌های شناخته‌شده شبکه رسمی انجام نشده است.

این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مصرف‌کننده ممکن است تصور کند وجود کارت گارانتی به معنای قانونی بودن واردات و رجیستری گوشی است.

اما اعتبار گارانتی و وضعیت قانونی شناسه دستگاه دو موضوع مرتبط ولی متفاوت هستند.

برای بررسی گارانتی می‌توان از سامانه جامع گارانتی به نشانی irangs.ir استفاده کرد.

در این سامانه، اطلاعاتی مانند شرکت ارائه‌دهنده خدمات پس از فروش، مشخصات کالا و دوره اعتبار گارانتی قابل بررسی است.

تفاوت استعلام همتا و استعلام گارانتی

خریداران بهتر است هر سه بخش را بررسی کنند؛ زیرا تأیید یکی از آنها جایگزین کنترل سایر موارد نیست.

نقش واردکنندگان غیررسمی در تخلفات احتمالی بازار موبایل

دوست‌محمدی در اظهارات خود تأکید کرده که باید میان فعالیت شرکت‌های معتبر واردکننده و مجموعه‌هایی که خارج از شبکه رسمی عرضه می‌کنند، تفاوت گذاشت.

از نظر انجمن، نمی‌توان تخلفات احتمالی یک مجموعه را بدون ارائه مستندات به تمام واردکنندگان قانونی نسبت داد.

این موضوع از منظر رقابت اقتصادی نیز اهمیت دارد.

شرکت‌هایی که با رعایت تشریفات قانونی اقدام به واردات می‌کنند، هزینه‌هایی برای ثبت سفارش، حقوق ورودی، خدمات گارانتی و توزیع رسمی می‌پردازند.

در مقابل، اگر کالایی از مسیر غیرقانونی وارد بازار شود یا با اطلاعات شناسایی نامعتبر عرضه شود، ممکن است با هزینه متفاوتی به دست مصرف‌کننده برسد.

چنین وضعیتی در صورت تأیید، می‌تواند رقابت را برای فعالان قانون‌مند دشوار کند.

با این حال، هنوز اطلاعات کافی برای معرفی شرکت‌های مشخص به‌عنوان عامل تخلف اخیر منتشر نشده است.

بنابراین شناسایی مسئولیت هر مجموعه باید بر پایه اسناد گمرکی، قراردادهای عرضه و اطلاعات فنی انجام شود.

آیا گوشی‌های ارزان‌تر از بازار مشکوک هستند؟

در گزارش تسنیم درباره تخلفات احتمالی رجیستری، به عرضه بعضی گوشی‌ها با اختلاف قیمت حدود ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان نسبت به نرخ متعارف اشاره شده است.

اما پایین‌تر بودن قیمت یک گوشی به‌تنهایی نشانه قاچاق یا شناسه نامعتبر نیست.

تفاوت قیمت می‌تواند به مدل، ظرفیت حافظه، شرایط گارانتی، وضعیت نو یا کارکرده بودن و سیاست فروشنده مربوط باشد.

با این حال، وقتی یک گوشی با اختلاف قیمت غیرمعمول عرضه می‌شود، بررسی مدارک خرید و وضعیت رجیستری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

خریدار نباید صرفاً به دلیل مناسب بودن قیمت، از استعلام رسمی صرف‌نظر کند.

به‌ویژه درباره گوشی‌های گران‌قیمت، پیامد مالی خرید دستگاه دارای مشکل رجیستری می‌تواند بسیار سنگین باشد.

خریداران گوشی‌های دارای مشکل رجیستری چه کنند؟

اگر مصرف‌کننده پس از خرید متوجه مغایرت شناسه یا پیام هشدار همتا شد، بهتر است ابتدا مدارک معامله را جمع‌آوری کند.

فاکتور، شناسه IMEI، تصویر پاسخ استعلام، مدارک گارانتی و مکاتبات فروشنده می‌توانند در پیگیری موضوع مؤثر باشند.

سپس لازم است مشکل از طریق سامانه همتا و پشتیبانی رسمی آن بررسی شود.

شماره مرکز پاسخ‌گویی همتا ۰۹۶۳۶۶ است.

در صورتی که مشکل به فروش کالای غیرقانونی یا ارائه اطلاعات نادرست مربوط باشد، مصرف‌کننده می‌تواند از طریق اتحادیه صنفی مربوط، سامانه پاسخ‌گویی وزارت صمت به نشانی samt.124.ir و مسیرهای قانونی مرتبط شکایت خود را مطرح کند.

نکته مهم این است که خریدار نباید برای حل مشکل به روش‌های غیررسمی دستکاری شناسه دستگاه یا وعده‌های نامعتبر رجیستری اعتماد کند.

ضعف نظارت بر بازار موبایل؛ مسئولیت با کدام دستگاه است؟

به گفته سخنگوی انجمن، وجود خلأ در سامانه‌های زیرساختی یا کنترل‌های نظارتی می‌تواند زمینه سوءاستفاده را افزایش دهد.

برای جلوگیری از تکرار چنین مواردی، هماهنگی چند مجموعه ضرورت دارد.

گمرک باید درباره منشأ ورود و اظهار کالا پاسخگو باشد.

وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز در حوزه ثبت سفارش، نظارت بر عرضه و خدمات پس از فروش مسئولیت‌هایی دارد.

سامانه همتا در بخش شناسایی و مدیریت ثبت دستگاه‌های ارتباطی نقش ایفا می‌کند.

اتحادیه‌ها و تشکل‌های صنفی نیز می‌توانند با اطلاع‌رسانی و بررسی شکایت‌ها، به کاهش زیان مصرف‌کنندگان کمک کنند.

مهم‌ترین مسئله آن است که کنترل‌ها تنها به وجود یک شناسه قانونی محدود نشود، بلکه انطباق آن با ماهیت واقعی دستگاه نیز بررسی شود.

جمع‌بندی؛ هشدار مهم به خریداران گوشی در مهر ۱۴۰۵

اظهارات میثم دوست‌محمدی درباره احتمال استفاده از شناسه دستگاه‌های پوز برای عرضه بعضی تلفن‌های همراه، بار دیگر اهمیت نظارت بر بازار موبایل را برجسته کرده است.

این موضوع در صورت تأیید می‌تواند از تخلف در یکی از مراحل ورود، شناسایی یا عرضه دستگاه‌ها حکایت داشته باشد.

با این حال، هنوز تعداد گوشی‌های درگیر، هویت شرکت‌های احتمالی و ابعاد نهایی پرونده به‌صورت رسمی روشن نشده است.

مهم‌ترین توصیه برای خریداران این است که پیش از پرداخت وجه، شناسه IMEI گوشی را از طریق همتا استعلام کنند و از تطابق برند، مدل، وضعیت رجیستری و اطلاعات گارانتی اطمینان داشته باشند.

در شرایطی که قیمت گوشی‌های هوشمند افزایش یافته، چند دقیقه بررسی اصالت دستگاه می‌تواند از خسارت مالی قابل‌توجه جلوگیری کند.

اکنون انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول با ارائه نتایج بررسی‌های فنی، ضمن شناسایی تخلفات احتمالی، وضعیت گوشی‌های مورد بحث را نیز روشن کنند تا مصرف‌کنندگان و فعالان قانونی بازار با ابهام کمتری مواجه باشند.