فولاد ایرانیان
تصمیم مهم دولت برای مقابله با محاصره دریایی؛ جهش واردات ریلی و تصویب مسیر سبز گمرکی در مرزهای ایران
محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، در جلسه ستاد ملی گذر روز چهارشنبه ۶ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد که محدودیت‌های دریایی، با وجود تهدیدهای اقتصادی، فرصتی برای توسعه مسیرهای زمینی و ریلی تجارت ایران ایجاد کرده است. هم‌زمان، گزارش ارائه‌شده به دولت از افزایش چندبرابری واردات از برخی گذرگاه‌های ریلی، جاده‌ای و بنادر شمالی حکایت دارد. تصویب مسیر سبز گمرکی برای دارو و تجهیزات پزشکی، راه‌اندازی سامانه هوشمند نوبت‌دهی کامیون‌ها و افزایش ظرفیت پایانه مرزی نوردوز از مهم‌ترین تصمیم‌های این نشست بود. حالا پرسش اصلی این است که آیا توسعه کریدورهای شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب می‌تواند بخشی از فشار محدودیت‌های تجارت دریایی بر اقتصاد ایران را کاهش دهد؟
۲۳:۳۰ - ۰۶ آبان ۱۴۰۵
وانانیوز|
جلسه ستاد ملی گذر در ششم آبان ۱۴۰۵ با تمرکز بر توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، افزایش ظرفیت مرزهای زمینی و تسهیل تجارت خارجی برگزار شد.
محمدرضا عارف در این نشست، تکمیل کریدورهای شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب را از اولویت‌های دولت چهاردهم دانست.
او با اشاره به شرایطی که از آن با عنوان «محاصره دریایی» یاد کرد، تأکید داشت که محدودیت‌های ایجادشده نباید به توقف برنامه‌های تجاری کشور منجر شود.
به گفته معاون اول رئیس‌جمهور، ایران می‌تواند با تقویت گذرگاه‌های زمینی، توسعه شبکه ریلی و افزایش ظرفیت بنادر شمالی، مسیرهای جایگزینی برای تأمین کالاهای موردنیاز خود فراهم کند.
عارف همچنین بر ضرورت اجرای سریع مصوبات ستاد ملی گذر تأکید کرد تا انتقال کالاهای اساسی با اختلال کمتری روبه‌رو شود.
البته در گزارش منتشرشده، جزئیات حقوقی و دامنه دقیق محدودیت‌های دریایی مورد اشاره مشخص نشده است؛ بنابراین باید میان توصیف مقام دولتی از شرایط موجود و ارزیابی مستقل وضعیت حمل‌ونقل دریایی تفاوت قائل شد.
افزایش چندبرابری واردات ریلی ایران؛ آمار جدید چه می‌گوید؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های جلسه، گزارش عملکرد تجارت کشور در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ بود.
بر اساس گزارش ارائه‌شده، واردات کالا از مسیرهای ریلی، جاده‌ای و مرزهای دریایی شمال نسبت به دوره مورد مقایسه افزایش چندبرابری داشته است.
همچنین از رشد قابل‌توجه صادرات از همین مسیرها خبر داده شد.
این تغییر می‌تواند نشانه افزایش استفاده از مسیرهای جایگزین در شرایط دشوار تجارت خارجی باشد.
بااین‌حال، در خبر منتشرشده حجم دقیق واردات ریلی، درصد رشد هر مسیر و ارقام دوره مبنا اعلام نشده است.
ازاین‌رو، نمی‌توان مشخص کرد سهم واقعی جابه‌جایی تجارت از مسیر دریا به ریل چقدر بوده یا افزایش ثبت‌شده تا چه اندازه ناشی از تغییر حجم کل واردات است.
برای ارزیابی دقیق این تحول، انتشار آمار تفکیکی بر اساس وزن کالا، ارزش تجارت و پایانه ورودی ضروری خواهد بود.
ایران چگونه می‌تواند به هاب حمل‌ونقل منطقه تبدیل شود؟
یکی از اهداف مطرح‌شده از سوی عارف، تبدیل ایران به مرکز اتصال شبکه‌های حمل‌ونقل منطقه است.
موقعیت جغرافیایی ایران این امکان را فراهم می‌کند که مسیر ارتباطی کشورهای محصور در خشکی آسیای مرکزی با آب‌های آزاد باشد.
در کریدور شمال ـ جنوب، بنادر جنوبی ایران می‌توانند به شبکه‌های ریلی و جاده‌ای متصل شوند و امکان انتقال کالا به سمت کشورهای شمالی را فراهم کنند.
در مسیر شرق ـ غرب نیز ایران ظرفیت ارتباط دادن شبکه‌های تجاری کشورهای آسیایی با ترکیه و دیگر مسیرهای منطقه‌ای را دارد.
اما موقعیت جغرافیایی به‌تنهایی برای تبدیل شدن به هاب ترانزیتی کافی نیست.
رقابت‌پذیری هزینه حمل، سرعت ترخیص، امنیت مسیر، ظرفیت واگن و کامیون و توافق‌های عملیاتی با کشورهای همسایه نیز تعیین‌کننده هستند.
اگر زمان توقف کالا در مرزها طولانی باشد، حتی مسیر کوتاه‌تر ممکن است از نظر اقتصادی برای صاحبان کالا جذاب نباشد.
مسیر سبز گمرکی دارو و تجهیزات پزشکی تصویب شد
یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های جلسه ستاد ملی گذر، ایجاد مسیر سبز گمرکی برای دارو و تجهیزات پزشکی در مبادی مرزی کشور بود.
هدف این مصوبه، اولویت دادن به انتقال و ترخیص اقلام سلامت‌محور و کاهش زمان انتظار آنهاست.
این تصمیم از آن جهت اهمیت دارد که بخشی از داروها و تجهیزات پزشکی به شرایط نگهداری، زمان‌بندی حمل و تحویل سریع وابسته‌اند.
طولانی شدن تشریفات گمرکی می‌تواند هزینه انبارداری و نگهداری محموله‌ها را افزایش دهد و برنامه تأمین مراکز درمانی را تحت تأثیر قرار دهد.
بااین‌حال، ایجاد مسیر سبز به معنای حذف نظارت‌های بهداشتی و استانداردهای ایمنی نیست.
اجرای مؤثر این طرح باید ضمن تسریع تشریفات اداری، الزامات مربوط به کیفیت، اصالت و سلامت کالاهای پزشکی را حفظ کند.
همچنین تصویب این اقدام لزوماً به معنای عملیاتی شدن کامل مسیر سبز در تمام مرزهای کشور در روز ششم آبان نیست.
سامانه هوشمند نوبت‌دهی کامیون‌ها؛ پایان صف‌های طولانی مرزی؟
در بخش دیگری از جلسه، پیشنهاد استقرار سامانه مدیریت تردد و نوبت‌دهی ناوگان جاده‌ای در پایانه‌های مرزی تصویب شد.
هدف اصلی این سامانه، تنظیم زمان ورود کامیون‌ها متناسب با ظرفیت پذیرش هر مرز است.
در شرایط فعلی، توقف طولانی کامیون‌ها یکی از عوامل افزایش هزینه حمل‌ونقل بین‌المللی محسوب می‌شود.
وقتی یک کامیون برای عبور از مرز زمان زیادی منتظر می‌ماند، علاوه بر هزینه سوخت و توقف، امکان انجام سفرهای بعدی را نیز از دست می‌دهد.
سامانه نوبت‌دهی در صورت اجرای صحیح می‌تواند به کاهش ازدحام، بهبود برنامه‌ریزی رانندگان و افزایش بهره‌وری ناوگان کمک کند.
بااین‌حال، موفقیت آن به هماهنگی دستگاه‌های مستقر در دو سوی مرز وابسته است.
اگر گمرک، پایانه، دستگاه‌های کنترل‌کننده و کشور همسایه ظرفیت پذیرش هماهنگی نداشته باشند، صرف ایجاد یک سامانه دیجیتال مشکل صف کامیون‌ها را برطرف نخواهد کرد.
رصد آنلاین مرزها؛ دولت به دنبال مدیریت داده‌محور است
تصمیم دیگر ستاد ملی گذر به توسعه سامانه نظارت بر عملکرد پایانه‌های مرزی مربوط می‌شود.
در این جلسه، گزارشی از داشبورد مدیریت ستاد گذر ارائه شد که امکان مشاهده وضعیت تردد کامیون‌ها به تفکیک مرز را فراهم می‌کند.
همچنین همکاری دستگاه‌های مستقر در مبادی ورود و خروج برای اجرای مدیریت داده‌محور به تصویب رسید.
چنین سامانه‌ای می‌تواند به مدیران کمک کند تا میزان ازدحام، ظرفیت پذیرش و گلوگاه‌های اصلی شبکه حمل‌ونقل را سریع‌تر شناسایی کنند.
برای مثال، اگر حجم ورود کامیون‌ها از ظرفیت خروج یک پایانه بیشتر شود، امکان برنامه‌ریزی برای هدایت بخشی از تردد به مسیرهای دیگر وجود خواهد داشت.
بااین‌حال، کارآمدی این ابزار به صحت داده‌ها، به‌روزرسانی مستمر و دسترسی هماهنگ دستگاه‌های مسئول بستگی دارد.
پایانه مرزی نوردوز شبانه‌روزی می‌شود؟
در جلسه ستاد ملی گذر، افزایش ظرفیت پایانه مرزی نوردوز نیز به تصویب رسید.
نوردوز در مرز ایران و ارمنستان قرار دارد و یکی از مسیرهای مهم ارتباط زمینی ایران با قفقاز محسوب می‌شود.
در این نشست مقرر شد مشکلات گمرکی و اجرایی این گذرگاه بررسی شود و ظرفیت پذیرش کامیون‌ها در دو طرف مرز افزایش یابد.
همچنین فعالیت شبانه‌روزی دستگاه‌های مرتبط با پایانه در دستور کار قرار گرفت.
این اقدام در صورت اجرا می‌تواند زمان انتظار ناوگان حمل‌ونقل را کاهش دهد و امکان استفاده مؤثرتر از مسیر تجاری ایران و ارمنستان را فراهم کند.
بااین‌حال، ظرفیت واقعی این گذرگاه تنها به ساعات فعالیت گمرک محدود نیست و وضعیت جاده‌ها، زیرساخت‌های توقفگاهی و همکاری طرف مقابل نیز اهمیت دارد.
نقش چابهار و سیستان و بلوچستان در تأمین کالاهای اساسی
در بخش پایانی نشست، منصور بیجار، استاندار سیستان و بلوچستان، گزارشی از عملکرد تجاری این استان ارائه کرد.
بر اساس این گزارش، در دوره‌ای که مقام‌های دولتی از آن با عنوان جنگ رمضان یاد می‌کنند، حدود ۴۱۸ هزار تن کالای اساسی در بندر شهید بهشتی چابهار تخلیه شده است.
همچنین طی هفت‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵، حدود ۷۸۰ هزار تن کالا از مرزهای سیستان و بلوچستان وارد کشور شده است.
استاندار اعلام کرد درآمد گمرکات استان از ۲۰ همت عبور کرده و نسبت به مجموع درآمد سال گذشته افزایش قابل‌توجهی داشته است.
این آمار نشان می‌دهد مسیرهای جنوب شرقی کشور در برنامه تنوع‌بخشی به تجارت خارجی جایگاه مهمی دارند.
بااین‌حال، برای سنجش اثر واقعی رشد فعالیت مرزی بر اقتصاد منطقه باید شاخص‌هایی مانند اشتغال، هزینه حمل کالا و پایداری تجارت نیز بررسی شوند.
آیا توسعه کریدورها باعث کاهش قیمت کالاها می‌شود؟
یکی از پرسش‌های مهم مصرف‌کنندگان این است که افزایش واردات ریلی و کاهش توقف کامیون‌ها چه تأثیری بر قیمت کالاهای اساسی خواهد داشت.
در حالت کلی، کاهش هزینه حمل‌ونقل و انبارداری می‌تواند بخشی از هزینه تمام‌شده واردات را کم کند.
اگر کالاها سریع‌تر از مرز عبور کنند، احتمال کاهش هزینه‌های معطلی ناوگان، نگهداری و تأخیر در تحویل وجود دارد.
اما این صرفه‌جویی لزوماً بلافاصله به کاهش قیمت مصرف‌کننده منجر نمی‌شود.
نرخ ارز، هزینه تأمین کالا، محدودیت‌های مالی، شرایط عرضه و ساختار بازار نیز در قیمت نهایی نقش دارند.
بنابراین، برای ارزیابی تأثیر مصوبات جدید باید مشخص شود زمان ترخیص و هزینه واقعی حمل پس از اجرا چقدر کاهش پیدا کرده است.
آینده ترانزیت ایران؛ فرصت اقتصادی یا چالش زیرساختی؟
مصوبات ششم آبان می‌تواند آغاز مرحله تازه‌ای در مدیریت مرزها باشد، اما دستیابی به اهداف اعلام‌شده نیازمند اجرای مستمر است.
ایران برای افزایش سهم خود در تجارت منطقه‌ای باید علاوه بر تکمیل مسیرهای ریلی و جاده‌ای، هماهنگی میان گمرک، سازمان راهداری، راه‌آهن و نهادهای نظارتی را تقویت کند.
در کنار این موضوع، توسعه همکاری با کشورهای همسایه ضروری است؛ زیرا عملکرد یک کریدور بین‌المللی به شرایط تمام کشورهای مسیر بستگی دارد.
مهم‌ترین پیام جلسه ستاد ملی گذر این است که دولت قصد دارد با تقویت مسیرهای زمینی، ریلی و بنادر شمالی، وابستگی تجارت خارجی به یک مسیر حمل‌ونقل را کاهش دهد.
بااین‌حال، میزان موفقیت این سیاست نه با تعداد مصوبات، بلکه با کاهش زمان توقف کامیون‌ها، افزایش ظرفیت واقعی حمل بار و تسهیل دسترسی به کالاهای ضروری مشخص خواهد شد.
در شرایطی که معاون اول رئیس‌جمهور از فرصت توسعه کریدورها در دل محدودیت‌های دریایی سخن می‌گوید، آزمون اصلی دولت اجرای سریع و مؤثر این برنامه‌هاست؛ آزمونی که نتیجه آن می‌تواند بر تجارت خارجی، فعالیت تولیدکنندگان و هزینه تأمین کالا در کشور تأثیر بگذارد.
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
