فولاد ایرانیان
تصمیم جدید دولت برای مرز بازرگان؛ افزایش گیت‌های تجاری و مسافری در دستور کار قرار گرفت
سفر وزیر اقتصاد به منطقه آزاد ماکو و بازدید از گمرک بازرگان، بار دیگر توسعه تجارت مرزی ایران و ترکیه را در کانون توجه قرار داد. سیدعلی مدنی‌زاده روز پنجشنبه ۷ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد که افزایش گیت‌ها و خطوط ورودی و خروجی مسافری و باربری مرز بازرگان از طریق مذاکره با مقامات ترکیه و طرح موضوع در هیئت دولت پیگیری خواهد شد. تصمیمی که در صورت اجرا می‌تواند به کاهش زمان انتظار کامیون‌ها، تسهیل صادرات و واردات و رونق اقتصادی منطقه آزاد ماکو کمک کند.
۲۰:۰۳ - ۰۷ آبان ۱۴۰۵
وانانیوز|
مرز بازرگان یکی از گذرگاه‌های راهبردی تجارت زمینی ایران با ترکیه و مسیرهای ارتباطی منتهی به اروپا محسوب می‌شود؛ گذرگاهی که کارایی آن تنها برای اقتصاد آذربایجان غربی اهمیت ندارد، بلکه می‌تواند بر هزینه حمل‌ونقل، سرعت انتقال کالا و رقابت‌پذیری صادرکنندگان ایرانی نیز تأثیر بگذارد.
با این حال، محدودیت زیرساخت‌های مرزی، طولانی شدن فرآیندهای گمرکی و ضرورت هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی دو کشور، از چالش‌هایی هستند که توسعه ظرفیت این مرز را به موضوعی فراتر از افزایش تعداد گیت‌ها تبدیل کرده‌اند.
در چنین شرایطی، وعده وزیر اقتصاد برای پیگیری افزایش خطوط تردد، اگر با اصلاح فرآیندهای اداری، توسعه تجهیزات و همکاری عملیاتی طرف ترکیه‌ای همراه شود، می‌تواند به یکی از اقدامات مؤثر در روان‌سازی مبادلات مرزی تبدیل شود.
جزئیات سفر وزیر اقتصاد به ماکو؛ چه تصمیماتی برای مرز بازرگان مطرح شد؟
سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، صبح پنجشنبه ۷ آبان ۱۴۰۵ در جریان سفری یک‌روزه وارد منطقه آزاد ماکو شد و مورد استقبال رضا رحمانی، استاندار آذربایجان غربی، و جمعی از مسئولان استانی قرار گرفت.
این سفر با هدف بررسی ظرفیت‌های اقتصادی استان، شناسایی مشکلات فعالان تجاری و ارزیابی راهکارهای تسهیل مبادلات مرزی برنامه‌ریزی شد.
مدنی‌زاده در جریان بازدید از گمرک بازرگان، بخش‌های ورود و خروج کالا، سالن‌های مسافری و زیرساخت‌های گمرکی را بررسی کرد. همچنین در گفت‌وگو با تعدادی از رانندگان کامیون ایرانی و ترکیه‌ای و مسافران، از مشکلات موجود در فرآیند تردد مطلع شد.
وزیر اقتصاد در واکنش به درخواست‌های مطرح‌شده، از پیگیری افزایش گیت‌های مسافری و باربری و ظرفیت خطوط ورودی و خروجی خبر داد.
نکته مهم این است که افزایش گیت‌ها هنوز در مرحله پیگیری قرار دارد و زمان قطعی اجرا یا تعداد خطوط جدید اعلام نشده است. بنابراین نمی‌توان این وعده را به معنای تصویب نهایی طرح یا آغاز عملیات اجرایی دانست.
تردد روزانه هزار کامیون از مرز بازرگان؛ ظرفیت این گذرگاه چقدر است؟
آمارهای منتشرشده از سوی سازمان راهداری نشان می‌دهد مرز بازرگان یکی از پرترددترین پایانه‌های زمینی کشور است.
ارسلان شکری، مدیرکل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای آذربایجان غربی، در ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرده بود که روزانه حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ کامیون از این مرز خارج و نزدیک به ۵۰۰ کامیون وارد کشور می‌شوند.
همچنین بر اساس اطلاعات اعلامی، روزانه حدود ۵ هزار و ۵۰۰ تا ۷ هزار و ۵۰۰ مسافر، ۲۰۰ خودروی سواری دارای کاپوتاژ و نزدیک به ۱۶ اتوبوس از این پایانه تردد می‌کردند.
چند روز پیش از سفر وزیر اقتصاد نیز مدیرکل راهداری استان، از هدف‌گذاری برای رسیدن به تردد روزانه هزار دستگاه ناوگان حمل‌ونقل در مجموع مسیرهای رفت‌وبرگشت خبر داد. این ارقام نشان می‌دهند که ظرفیت عملیاتی مرز بازرگان در دوره‌های مختلف نوسان دارد و برای ارزیابی دقیق افزایش ظرفیت، باید آمار تردد واقعی و میزان توقف کامیون‌ها به‌صورت مستمر بررسی شود.
در چنین شرایطی، افزایش تعداد گیت‌ها می‌تواند از ایجاد صف در ساعات پرتردد جلوگیری کند؛ اما اثر نهایی آن به سرعت انجام تشریفات گمرکی و ظرفیت پذیرش کامیون در سمت ترکیه نیز وابسته است.
چرا افزایش گیت‌های مرز بازرگان برای تجارت ایران و ترکیه اهمیت دارد؟
یکی از مشکلات مهم حمل‌ونقل بین‌المللی، هزینه‌های ناشی از توقف ناوگان در مرزهاست.
هر ساعت توقف اضافی یک کامیون می‌تواند هزینه عملیاتی شرکت حمل‌ونقل را افزایش دهد و زمان تحویل کالا به مقصد را طولانی‌تر کند. این موضوع برای کالاهای صادراتی، به‌ویژه محصولات فسادپذیر یا محموله‌هایی که تحویل به‌موقع آنها اهمیت دارد، حساس‌تر است.
افزایش ظرفیت گیت‌های خروجی و ورودی، در صورت مدیریت صحیح، می‌تواند سرعت عبور کامیون‌ها را افزایش دهد و قابلیت پیش‌بینی زمان حمل کالا را بهبود ببخشد.
در مقابل، اگر تنها تعداد خطوط افزایش یابد اما فرآیند بررسی اسناد، بازرسی محموله و پذیرش خودرو در طرف مقابل همچنان کند باشد، ممکن است صف کامیون‌ها صرفاً از یک نقطه به نقطه دیگری منتقل شود.
بنابراین، توسعه مرز بازرگان باید هم‌زمان با ساده‌سازی رویه‌های اداری، گسترش خدمات الکترونیکی و هماهنگی عملیاتی میان گمرکات ایران و ترکیه دنبال شود.
نقش دستگاه ایکس‌ری گمرک بازرگان در سرعت ترخیص کالا
یکی دیگر از برنامه‌های سفر وزیر اقتصاد، بازدید از دستگاه ایکس‌ری مستقر در گمرک بازرگان بود.
سیدعلی مدنی‌زاده و رضا رحمانی، استاندار آذربایجان غربی، با حضور در محوطه گمرک از نحوه عملکرد این تجهیزات بازدید کردند.
دستگاه‌های ایکس‌ری کامیونی از ابزارهای مهم بازرسی غیرمخرب محموله‌ها هستند و می‌توانند به شناسایی اقلام مشکوک بدون تخلیه کامل بار کمک کنند.
استفاده مؤثر از این تجهیزات، در کنار مدیریت هوشمند ریسک و انتخاب هدفمند محموله‌های نیازمند بازرسی، ظرفیت کاهش زمان کنترل کالا را دارد.
البته صرف وجود دستگاه ایکس‌ری به معنای کاهش قطعی زمان ترخیص نیست. تعداد دستگاه‌های فعال، ظرفیت پردازش روزانه، نیروی انسانی متخصص و هماهنگی اطلاعاتی میان دستگاه‌های مسئول نیز تعیین‌کننده هستند.
به همین دلیل، توسعه زیرساخت‌های فنی گمرک باید بخشی از برنامه جامع تسهیل تجارت باشد، نه اقدامی مستقل از سایر فرآیندهای مرزی.
بازگشایی بازارچه مرزی ساری‌سو؛ فرصت تازه برای اقتصاد ماکو
بازدید از بازارچه مرزی ساری‌سو از دیگر محورهای مهم سفر وزیر اقتصاد به منطقه آزاد ماکو بود.
بر اساس گزارش خبرگزاری صداوسیما در روز ۷ آبان ۱۴۰۵، این بازارچه که فعالیت آن به سال ۱۳۶۸ بازمی‌گردد، بیش از ۴۰ غرفه تجاری دارد؛ اما فرسودگی زیرساخت‌ها و ناهماهنگی‌های اجرایی از موانع فعالیت و بازگشایی کامل آن محسوب می‌شوند.
فعال‌سازی مجدد این مجموعه می‌تواند زمینه گسترش تجارت خرد مرزی، فعالیت واحدهای خدماتی و افزایش فرصت‌های شغلی را فراهم کند.
بازارچه‌های مرزی علاوه بر نقش تجاری، از منظر اجتماعی نیز اهمیت دارند؛ زیرا بخشی از فرصت‌های درآمدی جوامع مرزنشین به فعالیت قانونی و مستمر این مراکز وابسته است.
با این حال، رونق دوباره ساری‌سو نیازمند تعیین تکلیف زیرساخت‌ها، ضوابط تجاری و هماهنگی با طرف ترکیه‌ای خواهد بود.
نکته مهم آن است که در جریان سفر وزیر اقتصاد، موضوع بررسی راهکارهای بازگشایی مطرح شده و هنوز نباید آن را به معنای آغاز رسمی فعالیت کامل بازارچه دانست.
منطقه آزاد ماکو چگونه می‌تواند از توسعه مرز بازرگان سود ببرد؟
منطقه آزاد ماکو به دلیل موقعیت جغرافیایی و هم‌جواری با ترکیه، ظرفیت مناسبی برای توسعه خدمات لجستیکی، انبارداری، حمل‌ونقل بین‌المللی و تجارت منطقه‌ای دارد.
در گزارشی که اتحادیه بین‌المللی حمل‌ونقل جاده‌ای (IRU) در اکتبر ۲۰۲۵ منتشر کرد، بر ضرورت بهبود فرآیندهای مرزی ایران و توسعه مسیرهای ویژه عبور کامیون‌های تحت پوشش سیستم تیر (TIR) تأکید شده بود.
این نهاد همچنین از همکاری اتاق بازرگانی ایران و منطقه آزاد ماکو برای بهبود خدمات لجستیکی و تسهیل حمل‌ونقل کالا در مرز بازرگان خبر داده بود.
این موضوع نشان می‌دهد برنامه بهبود عملکرد مرز بازرگان تنها به سفر اخیر وزیر اقتصاد محدود نمی‌شود و پیش از آن نیز موضوع کاهش گلوگاه‌های مرزی در دستور کار نهادهای تخصصی قرار داشته است.
در صورت اجرای هماهنگ این برنامه‌ها، منطقه آزاد ماکو می‌تواند سهم بیشتری از فعالیت‌های مرتبط با زنجیره تأمین، انبارش کالا و خدمات پشتیبانی تجارت را جذب کند.
البته تحقق این ظرفیت به سرمایه‌گذاری، زیرساخت مناسب و ثبات مقررات تجاری وابسته خواهد بود.
مذاکرات ایران و ترکیه؛ شرط اصلی افزایش ظرفیت مرز بازرگان
تأکید وزیر اقتصاد بر رایزنی با مقامات کشور همسایه، یکی از مهم‌ترین بخش‌های اظهارات اوست.
در گذرگاه‌های مشترک، افزایش ظرفیت تنها با اقدامات یک‌طرفه امکان‌پذیر نیست؛ زیرا کامیونی که از مرز ایران خارج می‌شود، باید توسط گمرک طرف مقابل نیز پذیرش شود.
در ماه‌های گذشته نیز همکاری‌هایی میان مسئولان گمرکی و تشکل‌های حمل‌ونقل دو کشور برای هماهنگی شیفت‌های کاری، کاهش توقف‌های غیرضروری و مدیریت تردد ناوگان انجام شده است.
بنابراین، موفقیت طرح افزایش گیت‌ها به هماهنگی دو کشور در زمینه ظرفیت پذیرش خودرو، زمان‌بندی خدمات و تبادل اطلاعات گمرکی بستگی خواهد داشت.
اگر این همکاری به توافق اجرایی مشخصی منجر شود، امکان افزایش بهره‌وری مرز بدون اتکا به توسعه فیزیکی گسترده نیز وجود دارد.
آینده مرز بازرگان؛ وعده وزیر اقتصاد چه زمانی عملی می‌شود؟
با وجود تأکید دولت بر توسعه ظرفیت مرز بازرگان، هنوز جزئیات مهمی درباره برنامه افزایش گیت‌ها مشخص نشده است.
تعداد خطوط جدید، اعتبار موردنیاز، زمان آغاز عملیات و توافق احتمالی با طرف ترکیه‌ای از جمله موضوعاتی هستند که باید در مراحل بعدی روشن شوند.
از منظر اقتصادی، موفقیت برنامه توسعه مرز بازرگان زمانی قابل ارزیابی است که کاهش زمان انتظار کامیون‌ها، افزایش ظرفیت واقعی تردد و بهبود فرآیندهای تجارت خارجی در آمارهای رسمی مشاهده شود.
تسهیل تردد مسافران نیز می‌تواند بر فعالیت کسب‌وکارهای محلی، خدمات حمل‌ونقل و اقتصاد شهرهای مرزی اثر مثبت بگذارد.
در نهایت، سفر سیدعلی مدنی‌زاده به ماکو را می‌توان گامی در مسیر شناسایی میدانی موانع تجارت مرزی دانست، اما تبدیل این بازدید به دستاورد اقتصادی نیازمند تصمیمات اجرایی و همکاری مستمر ایران و ترکیه است.
مرز بازرگان ظرفیت آن را دارد که نقش مهم‌تری در تجارت منطقه‌ای ایفا کند؛ مشروط بر اینکه وعده افزایش گیت‌ها با اصلاح فرآیندهای گمرکی، توسعه زیرساخت‌ها و کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل همراه شود. مسیر رونق تجارت ایران و ترکیه از همین نقطه می‌گذرد: مرزی سریع‌تر، هوشمندتر و کم‌هزینه‌تر برای فعالان اقتصادی و مسافران دو کشور.
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
