فولاد ایرانیان
دستور ویژه محمدرضا عارف برای اجلاس سران اکو در تهران؛ تشکیل ۵ کارگروه تخصصی | ایران به دنبال تحول در همکاری‌های منطقه‌ای
محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، در نشست برنامه‌ریزی هجدهمین اجلاس سران سازمان همکاری اقتصادی (اکو)، از تشکیل پنج کارگروه تخصصی برای آماده‌سازی این رویداد خبر داد و تأکید کرد ایران باید از فرصت میزبانی برای گسترش روابط اقتصادی و منطقه‌ای استفاده کند. عارف با انتقاد از عملکرد چهار دهه گذشته سازمان اکو، خواستار تدوین برنامه‌های اجرایی در حوزه‌های تجارت، گردشگری، علم و فناوری و امنیت سایبری شد. بر اساس برنامه اعلام‌شده از سوی وزارت امور خارجه، هجدهمین اجلاس سران اکو قرار است روزهای ۱۲ و ۱۳ آذر ۱۴۰۵، برابر با سوم و چهارم دسامبر ۲۰۲۶، در تهران برگزار شود. این اجلاس در شرایطی اهمیت یافته که ایران به دنبال گسترش همکاری با کشورهای همسایه، تقویت مسیرهای ترانزیتی و افزایش تجارت غیرنفتی است. بااین‌حال، پرسش اصلی این است که آیا نشست تهران می‌تواند به توافق‌های اقتصادی قابل اجرا منجر شود یا همکاری‌های اکو همچنان با محدودیت‌های گذشته روبه‌رو خواهد ماند؟
۱۵:۱۲ - ۰۹ آبان ۱۴۰۵
وانانیوز|
محمدرضا عارف در جلسه برنامه‌ریزی برگزاری اجلاس سران سازمان همکاری اقتصادی، بر ضرورت هماهنگی دستگاه‌های اجرایی برای میزبانی ایران تأکید کرد.
معاون اول رئیس‌جمهور در این نشست اعلام کرد که برگزاری موفق اجلاس باید با برنامه‌ریزی تخصصی و تعیین اولویت‌های مشخص همراه باشد.
بر اساس دستور او، پنج کارگروه در حوزه‌های فرهنگی، گردشگری، دیپلماسی، اقتصادی و سیاسی به ریاست وزرای مربوط تشکیل خواهند شد.
هدف از تشکیل این کارگروه‌ها، هماهنگی برنامه‌های دستگاه‌های مختلف و آماده‌سازی پیشنهادهای ایران برای همکاری با سایر اعضای اکو عنوان شده است.
عارف همچنین تأکید کرد که برگزاری اجلاس نباید صرفاً به تشریفات دیپلماتیک محدود شود، بلکه لازم است زمینه گسترش همکاری‌های منطقه‌ای را فراهم کند.
از منظر اجرایی، اهمیت این تصمیم زمانی مشخص خواهد شد که کارگروه‌ها برنامه‌های دارای زمان‌بندی، مسئول مشخص و منابع مالی قابل تأمین ارائه کنند.
زمان اجلاس سران اکو در تهران مشخص شد؛ نشست چه تاریخی برگزار می‌شود؟
بر اساس اعلام رسمی عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، هجدهمین اجلاس سران سازمان همکاری اقتصادی برای روزهای سوم و چهارم دسامبر ۲۰۲۶ در تهران برنامه‌ریزی شده است.
این تاریخ در تقویم شمسی با ۱۲ و ۱۳ آذر ۱۴۰۵ مطابقت دارد.
وزارت امور خارجه ایران این برنامه زمانی را در نشست غیررسمی شورای وزیران اکو در سپتامبر ۲۰۲۶ مطرح کرده بود.
همچنین در نشست ۲۱ اکتبر شورای نمایندگان دائم اکو در تهران، مقدمات برگزاری اجلاس در دسامبر ۲۰۲۶ بررسی شد.
البته در پایان هفدهمین اجلاس سران اکو در جمهوری آذربایجان، زمان برگزاری اجلاس بعدی در ایران سال ۲۰۲۷ اعلام شده بود.
این تفاوت نشان می‌دهد برنامه زمانی نشست در فاصله دو اجلاس تغییر کرده است.
در شرایط فعلی، اعلام جدیدتر وزارت امور خارجه ایران و گزارش نشست نمایندگان دائم اکو، مبنای برنامه‌ریزی برای برگزاری اجلاس در آذر ۱۴۰۵ است.
سازمان اکو چیست و کدام کشورها عضو آن هستند؟
سازمان همکاری اقتصادی یا اکو یکی از نهادهای منطقه‌ای است که با هدف گسترش همکاری‌های تجاری، اقتصادی و توسعه‌ای تشکیل شده است.
این سازمان در سال ۱۹۸۵ با مشارکت ایران، پاکستان و ترکیه تأسیس شد.
پیشینه همکاری این سه کشور به سازمان همکاری منطقه‌ای برای توسعه بازمی‌گردد که در سال ۱۹۶۴ شکل گرفته بود.
در سال ۱۹۹۲، هفت کشور دیگر به اکو پیوستند و شمار اعضای آن به ۱۰ کشور رسید.
اعضای فعلی این سازمان عبارت‌اند از ایران، پاکستان، ترکیه، افغانستان، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان.
دبیرخانه دائمی اکو در تهران قرار دارد.
این سازمان مجموعه‌ای از کشورهای آسیای مرکزی، قفقاز، جنوب آسیا و غرب آسیا را به یکدیگر متصل می‌کند و از ظرفیت‌های متنوعی در حوزه انرژی، تجارت، حمل‌ونقل و گردشگری برخوردار است.
انتقاد عارف از عملکرد ۴۰ ساله اکو؛ چرا ظرفیت‌های سازمان فعال نشده است؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های اظهارات معاون اول رئیس‌جمهور، انتقاد از عملکرد سازمان اکو در چهار دهه گذشته بود.
عارف معتقد است این سازمان با وجود ظرفیت‌های اقتصادی و جغرافیایی گسترده، نتوانسته به جایگاه مورد انتظار خود برسد.
او اجلاس تهران را فرصتی برای جبران بخشی از کم‌کاری‌های گذشته و ترسیم چشم‌اندازی تازه برای همکاری‌های منطقه‌ای توصیف کرد.
این ارزیابی نشان می‌دهد دولت ایران به دنبال افزایش نقش عملی اکو در روابط اقتصادی اعضاست.
بااین‌حال، محدودیت‌های عملکرد این سازمان تنها به میزان برگزاری نشست‌ها مربوط نمی‌شود.
تفاوت مقررات گمرکی، مشکلات بانکی، زیرساخت‌های ناکافی حمل‌ونقل و اختلاف اولویت‌های اقتصادی کشورهای عضو، از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر سرعت اجرای توافق‌ها اثر بگذارند.
در نتیجه، افزایش تعداد نشست‌ها بدون اصلاح موانع اجرایی الزاماً به افزایش چشمگیر تجارت منجر نخواهد شد.
اجلاس اکو چه تأثیری بر تجارت ایران با کشورهای منطقه دارد؟
گسترش تجارت یکی از مهم‌ترین اهداف سازمان همکاری اقتصادی محسوب می‌شود.
ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی خود، امکان ارتباط تجاری با کشورهای آسیای مرکزی، قفقاز و جنوب آسیا را دارد.
از سوی دیگر، کشورهای محصور در خشکی مانند تاجیکستان، ازبکستان و قرقیزستان برای دسترسی به بازارهای جهانی به مسیرهای حمل‌ونقل بین‌المللی نیاز دارند.
این شرایط فرصت‌هایی برای توسعه خدمات ترانزیتی ایران ایجاد می‌کند.
بااین‌حال، تحقق این ظرفیت به توافق درباره تعرفه‌ها، تسهیل امور گمرکی، کاهش هزینه حمل‌ونقل و تأمین زیرساخت‌های مناسب وابسته است.
یکی از موضوعات مطرح در برنامه‌های اکو، بازنگری موافقت‌نامه تجاری این سازمان موسوم به ECOTA است.
هدف چنین سازوکاری، کاهش موانع تجارت میان اعضا است؛ اما میزان تأثیر نهایی آن به پذیرش و اجرای تعهدات از سوی کشورهای عضو بستگی خواهد داشت.
ترانزیت و کریدورهای حمل‌ونقل؛ فرصت اقتصادی اجلاس تهران
یکی از حوزه‌هایی که می‌تواند در مذاکرات اقتصادی اجلاس تهران اهمیت داشته باشد، توسعه مسیرهای حمل‌ونقل منطقه‌ای است.
ایران از نظر جغرافیایی میان بخش‌هایی از آسیای مرکزی، قفقاز، خلیج فارس و دریای عمان قرار گرفته است.
این موقعیت امکان اتصال برخی کشورهای عضو اکو به بنادر جنوبی ایران را فراهم می‌کند.
در صورت تکمیل زیرساخت‌ها و کاهش موانع عبور کالا، همکاری‌های حمل‌ونقلی می‌تواند به افزایش درآمدهای ترانزیتی و گسترش فعالیت شرکت‌های لجستیکی کمک کند.
وزیر امور خارجه ایران نیز پیش‌تر از تدوین راهبرد ده‌ساله حمل‌ونقل پایدار و تاب‌آور در منطقه اکو خبر داده بود.
بااین‌حال، موفقیت چنین برنامه‌هایی نیازمند تعیین مسیرهای مشخص، توافق بر هزینه‌های عبور، تسهیل تردد کامیون‌ها و هماهنگی گمرک‌هاست.
به همین دلیل، یکی از معیارهای ارزیابی اجلاس تهران می‌تواند تعداد پروژه‌های حمل‌ونقلی دارای توافق اجرایی و زمان‌بندی مشخص باشد.
گردشگری کشورهای عضو اکو؛ ظرفیت مشترک ایران و همسایگان
محمدرضا عارف گردشگری را یکی از اولویت‌های اصلی همکاری در اجلاس پیش‌رو معرفی کرده است.
کشورهای عضو اکو از جاذبه‌های متنوع تاریخی، مذهبی، فرهنگی و طبیعی برخوردارند.
ایران نیز با توجه به موقعیت جغرافیایی و میراث فرهنگی خود، می‌تواند در مسیر توسعه گردشگری منطقه‌ای نقش داشته باشد.
همکاری در این حوزه می‌تواند شامل طراحی مسیرهای مشترک گردشگری، معرفی مقاصد فرهنگی، تسهیل سفر و توسعه خدمات مرتبط باشد.
بااین‌حال، افزایش واقعی گردشگران به عواملی فراتر از توافق‌های کلی نیاز دارد.
تسهیل صدور روادید، افزایش ارتباطات هوایی و زمینی، دسترسی به خدمات پرداخت و ارتقای زیرساخت‌های گردشگری از جمله پیش‌شرط‌های عملی توسعه این بخش هستند.
در نتیجه، اگر اجلاس اکو به توافق‌هایی مشخص درباره تسهیل سفر منجر شود، آثار اقتصادی آن برای شرکت‌های گردشگری، هتل‌ها و کسب‌وکارهای خدماتی قابل بررسی خواهد بود.
علم و فناوری در اولویت اجلاس اکو؛ فرصت همکاری دانشگاه‌ها
علم و فناوری از دیگر محورهایی است که معاون اول رئیس‌جمهور بر آن تأکید کرده است.
کشورهای عضو اکو دارای دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و شرکت‌های فناور متعددی هستند که امکان همکاری مشترک دارند.
تبادل استاد و دانشجو، اجرای پروژه‌های پژوهشی و توسعه همکاری میان شرکت‌های دانش‌بنیان از جمله زمینه‌های بالقوه این ارتباطات است.
همکاری علمی زمانی می‌تواند به نتایج اقتصادی منجر شود که نیازهای واقعی صنایع و بازارهای منطقه در آن لحاظ شود.
برای مثال، اجرای پروژه‌های مشترک در حوزه کشاورزی، مدیریت منابع آب، انرژی و فناوری اطلاعات می‌تواند برای چند کشور عضو کاربرد داشته باشد.
اما شکل‌گیری چنین همکاری‌هایی به تأمین منابع مالی، تعیین حقوق مالکیت فکری و هماهنگی نهادهای علمی وابسته خواهد بود.
بنابراین، میزان تحقق توافق‌های پژوهشی پس از اجلاس اهمیت بیشتری از تعداد تفاهم‌نامه‌های اولیه خواهد داشت.
امنیت سایبری؛ محور تازه همکاری کشورهای عضو اکو
یکی از موضوعات قابل‌توجه در سخنان عارف، توجه به امنیت فضای سایبری است.
گسترش تجارت الکترونیکی، خدمات بانکی دیجیتال و ارتباطات فناوری اطلاعات باعث شده امنیت شبکه‌ها و اطلاعات به مسئله‌ای مشترک برای کشورهای مختلف تبدیل شود.
عارف پیش‌تر نیز در دیدار با دبیرکل اکو در خرداد ۱۴۰۴، آمادگی ایران برای همکاری با سایر اعضا در زمینه امنیت سایبری را اعلام کرده بود.
همکاری در این حوزه می‌تواند شامل آموزش نیروی انسانی، تبادل تجربه در مقابله با تهدیدات سایبری و تدوین استانداردهای مشترک باشد.
بااین‌حال، همکاری بین‌المللی در حوزه امنیت دیجیتال نیازمند اعتماد متقابل، سازوکارهای حقوقی روشن و حفاظت از اطلاعات محرمانه است.
به همین دلیل، هرگونه برنامه مشترک باید حدود مسئولیت کشورها و چارچوب تبادل داده را مشخص کند.
ارتباط اجلاس اکو با سازمان شانگهای و اتحادیه اقتصادی اوراسیا
عارف در سخنان خود به مشارکت ایران در سازمان همکاری شانگهای و اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز اشاره کرده است.
او معتقد است روابط ایران با کشورهای عضو این مجموعه‌ها در مقایسه با گذشته گسترش یافته است.
البته سازمان همکاری شانگهای، اتحادیه اقتصادی اوراسیا و سازمان اکو از نظر ساختار و تعهدات اعضا یکسان نیستند.
ایران عضو سازمان همکاری شانگهای و سازمان اکو است، اما در اتحادیه اقتصادی اوراسیا عضو کامل محسوب نمی‌شود و در قالب توافق تجارت آزاد و جایگاه ناظر همکاری دارد.
این تفاوت اهمیت دارد؛ زیرا اختیارات، تعهدات تجاری و سازوکار تصمیم‌گیری در هر مجموعه متفاوت است.
از منظر اقتصادی، هم‌پوشانی برخی کشورهای عضو این سازمان‌ها می‌تواند فرصت هماهنگی برنامه‌های تجاری و حمل‌ونقلی را فراهم کند.
اما بهره‌گیری از این فرصت مستلزم سازگار کردن توافق‌ها و جلوگیری از موازی‌کاری در پروژه‌های منطقه‌ای است.
پنج کارگروه تخصصی اجلاس اکو چه وظایفی خواهند داشت؟
طبق دستور اعلام‌شده از سوی معاون اول رئیس‌جمهور، پنج کارگروه فرهنگی، گردشگری، دیپلماسی، اقتصادی و سیاسی برای پیگیری برنامه‌های اجلاس تشکیل خواهند شد.
در جلسه برنامه‌ریزی نیز وزارت امور خارجه گزارشی از اقدامات مربوط به برگزاری نشست ارائه کرد.
همچنین وزارتخانه‌های فرهنگ و ارشاد اسلامی، علوم، تحقیقات و فناوری، میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و راه و شهرسازی، پیشنهادهای مرتبط با حوزه فعالیت خود را مطرح کردند.
از منظر مدیریتی، تشکیل کارگروه‌ها می‌تواند هماهنگی میان دستگاه‌ها را افزایش دهد.
اما برای سنجش اثربخشی آن‌ها باید مشخص شود هر کارگروه چه پروژه‌هایی را پیگیری می‌کند، چه دستگاهی مسئول اجراست و چه زمانی نتایج منتشر خواهد شد.
در غیر این صورت، خطر تکرار جلسات بدون دستیابی به نتایج اقتصادی قابل اندازه‌گیری وجود دارد.
چشم‌انداز اکو ۲۰۳۵؛ آیا اجلاس تهران به توافق تازه منجر می‌شود؟
یکی از موضوعات مهم در دستور کار سازمان اکو، تدوین چشم‌انداز همکاری برای دهه آینده است.
عباس عراقچی در نشست شورای وزیران این سازمان اعلام کرده بود که سند چشم‌انداز جدید اکو با هدف عملیاتی شدن برنامه‌ها و امکان سنجش نتایج در دست نهایی‌سازی است.
قرار است این سند برای بررسی و احتمال تصویب در هجدهمین اجلاس سران تهران مطرح شود.
اهمیت سند ۲۰۳۵ در آن است که می‌تواند اولویت‌های مشترک اعضا را در بازه زمانی بلندمدت مشخص کند.
بااین‌حال، تصویب احتمالی سند به‌تنهایی به معنای اجرای کامل اهداف آن نیست.
تعیین منابع مالی، نهادهای مسئول، شاخص‌های سنجش و گزارش‌دهی دوره‌ای می‌تواند امکان ارزیابی نتایج را فراهم کند.
در صورت فراهم شدن این شرایط، اجلاس تهران می‌تواند فرصتی برای تبدیل توافق‌های کلی به برنامه‌های اجرایی باشد.
جمع‌بندی؛ اجلاس سران اکو چه دستاوردی برای ایران خواهد داشت؟
محمدرضا عارف با دستور تشکیل پنج کارگروه تخصصی، بر ضرورت آماده‌سازی منسجم برای میزبانی هجدهمین اجلاس سران اکو تأکید کرده است.
بر اساس برنامه فعلی، این اجلاس روزهای ۱۲ و ۱۳ آذر ۱۴۰۵ در تهران برگزار خواهد شد.
دولت ایران گردشگری، تجارت، علم و فناوری و امنیت سایبری را از محورهای مهم همکاری منطقه‌ای معرفی کرده و امیدوار است نشست تهران زمینه گسترش روابط با کشورهای عضو را فراهم کند.
مهم‌ترین پرسش درباره اجلاس اکو این است که آیا تصمیم‌های مطرح‌شده به توافق‌های اجرایی در حوزه تجارت، ترانزیت و سرمایه‌گذاری تبدیل خواهند شد یا در سطح بیانیه‌ها باقی می‌مانند؟
برای پاسخ به این پرسش باید نتایج نهایی اجلاس، تعهدات کشورهای عضو، برنامه‌های مالی و زمان اجرای پروژه‌ها بررسی شود.
میزبانی ایران می‌تواند فرصت گفت‌وگو و هماهنگی بیشتری ایجاد کند؛ اما آثار اقتصادی پایدار آن به تصمیم‌ها و اقداماتی بستگی خواهد داشت که پس از پایان اجلاس به اجرا درمی‌آیند.
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
