هشدار صریح مشاور فرمانده کل سپاه به آمریکا در ۱۳ آبان؛ مقدمفر از تغییر معادلات خلیج فارس و پاسخ متفاوت ایران خبر داد
مراسم روز ملی مبارزه با استکبار جهانی، چهارشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۵، در نقاط مختلف ایران برگزار شد. در استان هرمزگان نیز راهپیماییهایی در بیش از ۱۵۰ نقطه پیشبینی شده بود و حمیدرضا مقدمفر بهعنوان سخنران ویژه مراسم بندرعباس حضور داشت.
مقدمفر در سخنان خود با اشاره به تحولات ماههای اخیر، مدعی شد که آمریکا موقعیت پیشین خود را در خلیج فارس از دست داده و ناچار به عقبنشینی شده است.
او همچنین با تأکید بر توان دفاعی جمهوری اسلامی ایران، شرایط منطقه را نشانه تغییر موازنه قدرت میان ایران و آمریکا توصیف کرد.
این اظهارات را باید در چارچوب تحولات نظامی پس از درگیریهای سال ۲۰۲۶ ارزیابی کرد؛ درگیریهایی که به زیرساختهای نظامی و امنیتی کشورهای منطقه آسیب رسانده و آینده حضور نظامی آمریکا در برخی پایگاههای خلیج فارس را با پرسش مواجه کرده است.
با این حال، میان کاهش حضور نظامی، جابهجایی تجهیزات و خروج کامل نیروهای آمریکایی تفاوت وجود دارد. گزارشهای موجود از تغییر آرایش نظامی آمریکا حمایت میکنند، اما ادعای خروج کامل این کشور از منطقه را تأیید نمیکنند.
آیا آمریکا واقعاً پایگاههای خود را در خلیج فارس تخلیه کرده است؟
یکی از مهمترین پرسشهای مطرحشده پس از سخنان مقدمفر، وضعیت واقعی پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس است.
بر اساس تحلیل تصاویر ماهوارهای و گزارشهای میدانی خبرگزاری آسوشیتدپرس که در نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، بیش از ۱۱۵ حمله موشکی و پهپادی ایران یا نیروهای همسو با آن، به زیرساختهای ۲۶ پایگاه و مجموعه نظامی مرتبط با آمریکا در خاورمیانه آسیب رسانده است.
این گزارش همچنین نشان میدهد بخشی از تجهیزات و امکانات نظامی آمریکا از منطقه خلیج فارس جابهجا شدهاند.
در گزارشی دیگر، وضعیت پایگاه دریایی آمریکا در بحرین مورد بررسی قرار گرفته است. طبق گزارش نیویتایمز در اول سپتامبر ۲۰۲۶، فرمانده نیروی دریایی آمریکا اعلام کرده بود بازگشت به فعالیت عادی در این پایگاه در آینده نزدیک امکانپذیر نخواهد بود.
بنابراین، آسیب به زیرساختها و تغییر آرایش نظامی آمریکا مستند شده است؛ اما نتیجهگیری درباره پایان کامل حضور نظامی این کشور به اطلاعات بیشتری نیاز دارد.
شکار ۵۶ پهپاد آمریکایی؛ ادعای جدید سپاه درباره توان پدافندی ایران
یکی دیگر از محورهای سخنان مقدمفر، اشاره به سرنگونی پهپادهای پیشرفته آمریکایی بود.
او با استناد به آمار اعلامشده از سوی نیروهای نظامی ایران، مدعی شد انهدام دهها پهپاد نشاندهنده آسیبپذیری تجهیزات نظامی آمریکا در برابر سامانههای دفاعی ایران است.
این اظهارات همزمان با انتشار اطلاعیه شماره ۲۰ سپاه پاسداران مطرح شد.
بر اساس این اطلاعیه که بامداد چهارشنبه ۱۳ آبان منتشر شد، پدافند نیروی هوافضای سپاه مدعی سرنگونی یک پهپاد MQ-9 در ساعت ۴:۳۰ صبح بر فراز تنگه هرمز شد.
در این اطلاعیه، پهپاد مذکور پنجاهوششمین فروند از این نوع معرفی شده که به ادعای سپاه هدف قرار گرفته است.
با این حال، تعداد دقیق پهپادهای ساقطشده بهصورت مستقل تأیید نشده است.
پایگاه خبری اینتلینیوز نیز در گزارش چهارم نوامبر تأکید کرده که ادعاهای مربوط به انهدام پهپادها و نفتکشها هنوز امکان راستیآزمایی مستقل نداشتهاند.
از نظر نظامی، حتی صرف مطرح شدن چنین آماری در کنار گزارشهای مربوط به آسیب پایگاههای آمریکا، نشان میدهد موضوع توان پهپادی و پدافندی به یکی از محورهای مهم رقابت نظامی در منطقه تبدیل شده است.
هشدار مقدمفر به آمریکا درباره هرگونه حمله نظامی جدید
بخش مهم دیگری از سخنان مشاور فرمانده کل سپاه به هشدار درباره پیامدهای ازسرگیری درگیری نظامی اختصاص داشت.
مقدمفر اعلام کرد که در صورت حمله جدید، شیوه پاسخ ایران میتواند با الگوهای گذشته متفاوت باشد.
او همچنین تهدید کرد که پاسخ احتمالی ایران ممکن است به محل اولیه حمله محدود نماند و اهداف گستردهتری را در بر بگیرد.
این اظهارات را میتوان بخشی از پیامهای بازدارنده نظامی دانست که هدف اعلامی آنها افزایش هزینه محاسبهشده برای هرگونه اقدام نظامی احتمالی طرف مقابل است.
در نظریه بازدارندگی، طرفها معمولاً تلاش میکنند با اعلام توانایی و آمادگی خود، تصمیم حریف برای استفاده از نیروی نظامی را تحت تأثیر قرار دهند.
با این حال، شدت گرفتن تهدیدهای متقابل ممکن است خطر محاسبه اشتباه و گسترش درگیری را نیز افزایش دهد.
در همین زمینه، گزارشهای روزهای اخیر از ادامه تماسهای غیرمستقیم ایران و آمریکا با میانجیگری قطر حکایت دارند. اختلاف بر سر امنیت دریانوردی و وضعیت تنگه هرمز همچنان از موانع مهم دستیابی به توافق عنوان شده است.
بنابراین، در کنار پیامهای نظامی، مسیر دیپلماتیک نیز همچنان یکی از عوامل تعیینکننده آینده تحولات منطقه محسوب میشود.
ادعای سانسور اخبار جنگ در آمریکا؛ چه اطلاعاتی قابل تأیید است؟
مقدمفر در بخش دیگری از سخنان خود، رسانهها و نهادهای آمریکایی را به پنهانکردن بخشی از اطلاعات مربوط به خسارتهای جنگ متهم کرد.
او مدعی شد رسانهها برای انتشار برخی خبرهای مربوط به ناکامیهای نظامی آمریکا تحت فشار قرار گرفتهاند.
با این حال، برای تأیید چنین ادعایی باید شواهد مشخصی از تهدید رسانهها، محدودیتهای رسمی یا برخورد با خبرنگاران ارائه شود.
در جستوجوی منابع روز، شواهد مستقلی که ادعای او درباره یک برنامه سازمانیافته سانسور را در ابعاد مطرحشده اثبات کند، به دست نیامد.
در مقابل، گزارشهای مستقلی درباره خسارت واردشده به پایگاههای نظامی آمریکا منتشر شده است. تحلیل تصاویر ماهوارهای آسوشیتدپرس از جمله نمونههایی است که بخشی از خسارتها را با روشهای مستقل بررسی کرده است.
بنابراین، انتشار محدود برخی اطلاعات نظامی و ادعای سانسور سازمانیافته را نباید یکسان تلقی کرد.
مقدمفر همچنین ادعاهایی درباره اقدامات مخفیانه آمریکا در حوزه نفت مطرح کرد که جزئیات و مدارک مستقل کافی برای تأیید آنها در منابع بررسیشده وجود نداشت.
تحولات تنگه هرمز و تأثیر آن بر آینده منطقه
همزمانی سخنان مقدمفر با انتشار اخبار جدید درباره تنگه هرمز، اهمیت اظهارات او را افزایش داده است.
سپاه پاسداران در اطلاعیه چهارشنبه ۱۳ آبان اعلام کرد چهار نفتکش هنگام عبور از مسیری که ایران آن را ممنوع اعلام کرده، بر اثر برخورد با مین دریایی آسیب دیدهاند و دو شناور دیگر نیز متوقف شدهاند.
خبرگزاری رویترز این خبر را به نقل از سپاه منتشر کرد، اما در گزارش اولیه جزئیات مستقلی درباره هویت شناورها و سرنوشت سرنشینان ارائه نشده بود.
تنگه هرمز یکی از مسیرهای راهبردی انتقال انرژی جهان است و هرگونه اختلال در تردد نفتکشها میتواند بر هزینه حملونقل دریایی، بیمه کشتیها و انتظارات بازار جهانی نفت اثر بگذارد.
از این منظر، تحولات نظامی خلیج فارس تنها موضوعی امنیتی نیست؛ بلکه پیامدهای اقتصادی و تجاری نیز دارد.
ادامه محدودیتهای دریایی میتواند بر تجارت کشورهای منطقه تأثیر بگذارد و هزینه واردات و صادرات را افزایش دهد.
به همین دلیل، آینده امنیت تنگه هرمز یکی از موضوعات اصلی مذاکرات و رایزنیهای دیپلماتیک به شمار میرود.
واکنش مقدمفر به انتخابات آمریکا؛ آیا نتایج به معنای شکست سیاستهای ترامپ است؟
مشاور فرمانده کل سپاه در بخش دیگری از سخنان خود، نتایج انتخابات میاندورهای آمریکا را نشانه نارضایتی از سیاستهای دونالد ترامپ توصیف کرد.
انتخابات میاندورهای آمریکا روز سهشنبه سوم نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۲ آبان ۱۴۰۵، برگزار شد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده در چهارشنبه چهارم نوامبر، حزب دموکرات توانسته کنترل مجلس نمایندگان و سنا را به دست آورد. خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز این نتیجه را در چارچوب نارضایتی بخشی از رأیدهندگان از عملکرد دولت ترامپ بررسی کرده است.
با این حال، نسبت دادن نتیجه انتخابات آمریکا به نقش مستقیم ایران نیازمند شواهد مستقلی است.
رأیدهندگان آمریکایی تحت تأثیر مجموعهای از مسائل اقتصادی، اجتماعی، سیاست داخلی و تحولات بینالمللی تصمیمگیری میکنند.
بنابراین، میتوان از تأثیر احتمالی تحولات مرتبط با ایران بر فضای انتخاباتی آمریکا سخن گفت، اما تعیین سهم مشخص ایران در نتیجه انتخابات بدون دادههای معتبر امکانپذیر نیست.
همچنین نتایج انتخابات بهتنهایی به معنای تغییر فوری سیاست خارجی آمریکا نخواهد بود و تصمیمهای آینده دولت و کنگره اهمیت بیشتری دارند.
چرا مقدمفر ۱۳ آبان امسال را متفاوت توصیف کرد؟
مقدمفر در سخنان خود با اشاره به تحولات جنگی اخیر، شرایط ۱۳ آبان ۱۴۰۵ را متفاوت از سالهای گذشته توصیف کرد.
او از تعبیر «انقلاب چهارم» برای اشاره به تغییراتی استفاده کرد که به باور وی در موازنه قدرت منطقهای و بینالمللی در حال شکلگیری است.
این عبارت در سخنان او یک توصیف سیاسی و راهبردی است و نباید آن را به معنای وقوع یک رویداد تاریخی با تعریف پذیرفتهشده جهانی تلقی کرد.
سیزدهم آبان در تقویم سیاسی ایران با سه رویداد مهم پیوند دارد: تبعید روحالله خمینی در سال ۱۳۴۳، کشتهشدن دانشآموزان در اعتراضات سال ۱۳۵۷ و اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری کارکنان آن در سال ۱۳۵۸.
این روز در جمهوری اسلامی بهعنوان روز ملی مبارزه با استکبار جهانی شناخته میشود.
مقدمفر با پیوند دادن این مناسبت تاریخی به تحولات جدید منطقه، تلاش کرد از آن برای توضیح برداشت خود از تغییر جایگاه ایران و آمریکا استفاده کند.
او همچنین از قربانیان حمله به مدرسه شجره طیبه میناب یاد کرد؛ موضوعی که در برنامههای رسمی ۱۳ آبان هرمزگان نیز مورد توجه قرار گرفته بود.
آینده تنش ایران و آمریکا پس از هشدارهای جدید سپاه
برای بررسی پیامدهای سخنان مقدمفر باید میان سه موضوع تمایز قائل شد: وضعیت واقعی توان نظامی طرفها، پیامهای سیاسی و بازدارنده، و مسیر مذاکرات دیپلماتیک.
گزارشهای مستقل از آسیب گسترده به برخی پایگاههای آمریکا حکایت دارند، اما این موضوع بهتنهایی نتیجه نهایی رقابت نظامی در منطقه را مشخص نمیکند.
از طرف دیگر، ادامه انتشار هشدارهای نظامی میتواند بر انتظارات سیاسی و اقتصادی تأثیر بگذارد.
اگر تماسهای دیپلماتیک به توافقی درباره امنیت دریانوردی و کاهش تنشها منجر شوند، امکان کاهش خطر درگیری وجود خواهد داشت.
در مقابل، ادامه حوادث دریایی، حملات متقابل یا شکست مذاکرات میتواند بر سطح نااطمینانی بیفزاید.
بنابراین، برای ارزیابی مسیر آینده روابط ایران و آمریکا باید علاوه بر اظهارات مقامهای نظامی، تصمیمهای اجرایی و تحولات میدانی نیز دنبال شود.
جمعبندی؛ پیام سخنان مقدمفر در ۱۳ آبان چه بود؟
سخنان حمیدرضا مقدمفر در مراسم ۱۳ آبان ۱۴۰۵ در بندرعباس بر سه محور اصلی متمرکز بود: تغییر موازنه قدرت در خلیج فارس، اعلام توان دفاعی ایران و هشدار نسبت به هرگونه حمله نظامی جدید آمریکا.
او با اشاره به ادعای سرنگونی ۵۶ پهپاد پیشرفته، آسیبپذیری نظامی آمریکا و نتایج انتخابات این کشور، شرایط فعلی را نشانه تحولی گسترده در معادلات منطقه معرفی کرد.
با این حال، بررسی منابع نشان میدهد بخشی از این اظهارات، از جمله خروج کامل آمریکا از خلیج فارس و تأثیر مستقیم ایران بر نتایج انتخابات آمریکا، همچنان در سطح ادعا یا تحلیل سیاسی قرار دارند.
آنچه از منابع مستقل قابل تأیید است، آسیب قابل توجه به زیرساختهای نظامی آمریکا، تغییر آرایش بخشی از نیروهای این کشور و ادامه تنشهای امنیتی در تنگه هرمز است.
در نهایت، اهمیت این سخنان را باید در چارچوب رقابت بازدارندگی و مذاکرات جاری ایران و آمریکا بررسی کرد؛ روندی که آینده آن نه صرفاً با اظهارات سیاسی، بلکه با تحولات نظامی، تصمیمهای دیپلماتیک و وضعیت امنیت دریایی منطقه مشخص خواهد شد.