شوک جدید به یارانه‌بگیران؛ درآمد ۲۰ میلیونی مانع افزایش کالابرگ شد | خط فقر کجاست و چه کسانی حذف می‌شوند؟

بررسی تازه‌ترین تصمیم‌های دولت در روز دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد معیارهای درآمدی جدید برای افزایش اعتبار کالابرگ، به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز اقتصادی تبدیل شده است.

یعقوب اندایش، معاون رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، روز ۱۵ آبان اعلام کرد سقف درآمد خانوارهای یک تا سه‌نفره برای برخورداری از حمایت بیشتر، کمتر از ۲۰ میلیون تومان تعیین شده است. این رقم برای خانواده‌های چهارنفره به ۲۷ میلیون تومان می‌رسد و به ازای هر عضو اضافی، هفت میلیون تومان افزایش می‌یابد.

البته درآمد تنها معیار ارزیابی نیست و دولت اطلاعات مربوط به دارایی، خودرو، املاک، تراکنش‌های بانکی و میزان خرید خانوارها را نیز در فرایند استطاعت‌سنجی بررسی می‌کند. بنابراین قرار گرفتن در محدوده درآمدی اعلام‌شده به‌تنهایی تضمین‌کننده دریافت اعتبار بیشتر نخواهد بود.

این تصمیم در حالی اجرا می‌شود که بسیاری از خانوارها معتقدند درآمد اسمی آنها تصویر دقیقی از توان اقتصادی واقعی‌شان ارائه نمی‌دهد. به اعتقاد معترضان، افزایش اجاره‌بها، هزینه درمان، آموزش و بازپرداخت تسهیلات باعث شده حتی درآمدهای بالاتر از سقف تعیین‌شده نیز برای تأمین نیازهای ضروری کافی نباشد.

تناقض خط فقر و سقف درآمد کالابرگ؛ خانواده‌ای با ۲۷ میلیون تومان برخوردار است؟

یکی از مهم‌ترین انتقادها به معیارهای جدید، فاصله میان سقف درآمد تعیین‌شده و هزینه واقعی زندگی است.

در برخی گزارش‌های اقتصادی، خط فقر مطلق برای یک خانوار سه‌نفره در مهر ۱۴۰۵ حدود ۲۷ میلیون تومان برآورد شده است. البته این عدد، برآوردی رسانه‌ای است و نباید بدون توضیح روش محاسبه، به‌عنوان خط فقر رسمی و یکسان برای تمام مناطق کشور معرفی شود.

با این حال، مقایسه این برآورد با سقف درآمد ۲۰ میلیون تومانی خانوارهای سه‌نفره پرسش مهمی ایجاد می‌کند. اگر هزینه تأمین حداقل نیازهای یک خانواده از درآمد مجاز برای دریافت حمایت بیشتر بالاتر باشد، احتمال دارد بخشی از خانوارهای نیازمند خارج از محدوده هدف‌گذاری قرار گیرند.

این مسئله برای مستأجران شهرهای بزرگ اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا سهم هزینه مسکن از بودجه خانوارها یکسان نیست. خانواده‌ای که مالک خانه است با خانواری که بخش قابل‌توجهی از درآمدش را اجاره می‌دهد، حتی با حقوق مشابه، وضعیت اقتصادی متفاوتی خواهد داشت.

در نتیجه، ارزیابی رفاه خانوار صرفاً با تکیه بر درآمد ناخالص می‌تواند به تصمیم‌هایی منجر شود که با واقعیت معیشتی برخی خانواده‌ها فاصله دارد.

اعتراض بازنشستگان و مستأجران به سقف درآمد کالابرگ

در واکنش به شرایط جدید، تعدادی از مخاطبان خبرآنلاین با انتشار نظرات خود، از نادیده گرفتن هزینه‌های ضروری زندگی انتقاد کرده‌اند.

یکی از کاربران با اشاره به وضعیت خانواده‌های اجاره‌نشین نوشته است که بخش بزرگی از درآمد ۲۷ میلیون تومانی یک خانوار چهارنفره صرف پرداخت اجاره می‌شود و پس از آن هزینه‌های خوراک، تحصیل و سایر نیازها باقی می‌ماند.

بازنشسته‌ای نیز با اشاره به دریافت حقوق ۳۱ میلیون تومانی اعلام کرده که ماهانه ۲۰ میلیون تومان بابت اقساط بانکی پرداخت می‌کند. در صورت صحت این اطلاعات، درآمد باقی‌مانده او برای سایر مخارج فقط ۱۱ میلیون تومان خواهد بود.

این نمونه‌ها نشان می‌دهد تفاوت مهمی میان درآمد ثبت‌شده و درآمد قابل استفاده وجود دارد. با این حال، اظهارات کاربران تجربه‌های فردی هستند و به‌تنهایی نمی‌توان از آنها درباره وضعیت تمام خانوارهای ایرانی نتیجه‌گیری کرد.

از منظر سیاست‌گذاری، لحاظ کردن هزینه مسکن، بعد خانوار و تعهدات مالی ضروری می‌تواند تصویر دقیق‌تری از توان پرداخت خانوارها ارائه دهد؛ البته به شرط آنکه این هزینه‌ها با اطلاعات معتبر احراز شوند.

چرا کالابرگ برخی خانوارها قطع شد؟ اعتراض به حذف اعتبار یک‌میلیونی

در کنار انتقاد از سقف درآمد، گزارش‌هایی درباره شارژ نشدن اعتبار کالابرگ آبان نیز منتشر شده است.

برخی خانوارها اعلام کرده‌اند نه‌تنها افزایش ۵۰۰ هزار تومانی را دریافت نکرده‌اند، بلکه اعتبار قبلی یک‌میلیون تومانی آنها نیز در موعد مورد انتظار فعال نشده است.

براساس گزارش‌های منتشرشده، در مرحله نخست بازنگری فهرست مشمولان، حدود یک میلیون خانوار بر اساس معیارهای جدید استطاعت‌سنجی از طرح کنار گذاشته شده‌اند. در مقابل، سخنگوی دولت ادعای حذف گسترده ده‌ها میلیون نفر را رد کرده است.

البته باید میان حذف از فهرست مشمولان و شارژ نشدن موقت اعتبار تفاوت گذاشت؛ زیرا واریز کالابرگ آبان برای تمام خانوارها در یک روز انجام نمی‌شود.

طبق برنامه اعلام‌شده، مرحله نخست از ۱۵ آبان آغاز شده و مراحل بعدی در ۲۵ آبان و پنجم آذر اجرا خواهد شد. اعتبار افراد مشمول افزایش، به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برای هر نفر رسیده و اعتبار پایه سایر مشمولان یک میلیون تومان است.

دهک‌بندی یارانه‌ها زیر سؤال؛ آیا داشتن خودرو به معنای برخورداری است؟

یکی دیگر از محورهای اعتراض، شیوه دهک‌بندی و ارزیابی دارایی خانوارهاست.

برخی کاربران معتقدند استفاده از اطلاعات مربوط به مالکیت خودرو یا تراکنش‌های بانکی، بدون بررسی دقیق شرایط اقتصادی، ممکن است به شناسایی نادرست خانوارهای نیازمند منجر شود.

برای مثال، خودرویی قدیمی که وسیله کسب درآمد یک خانواده است، از نظر اقتصادی با خودروی گران‌قیمتی که برای مصرف شخصی خریداری شده، ارزش یکسانی ندارد.

همچنین گردش بالای حساب بانکی الزاماً به معنای درآمد بالا نیست. ممکن است بخشی از تراکنش‌ها مربوط به جابه‌جایی پول، دریافت و بازپرداخت وام یا فعالیت‌های مالی دیگر باشد.

بنابراین، دقت در تفکیک دارایی مولد، دارایی مصرفی و درآمد واقعی می‌تواند از بروز خطا در دهک‌بندی جلوگیری کند.

تورم مهر ۱۴۰۵ چه بلایی بر قدرت خرید خانوارها آورد؟

برای درک دلایل اعتراض به افزایش ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ، بررسی تازه‌ترین آمار تورم ضروری است.

براساس اطلاعات مرکز آمار ایران، تورم ماهانه مهر ۱۴۰۵ به ۴.۴ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۸.۷ درصد و تورم سالانه به ۷۶.۸ درصد رسیده است.

شرایط در بازار مواد غذایی دشوارتر است. بررسی فکت‌نامه براساس داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در مهرماه به ۱۱۳.۴ درصد رسیده است.

در همین دوره، شاخص قیمت روغن‌ها و چربی‌ها ۲۵۵.۷ درصد و گروه شیر، پنیر و تخم‌مرغ ۱۵۴.۶ درصد نسبت به مهر سال گذشته افزایش یافته است.

این ارقام نشان می‌دهد چرا بسیاری از خانوارها افزایش محدود حمایت نقدی یا اعتباری را کافی نمی‌دانند. وقتی قیمت مواد غذایی با چنین سرعتی رشد می‌کند، قدرت خرید اعتبار ثابت یا افزایش‌های محدود به‌سرعت کاهش می‌یابد.

افزایش ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ چقدر از هزینه خوراک را پوشش می‌دهد؟

بررسی هزینه سبد غذایی نیز نشان می‌دهد فاصله قابل‌توجهی میان اعتبار کالابرگ و قیمت کالاهای ضروری وجود دارد.

براساس محاسبات فکت‌نامه با استفاده از داده‌های مرکز آمار و مقادیر تعیین‌شده برای سبد ۱۱ قلمی کالابرگ، هزینه تأمین این سبد در مهر ۱۴۰۵ برای هر نفر به حدود پنج میلیون و ۷۰۰ هزار تومان رسیده است.

در مقابل، اعتبار یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی، تنها حدود ۲۶ درصد از هزینه برآوردشده این سبد را پوشش می‌دهد.

برای یک خانوار سه‌نفره، هزینه تأمین این اقلام بیش از ۱۷ میلیون تومان برآورد شده؛ درحالی‌که مجموع اعتبار افزایش‌یافته سه عضو خانواده چهار میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است.

بنابراین کالابرگ می‌تواند بخشی از فشار هزینه خوراک را کاهش دهد، اما در سطح فعلی نمی‌تواند تمام نیازهای غذایی خانوار را تأمین کند.

نحوه اعتراض به قطع کالابرگ آبان ۱۴۰۵؛ جاماندگان چه کنند؟

وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای خانوارهایی که اعتبارشان در موعد مقرر شارژ نشده و مشمولیت آنها متوقف شده است، مسیر درخواست بازبینی معرفی کرده است.

براساس اطلاعیه وزارت کار، سرپرستان خانوار باید ابتدا با شماره‌گیری کد دستوری *500*1463# از سیم‌کارت متعلق به خود، وضعیت اعتبارشان را بررسی کنند.

در صورت اعلام عدم تداوم مشمولیت و دریافت کد ۱۲ رقمی، امکان ثبت درخواست بازبینی در سامانه حمایت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی فراهم است.

وزارت کار تأکید کرده درخواست‌ها باید پس از مشخص شدن وضعیت شارژ اعتبار و مطابق زمان‌بندی اعلام‌شده ثبت شوند. همچنین رسیدگی به اعتراض‌ها تا ۱۵ دی ۱۴۰۵ پیش‌بینی شده است.

آیا افزایش کالابرگ می‌تواند جای مهار تورم را بگیرد؟

یکی از مهم‌ترین مضامین اعتراض کاربران، درخواست کنترل تورم به‌جای اتکای صرف به افزایش یارانه است.

از منظر اقتصادی، کالابرگ ابزاری برای کاهش فشار معیشتی گروه‌های هدف محسوب می‌شود، اما به‌تنهایی نمی‌تواند علت اصلی رشد قیمت‌ها را برطرف کند.

چنانچه تورم با سرعتی بیشتر از افزایش اعتبار حمایتی ادامه پیدا کند، قدرت خرید خانوارها حتی با دریافت کمک بیشتر کاهش خواهد یافت.

در مقابل، حذف کامل حمایت‌های معیشتی در شرایط تورمی نیز می‌تواند فشار بیشتری بر خانوارهای کم‌درآمد وارد کند. بنابراین مسئله اصلی، انتخاب میان کالابرگ و کنترل تورم نیست؛ بلکه طراحی سیاستی است که حمایت کوتاه‌مدت از خانوارهای آسیب‌پذیر را با برنامه‌ای مؤثر برای مهار تورم همراه کند.

آینده کالابرگ و یارانه‌ها؛ دولت معیارهای درآمدی را اصلاح می‌کند؟

اعتراض‌های اخیر نشان می‌دهد بازنگری در شیوه شناسایی مشمولان کالابرگ به یکی از مطالبات مهم خانوارها تبدیل شده است.

با این حال، تا روز دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، تصمیم رسمی تازه‌ای مبنی بر افزایش سقف‌های درآمدی ۲۰ و ۲۷ میلیون تومانی در منابع بررسی‌شده مشاهده نشده است. بنابراین نمی‌توان تغییر این ارقام را قطعی دانست.

آنچه روشن است، ضرورت پاسخ‌گویی درباره مبنای تعیین سقف درآمد، نقش هزینه مسکن و بدهی‌ها در ارزیابی وضعیت اقتصادی و نحوه رسیدگی به اعتراض‌های خانوارهاست.

در نهایت، چالش اصلی سیاست کالابرگ تنها افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار نیست؛ بلکه شناسایی درست خانوارهایی است که بیش از دیگران به حمایت نیاز دارند. اگر معیارهای درآمدی و دارایی نتوانند وضعیت واقعی معیشت را منعکس کنند، احتمال محروم ماندن بخشی از نیازمندان از حمایت بیشتر وجود خواهد داشت.

از سوی دیگر، حتی دقیق‌ترین نظام دهک‌بندی نیز بدون کنترل تورم نمی‌تواند کاهش مستمر قدرت خرید مردم را متوقف کند. آینده موفقیت کالابرگ به همین دو عامل وابسته خواهد بود: عدالت در توزیع حمایت‌ها و حفظ ارزش واقعی اعتباری که به خانوارها اختصاص داده می‌شود.