هشدار جدی دولت درباره بحران گاز در زمستان ۱۴۰۵؛ قائم‌پناه از ناترازی ۵۳۰ میلیون مترمکعبی خبر داد | نگرانی برای صنایع و اشتغال

محمدجعفر قائم‌پناه در نشست مسئله‌محور با تشکل‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد، علاوه بر تشریح ضرورت مشارکت اجتماعی، بخش مهمی از سخنان خود را به وضعیت انرژی کشور اختصاص داد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهوری اعلام کرد که ایران سال گذشته با حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب ناترازی گاز مواجه بوده و امسال نیز آسیب به بخشی از تأسیسات گازی، فشار تازه‌ای بر شبکه تأمین انرژی وارد کرده است.

او با جمع‌زدن ناترازی گذشته و ظرفیت آسیب‌دیده، از رقمی معادل ۵۳۰ میلیون مترمکعب سخن گفت و تأکید کرد که عبور از شرایط دشوار انرژی بدون مشارکت مردم امکان‌پذیر نیست.

بااین‌حال، بررسی اطلاعات تازه شرکت ملی گاز نشان می‌دهد این رقم نیازمند توضیح است. سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز، در ۷ آبان اعلام کرده بود که از مجموع ۲۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت آسیب‌دیده، حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب دوباره وارد مدار شده و ۱۳۰ میلیون مترمکعب همچنان خارج از دسترس است.

بنابراین، رقم ۵۳۰ میلیون مترمکعب را باید در چارچوب اظهارات قائم‌پناه و ظرفیت اولیه آسیب‌دیده بررسی کرد، نه به‌عنوان اندازه‌گیری تأییدشده کسری واقعی شبکه در روز ۱۸ آبان.

احتمال محدودیت گاز در ۱۱ استان؛ نگرانی‌ها برای فصل سرما افزایش یافت

هم‌زمان با هشدار معاون اجرایی رئیس‌جمهوری، گزارش‌های شرکت ملی گاز از شرایط دشوار تأمین انرژی در برخی مناطق کشور حکایت دارد.

بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت ملی گاز، حدود ۱۱ استان ممکن است در زمستان ۱۴۰۵ با تنش در تأمین گاز روبه‌رو شوند. در این میان، مازندران، گلستان و خراسان شمالی به دلیل شرایط جغرافیایی، موقعیت شبکه انتقال و میزان مصرف از حساسیت بیشتری برخوردارند.

افزون بر این، بخش‌هایی از استان‌های دیگر نیز ممکن است در روزهای اوج سرما با محدودیت مواجه شوند.

البته هشدار درباره تنش گازی به معنای قطعی شدن قطع گاز خانگی در این استان‌ها نیست. میزان افت دما، روند ترمیم تأسیسات و مدیریت مصرف، عوامل مهمی هستند که می‌توانند شدت محدودیت‌ها را تغییر دهند.

این وضعیت نشان می‌دهد مسئله ناترازی گاز دیگر صرفاً به ظرفیت تولید محدود نمی‌شود، بلکه مدیریت شبکه توزیع و نحوه تخصیص انرژی میان بخش‌های مختلف اقتصاد نیز اهمیت دارد.

نگرانی دولت از تعطیلی صنایع فولادی و افزایش بیکاری

یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان قائم‌پناه به پیامدهای اقتصادی کمبود گاز اختصاص داشت.

او تأکید کرد که دولت قصد دارد با همکاری مردم، محدودیت گاز صنایع را به حداقل برساند؛ زیرا کاهش تأمین انرژی می‌تواند فعالیت کارخانه‌ها را مختل کند و بر اشتغال کارگران تأثیر بگذارد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهوری با اشاره به صنایع فولادی هشدار داد که توقف تولید در این واحدها ممکن است به کاهش عرضه محصولات، افزایش هزینه‌ها و آسیب به بازار کار منجر شود.

از منظر اقتصادی، محدودیت انرژی می‌تواند زنجیره‌ای از پیامدها ایجاد کند. کاهش فعالیت کارخانه‌های فولادی بر تولید شمش، میلگرد و سایر مقاطع تأثیر می‌گذارد و احتمال افزایش هزینه تأمین مواد اولیه صنایع پایین‌دستی را بیشتر می‌کند.

بااین‌حال، میزان واقعی این تأثیر به مدت محدودیت گاز، ظرفیت تولید کارخانه‌ها و امکان استفاده از سوخت جایگزین بستگی دارد.

مصرف گاز خانگی؛ چرا دولت بر صرفه‌جویی مردم تأکید دارد؟

قائم‌پناه در سخنان خود از مصرف روزانه حدود ۸۵۰ تا ۹۰۰ میلیون مترمکعب گاز در دوره‌های اوج تقاضا یاد کرد و خواستار اصلاح الگوی مصرف شد.

افزایش مصرف خانگی در روزهای سرد، بخش بیشتری از ظرفیت شبکه را درگیر می‌کند. در چنین شرایطی، تأمین گاز صنایع و نیروگاه‌ها ممکن است با محدودیت مواجه شود.

به گفته مدیرعامل شرکت ملی گاز، در روزهای منتهی به ۷ آبان، مصرف بخش خانگی، تجاری و صنایع کوچک طی پنج روز حدود ۷۰ میلیون مترمکعب افزایش یافته بود. او همچنین تنظیم دمای محیط خانه روی ۲۰ درجه را یکی از راهکارهای مدیریت مصرف معرفی کرد.

البته مسئله ناترازی را نمی‌توان صرفاً به رفتار مصرف‌کنندگان نسبت داد. فرسودگی تجهیزات، بهره‌وری پایین برخی ساختمان‌ها، محدودیت سرمایه‌گذاری و آسیب به تأسیسات تولید نیز در شکل‌گیری مشکلات انرژی نقش دارند.

به همین دلیل، کاهش پایدار مصرف نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات فنی، اقتصادی و فرهنگی است.

آیا ایران رتبه نخست سرانه مصرف گاز جهان را دارد؟

یکی از اظهارات قابل‌توجه قائم‌پناه، اشاره به رتبه نخست ایران در سرانه مصرف گاز بود.

بااین‌حال، داده‌های بین‌المللی این ادعا را به شکل مطرح‌شده تأیید نمی‌کنند. بر اساس آمار سال ۲۰۲۵ مؤسسه انرژی که در پایگاه Our World in Data منتشر شده، کشورهایی مانند قطر، بحرین، امارات، عمان، کویت، روسیه و کانادا سرانه مصرف گاز بالاتری از ایران دارند.

این داده‌ها نشان می‌دهد ایران یکی از مصرف‌کنندگان بزرگ گاز در جهان است، اما در رتبه نخست سرانه مصرف قرار ندارد.

در نتیجه، ضرورت اصلاح مصرف انرژی موضوعی قابل بررسی است، اما برای توضیح ابعاد آن باید میان مصرف کل کشور، مصرف سرانه و میزان بهره‌وری انرژی تفاوت قائل شد.

قائم‌پناه: حکمرانی بدون مردم، حکمرانی در غربت است

بخش دیگر سخنان معاون اجرایی رئیس‌جمهوری بر نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در اداره کشور متمرکز بود.

قائم‌پناه در نشست ۱۸ آبان تأکید کرد که دولت بدون حمایت و مشارکت نهادهای اجتماعی نمی‌تواند ارتباط مؤثری با همه گروه‌های جامعه برقرار کند.

او با بیان اینکه جامعه قوی زمینه‌ساز حکومت مقتدر است، سازمان‌های مردم‌نهاد را یکی از حلقه‌های ارتباطی میان مردم و ساختار اجرایی کشور توصیف کرد.

به اعتقاد قائم‌پناه، تشکل‌های محیط زیستی، انجمن‌های علمی، هیئت‌های مذهبی، احزاب سیاسی و گروه‌های فرهنگی می‌توانند در شناسایی مشکلات و ارائه راهکارهای اجرایی نقش داشته باشند.

از منظر حکمرانی، تحقق این هدف نیازمند دسترسی تشکل‌ها به اطلاعات، امکان مشارکت در تصمیم‌گیری و وجود سازوکار پاسخگویی دستگاه‌های اجرایی است.

همچنین استقلال سازمان‌های مردم‌نهاد اهمیت دارد؛ زیرا نقش آنها تنها حمایت از برنامه‌های دولت نیست و می‌توانند از طریق نقد کارشناسی و مطالبه‌گری نیز به اصلاح سیاست‌ها کمک کنند.

سازمان‌های مردم‌نهاد و حل بحران محیط زیست؛ از میانکاله تا هورالعظیم

قائم‌پناه در ادامه سخنان خود به اهمیت فعالیت تشکل‌های محیط زیستی پرداخت و از موضوعاتی مانند حفاظت از تالاب هورالعظیم، جنگل‌های هیرکانی و میانکاله نام برد.

او تأکید کرد که مطالبه‌گری اجتماعی می‌تواند توجه مسئولان را به مشکلاتی جلب کند که حل آنها صرفاً با بخشنامه و دستور اداری امکان‌پذیر نیست.

معاون اجرایی رئیس‌جمهوری همچنین نقش اعتراضات و پیگیری‌های مردمی درباره میانکاله را در ورود سریع‌تر رئیس‌جمهوری به موضوع توقف یک طرح مؤثر دانست.

این اظهارات نشان‌دهنده تأکید دولت بر استفاده از ظرفیت اجتماعی برای شناسایی مسائل محیط زیستی است. بااین‌حال، میزان موفقیت چنین رویکردی به نحوه رسیدگی عملی به مطالبات تشکل‌ها و انتشار نتایج تصمیمات بستگی دارد.

در حوزه انرژی نیز سازمان‌های مردم‌نهاد می‌توانند با آموزش عمومی، اطلاع‌رسانی درباره مصرف بهینه و پیگیری اصلاح زیرساخت‌های فرسوده نقش‌آفرینی کنند.

تأکید قائم‌پناه بر وحدت ملی؛ هویت ایرانی و اسلامی در برابر دوگانه‌سازی

یکی دیگر از محورهای سخنان قائم‌پناه، ضرورت تقویت انسجام اجتماعی و پرهیز از ایجاد تقابل میان هویت‌های فرهنگی و تاریخی جامعه بود.

او تأکید کرد که هویت ایرانی و اسلامی در نگاه دولت نباید در برابر یکدیگر قرار گیرند و افتخار به میراث تاریخی ایران با تعلقات دینی منافاتی ندارد.

قائم‌پناه همچنین به نمونه‌هایی از همکاری اجتماعی در جریان تهدیدهای نظامی و تشکیل حلقه‌های انسانی در اطراف برخی زیرساخت‌ها اشاره کرد و این اقدامات را نشانه‌ای از تعلق ملی توصیف کرد.

چنین اظهاراتی در چارچوب سیاست تقویت همبستگی اجتماعی دولت مطرح شده است. بااین‌حال، تبدیل انسجام اجتماعی به مشارکت پایدار نیازمند فراهم شدن امکان حضور گروه‌های متنوع جامعه در فرایندهای تصمیم‌گیری و گفت‌وگوی عمومی است.

جمع‌بندی؛ عبور از بحران گاز به مشارکت مردم و اصلاح زیرساخت‌ها وابسته است

سخنان محمدجعفر قائم‌پناه در ۱۸ آبان ۱۴۰۵ دو مسئله مهم را هم‌زمان برجسته کرد: ضرورت گسترش مشارکت اجتماعی و نگرانی درباره تأمین پایدار گاز در زمستان.

هشدار او درباره ناترازی ۵۳۰ میلیون مترمکعبی، اهمیت مشکلات ساختاری انرژی را نشان می‌دهد؛ هرچند اطلاعات تازه شرکت ملی گاز از بازگشت ۱۰۰ میلیون مترمکعب ظرفیت آسیب‌دیده حکایت دارد و برای تعیین کسری واقعی روزانه باید داده‌های جدید تولید و تقاضا بررسی شوند.

از سوی دیگر، احتمال تنش گازی در ۱۱ استان و نگرانی از محدودیت انرژی صنایع نشان می‌دهد پیامدهای این مسئله می‌تواند فراتر از بخش خانگی باشد و تولید، اشتغال و قیمت کالاها را تحت تأثیر قرار دهد.

در مجموع، کاهش مصرف گاز می‌تواند به مدیریت کوتاه‌مدت شرایط کمک کند، اما حل پایدار ناترازی نیازمند بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده، افزایش بهره‌وری، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و مشارکت مؤثر مردم و تشکل‌های تخصصی است. سخنان قائم‌پناه نیز زمانی به نتایج ملموس منجر خواهد شد که تأکید بر مشارکت اجتماعی با اقدامات اجرایی قابل سنجش همراه شود.