آزادسازی قیمت لاستیک خودرو رسماً کلید خورد؛ گرانی تایر در راه است یا پایان بازار سیاه؟

مصطفی تنها، سخنگوی صنعت تایر، روز دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۹ نوامبر ۲۰۲۶، از تغییر سازوکار قیمت‌گذاری لاستیک سواری خبر داد. بر اساس این تصمیم، کارخانه‌های تولیدکننده می‌توانند با رعایت ضوابط قانونی و سقف سود تعیین‌شده، قیمت محصولات خود را مشخص کنند. هدف اصلی این تغییر، افزایش انعطاف‌پذیری تولیدکنندگان در تأمین مواد اولیه، جلوگیری از توقف خطوط تولید و کاهش فاصله قیمت کارخانه با بازار آزاد عنوان شده است. خبرگزاری ایرنا و نورنیوز نیز جزئیات اظهارات سخنگوی صنعت تایر را منتشر کرده‌اند.

جزئیات مصوبه جدید قیمت‌گذاری لاستیک خودرو؛ چه چیزی تغییر کرده است؟

بر اساس مصوبه ستاد تنظیم بازار، تایر و روغن موتور خودروهای سبک تا پایان سال ۱۴۰۵ از شمول قیمت‌گذاری دستوری خارج می‌شوند. این تصمیم در جلسه‌ای به ریاست محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، اتخاذ شده و هدف آن حمایت از تولید داخلی و تعدیل قیمت‌ها اعلام شده است.

نکته مهم این است که مصوبه جدید صرفاً به تایر سواری محدود نیست و روغن موتور خودروهای سبک را نیز در بر می‌گیرد. در مقابل، توزیع لاستیک خودروهای سنگین و روغن دیزلی همچنان مطابق روال پیشین ادامه خواهد داشت.

بنابراین، آزادسازی اعلام‌شده به معنای حذف تمامی محدودیت‌های قیمتی نیست. تولیدکنندگان باید همچنان ضوابط سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان را رعایت کنند و میزان سود آنها از چارچوب تعیین‌شده فراتر نرود.

از منظر اقتصادی، تفاوت اصلی تصمیم تازه با شیوه پیشین در سرعت واکنش کارخانه‌ها به تغییر هزینه‌های تولید است. در سازوکار جدید، تولیدکنندگان اختیار بیشتری برای تنظیم نرخ متناسب با هزینه‌های خود خواهند داشت؛ البته مشروط به رعایت ضوابط نظارتی.

افت ۳۰ درصدی تولید تایر؛ چرا کارخانه‌های لاستیک‌سازی با مشکل مواجه شدند؟

یکی از مهم‌ترین دلایل تصمیم جدید دولت، کاهش ظرفیت تولید صنعت تایر در ماه‌های گذشته است. مصطفی تنها اعلام کرده که صنعت لاستیک‌سازی در هفت ماه نخست سال جاری با افت حدود ۳۰ درصدی ظرفیت تولید روبه‌رو شده است.

پیش از این نیز سخنگوی انجمن صنفی تایر ایران در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز اعلام کرده بود که تولید تایر در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ به حدود ۱۰۰ هزار تن رسیده، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۵۰ هزار تن بوده است. این ارقام که از سوی نماینده صنعت اعلام شده‌اند، از کاهش قابل توجه تولید حکایت دارند.

افزایش هزینه مواد اولیه، مشکلات تأمین ارز، دشواری واردات و رشد هزینه حمل‌ونقل از عوامل اصلی این وضعیت معرفی شده‌اند. کاهش تولید در صنعتی که محصولات آن مستقیماً با ایمنی خودروها ارتباط دارد، می‌تواند نگرانی‌هایی درباره وضعیت عرضه ایجاد کند.

از این منظر، تغییر شیوه قیمت‌گذاری با هدف جلوگیری از تشدید مشکلات تولید انجام شده است؛ هرچند موفقیت آن به بهبود واقعی شرایط کارخانه‌ها بستگی خواهد داشت.

سقف سود ۱۷ درصدی لاستیک چگونه محاسبه می‌شود؟

یکی از مهم‌ترین نکات مصوبه، حفظ سقف سود ۱۷ درصدی است. براساس توضیحات مصطفی تنها، سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان همچنان بر رعایت ضوابط قیمت‌گذاری نظارت خواهد داشت.

این موضوع به آن معناست که کارخانه‌ها اختیار نامحدودی برای تعیین قیمت ندارند و باید محاسبات خود را در چارچوب مقررات انجام دهند. با این حال، در خبر منتشرشده جزئیات کامل مبنای محاسبه سود ۱۷ درصدی و شیوه تأیید نرخ‌های جدید تشریح نشده است.

از منظر اقتصادی، نظارت بر هزینه‌های اعلامی کارخانه‌ها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اگر قیمت تمام‌شده بدون بررسی کافی مبنای تعیین نرخ قرار بگیرد، ممکن است هزینه‌های ناکارآمد نیز به مصرف‌کننده منتقل شود.

بنابراین، شفافیت در اعلام نرخ‌های جدید و نحوه محاسبه سود می‌تواند در ارزیابی موفقیت این سیاست نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.

اختلاف ۵ تا ۶ میلیون تومانی قیمت لاستیک؛ بازار سیاه چگونه شکل گرفت؟

یکی از موضوعات مهم در اظهارات سخنگوی صنعت تایر، اختلاف قابل توجه قیمت کارخانه و بازار آزاد است.

مصطفی تنها اعلام کرده که در برخی موارد، اختلاف قیمت یک جفت لاستیک میان نرخ واقعی و قیمت‌های درج‌شده در بعضی فروشگاه‌ها و سایت‌ها به پنج تا شش میلیون تومان می‌رسد. این رقم مربوط به همه مدل‌ها و برندهای تایر نیست و باید به‌عنوان نمونه‌ای از اختلاف قیمت گزارش‌شده در بازار در نظر گرفته شود.

زمانی که قیمت رسمی یک محصول به شکل قابل توجهی پایین‌تر از قیمت بازار باشد و عرضه نیز پاسخگوی تقاضا نباشد، زمینه برای فعالیت واسطه‌ها و فروش با نرخ‌های بالاتر فراهم می‌شود.

هدف اعلام‌شده از واگذاری اختیار قیمت‌گذاری، کاهش این فاصله از طریق افزایش تولید و عرضه است. با این حال، ممکن است بخشی از کاهش اختلاف قیمت در مرحله نخست از افزایش نرخ کارخانه ناشی شود، نه کاهش قیمت بازار آزاد.

به همین دلیل، کوچک شدن فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد الزاماً به معنای ارزان‌تر شدن لاستیک برای مصرف‌کننده نیست.

قیمت لاستیک خودرو افزایش می‌یابد یا کاهش پیدا می‌کند؟

بررسی شرایط فعلی صنعت تایر نشان می‌دهد تصمیم جدید می‌تواند آثار متفاوتی بر قیمت‌ها داشته باشد.

در کوتاه‌مدت، با توجه به افزایش هزینه‌های تولید، این احتمال وجود دارد که بعضی کارخانه‌ها قیمت محصولات خود را متناسب با هزینه‌های جدید اصلاح کنند. به همین دلیل، آزادسازی قیمت‌گذاری می‌تواند ابتدا با افزایش نرخ رسمی برخی تایرها همراه شود.

اما در میان‌مدت، اگر اختیار بیشتر کارخانه‌ها به تسهیل تأمین مواد اولیه، افزایش تولید و بهبود شبکه توزیع منجر شود، احتمال کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد وجود خواهد داشت.

در مقابل، اگر مشکلات تأمین ارز، حمل‌ونقل و مواد اولیه ادامه پیدا کند، تغییر سازوکار قیمت‌گذاری به‌تنهایی نمی‌تواند کمبود عرضه را برطرف کند.

بنابراین، در شرایط کنونی نمی‌توان کاهش یا افزایش قطعی قیمت لاستیک را پیش‌بینی کرد. میزان موفقیت این سیاست باید براساس نرخ‌های اعلامی کارخانه‌ها، حجم تولید و قیمت نهایی مصرف‌کننده سنجیده شود.

نقش افزایش هزینه حمل‌ونقل و مواد اولیه در گرانی لاستیک

صنعت تایر به مجموعه‌ای از مواد اولیه شامل کائوچوی طبیعی و مصنوعی، دوده صنعتی، مواد شیمیایی و تقویت‌کننده‌های فلزی و پلیمری وابسته است.

بخشی از این مواد از مسیر واردات تأمین می‌شوند و تغییرات نرخ ارز و هزینه حمل‌ونقل می‌تواند بر قیمت تمام‌شده آنها تأثیر بگذارد.

مصطفی تنها در گفت‌وگوی پیشین خود اعلام کرده بود که هزینه حمل‌ونقل در برخی مسیرها و شرایط تا ۲۰ برابر افزایش یافته و سهم آن از قیمت تمام‌شده، در مواردی از حدود دو تا سه درصد به نزدیک ۳۰ درصد رسیده است. این ارقام، برآوردهای اعلام‌شده از سوی سخنگوی صنعت هستند و نباید به تمام کارخانه‌ها تعمیم داده شوند.

همین شرایط باعث شده کارخانه‌ها برای سفارش‌های بعدی مواد اولیه با عدم قطعیت قابل توجهی روبه‌رو باشند. در چنین وضعیتی، امکان اصلاح سریع‌تر قیمت می‌تواند به تصمیم‌گیری مدیریتی کمک کند، اما مشکل اصلی زنجیره تأمین را به‌تنهایی حل نخواهد کرد.

تأثیر آزادسازی قیمت لاستیک بر خریداران و صاحبان خودرو

برای مصرف‌کنندگان، مهم‌ترین نتیجه تصمیم جدید در قیمت نهایی فروشگاه‌ها مشخص خواهد شد. اگر کارخانه‌ها بتوانند تولید را افزایش دهند و شبکه توزیع نیز عملکرد شفاف‌تری داشته باشد، دسترسی به محصولات مورد نیاز ممکن است آسان‌تر شود.

با این حال، خریداران باید توجه داشته باشند که اعلام آزادسازی قیمت به معنای افزایش یکسان نرخ تمام تایرها نیست. قیمت هر محصول به برند، اندازه، مشخصات فنی و هزینه تولید آن وابسته خواهد بود.

همچنین بررسی تاریخ تولید، اصالت کالا، شرایط ضمانت و تناسب تایر با مشخصات خودرو اهمیت دارد. انتخاب لاستیک صرفاً براساس پایین‌ترین قیمت می‌تواند از نظر کیفیت و ایمنی مناسب نباشد.

نکته دیگر اینکه تا زمان انتشار فهرست‌های رسمی و قابل استناد از نرخ‌های جدید، نمی‌توان درصد مشخصی را به‌عنوان میزان افزایش قیمت لاستیک خودرو اعلام کرد.

جمع‌بندی؛ پایان قیمت‌گذاری دستوری، آغاز آرامش بازار لاستیک؟

تصمیم ستاد تنظیم بازار برای واگذاری اختیار تعیین قیمت تایر سواری به تولیدکنندگان، یکی از تغییرات مهم سیاست‌گذاری در صنعت لاستیک ایران محسوب می‌شود.

این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که صنعت تایر با کاهش تولید، رشد هزینه‌های تأمین مواد اولیه و اختلاف قابل توجه قیمت کارخانه و بازار آزاد مواجه است.

حفظ سقف سود ۱۷ درصدی نشان می‌دهد دولت قصد ندارد نظارت قیمتی را به‌طور کامل کنار بگذارد، بلکه به دنبال ایجاد انعطاف بیشتر در تصمیم‌گیری کارخانه‌هاست.

با این حال، نتیجه واقعی این سیاست زمانی مشخص می‌شود که افزایش عرضه، کاهش اختلاف قیمت‌ها و بهبود دسترسی مصرف‌کنندگان در بازار مشاهده شود. اگر این اهداف تحقق پیدا نکند، آزادسازی قیمت ممکن است تنها به تغییر نرخ‌های رسمی منجر شود، بدون آنکه مشکل بازار سیاه و کمبود لاستیک به‌صورت پایدار برطرف شده باشد.