فولاد ایرانیان
محسن هاشمی خواستار توافق فوری ایران و آمریکا شد؛ فرصت تازه پس از شکست ترامپ و نتانیاهو/ توافق خوب چه ویژگی‌هایی دارد؟
محسن هاشمی رفسنجانی در یادداشتی با عنوان «توافق خوب یا توافق حداکثری؟» خواستار استفاده از تحولات سیاسی اخیر آمریکا و اسرائیل برای دستیابی به توافقی جدید با واشنگتن شده است. او معتقد است پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا و واگذاری مأموریت تشکیل دولت اسرائیل به رقیب بنیامین نتانیاهو، فرصتی برای کاهش تنش‌ها و پایان فشارهای اقتصادی علیه ایران ایجاد کرده است. هاشمی با انتقاد از آنچه اصرار بر مطالبات حداکثری می‌نامد، پیشنهاد می‌کند دستاوردهای توافق‌های هسته‌ای گذشته مبنای مذاکرات جدید قرار گیرد. با این حال، مواضع تازه دونالد ترامپ درباره بی‌نیازی آمریکا از توافق با ایران و تداوم محاصره دریایی نشان می‌دهد تبدیل این تحولات سیاسی به یک توافق عملی، با موانع جدی روبه‌روست.
۱۴:۳۵ - ۲۳ آبان ۱۴۰۵
وانانیوز|
محسن هاشمی رفسنجانی در یادداشتی که شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵ در روزنامه شرق منتشر شد، به بررسی فرصت‌های دیپلماتیک ایران پس از انتخابات آمریکا و اسرائیل پرداخته است. محور اصلی تحلیل او، تفاوت میان توافقی قابل دستیابی و توافقی است که همه مطالبات یک طرف را به‌طور کامل تأمین کند.
هاشمی معتقد است ایران پس از تحمل هزینه‌های سنگین جنگ، تحریم و محدودیت‌های تجاری باید از تغییر موازنه سیاسی در واشنگتن و تل‌آویو برای کسب دستاوردهای اقتصادی و امنیتی استفاده کند.
او با اشاره به تجربه مذاکرات هسته‌ای گذشته، استدلال می‌کند که می‌توان مجموعه امتیازهای پذیرفته‌شده در توافق‌های قبلی را به‌عنوان مبنای مذاکرات آینده در نظر گرفت و در مقابل، درباره برخی محدودیت‌های فعالیت هسته‌ای گفت‌وگو کرد.
این دیدگاه در واقع بر تقدم نتیجه عملی مذاکرات بر دستیابی به تمامی اهداف مطلوب تأکید دارد. با این حال، میزان امکان تحقق چنین توافقی به مواضع رسمی دولت‌های درگیر، شرایط امنیتی و سازوکار تضمین اجرای تعهدات وابسته خواهد بود.
شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات آمریکا؛ آیا فرصت جدیدی برای ایران ایجاد شده است؟
یکی از مهم‌ترین مبانی تحلیل محسن هاشمی، نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر ۲۰۲۶ آمریکاست.
براساس نتایج اعلام‌شده از سوی آسوشیتدپرس، حزب دموکرات موفق شده کنترل هر دو مجلس نمایندگان و سنای آمریکا را در اختیار بگیرد. این تغییر در شرایطی رخ داده که جمهوری‌خواهان پیش از انتخابات اکثریت کنگره را در دست داشتند.
پیروزی دموکرات‌ها می‌تواند بر نحوه نظارت کنگره بر سیاست خارجی دولت ترامپ، بودجه عملیات نظامی و بررسی تصمیم‌های مرتبط با ایران اثر بگذارد. با این حال، تغییر اکثریت کنگره به معنای تغییر فوری سیاست دولت آمریکا نیست؛ زیرا دونالد ترامپ همچنان ریاست قوه مجریه را در اختیار دارد.
بر اساس گزارش رویترز در ۱۲ نوامبر، شماری از نمایندگان دموکرات برای افزایش نظارت بر جنگ ایران و محدود کردن منابع مالی عملیات نظامی تلاش کرده‌اند. با وجود این، اختلاف دیدگاه در کنگره و اختیارات رئیس‌جمهور می‌تواند سرعت و دامنه تغییر سیاست‌ها را محدود کند.
بنابراین، برداشت هاشمی مبنی بر ایجاد فرصت تازه دیپلماتیک قابل بررسی است، اما تحقق آن به معنای موافقت خودکار واشنگتن با درخواست‌های تهران نخواهد بود.
کنار رفتن نتانیاهو از مأموریت تشکیل دولت؛ تغییر مهم در سیاست اسرائیل
دومین تحول مورد توجه محسن هاشمی، نتیجه انتخابات پارلمانی اسرائیل و تصمیم رئیس‌جمهور این کشور درباره تشکیل دولت جدید است.
اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، در هشتم نوامبر ۲۰۲۶ مأموریت تشکیل دولت را به گادی آیزنکوت، رهبر حزب یاشار و رقیب بنیامین نتانیاهو، واگذار کرد.
براساس اعلام رسمی دفتر ریاست‌جمهوری اسرائیل، نمایندگان ۶۷ کرسی کنست از واگذاری این مأموریت به آیزنکوت حمایت کردند، در حالی که ۴۶ نماینده از نتانیاهو پشتیبانی کردند و هفت نماینده نیز نامزدی معرفی نکردند.
با این حال، دریافت مأموریت تشکیل کابینه با تشکیل موفق دولت تفاوت دارد. آیزنکوت باید در مهلت قانونی حمایت لازم برای تشکیل ائتلاف را به دست آورد و هنوز انتقال قطعی قدرت به دولت جدید انجام نشده است.
از سوی دیگر، تغییر نخست‌وزیر اسرائیل لزوماً به معنای تغییر بنیادین تمام مواضع امنیتی این کشور درباره ایران نیست. سیاست دولت احتمالی جدید باید براساس ترکیب ائتلاف و تصمیم‌های رسمی آن ارزیابی شود.
توافق اسلام‌آباد چه بود و چرا محسن هاشمی خواستار بازگشت به آن شده است؟
یکی از بخش‌های مهم یادداشت محسن هاشمی به توافق اسلام‌آباد اختصاص دارد؛ تفاهمی که در خرداد ۱۴۰۵ میان ایران و آمریکا شکل گرفت و قرار بود زمینه پایان درگیری‌ها و دستیابی به توافقی گسترده‌تر را فراهم کند.
براساس متن منتشرشده از یادداشت تفاهم اسلام‌آباد، موضوعاتی مانند توقف عملیات نظامی، رفع محاصره دریایی، تعیین تکلیف تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و حل اختلافات هسته‌ای در دستور کار قرار گرفته بود.
همچنین در متن تفاهم، تأمین منابع مالی برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران و سازوکاری برای مدیریت وضعیت مواد غنی‌شده مطرح شده بود. با این حال، بخش مهمی از تعهدات به دستیابی به توافق نهایی و تعیین سازوکار اجرایی وابسته بود.
گزارش سرویس پژوهشی کنگره آمریکا نشان می‌دهد تفاهم ژوئن ۲۰۲۶ چند هفته پس از امضا و در پی ازسرگیری درگیری‌ها فروپاشید و در اوت همان سال نیز اعتبار آن پایان یافت. بنابراین احیای آن مستلزم مذاکرات تازه و توافق مجدد دو طرف خواهد بود.
هاشمی معتقد است مخالفت با این تفاهم باعث از دست رفتن فرصتی برای کاهش هزینه‌های جنگ شده است. با این حال، درباره دلایل شکست توافق و مسئولیت هر طرف، روایت‌های متفاوتی وجود دارد و نمی‌توان تمام عوامل فروپاشی آن را تنها به اختلافات داخلی ایران نسبت داد.
توافق خوب از نگاه محسن هاشمی؛ لغو تحریم‌ها در برابر محدودیت هسته‌ای
محسن هاشمی در تشریح پیشنهاد خود، مجموعه توافق‌های پیشین ایران با قدرت‌های جهانی را مبنایی برای تعیین چارچوب مذاکرات جدید معرفی کرده است.
او به بیانیه سعدآباد در سال ۱۳۸۲، توافق موقت ژنو در سال ۱۳۹۲، برجام در سال ۱۳۹۴ و تفاهم اسلام‌آباد در سال ۱۴۰۵ اشاره می‌کند و معتقد است می‌توان از دستاوردهای این توافق‌ها برای تعریف مطالبات ایران استفاده کرد.
به اعتقاد هاشمی، رفع تحریم‌ها، توسعه فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای، همکاری فنی بین‌المللی و حفظ ظرفیت‌های علمی و پژوهشی باید از محورهای توافق احتمالی باشد.
یکی از پیشنهادهای مشخص او، پذیرش محدودیت غنی‌سازی صنعتی در سطح ۳.۵ درصد در مقابل دریافت امتیازهای اقتصادی و فناورانه است.
با این حال، باید توجه داشت که سقف غنی‌سازی پیش‌بینی‌شده در برجام ۱۳۹۴ برابر با ۳.۶۷ درصد بود، نه ۳.۵ درصد. همچنین برخی کاربردهای تحقیقاتی و تولید رادیوایزوتوپ‌ها، از جمله سوخت رآکتور تحقیقاتی تهران، در گذشته به اورانیوم با غنای بالاتر وابسته بوده‌اند. بنابراین تعیین سقف غنی‌سازی و روش تأمین سوخت مورد نیاز، موضوعی فنی است که به توافق‌های مشخص و قابل راستی‌آزمایی نیاز دارد.
درس محسن هاشمی از قطعنامه ۵۹۸؛ استفاده از فرصت‌های دیپلماتیک
محسن هاشمی برای توضیح دیدگاه خود به تجربه جنگ هشت‌ساله ایران و عراق نیز اشاره کرده است.
او معتقد است فرصت‌های به‌دست‌آمده پس از برخی موفقیت‌های نظامی، می‌توانستند برای دستیابی زودتر به توافق سیاسی مورد استفاده قرار گیرند.
در این تحلیل، قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل جایگاه ویژه‌ای دارد. این قطعنامه در تیر ۱۳۶۶ تصویب شد و ایران در تیر ۱۳۶۷ آن را پذیرفت.
هاشمی استدلال می‌کند که استفاده زودهنگام‌تر از فرصت‌های دیپلماتیک ممکن بود به کاهش هزینه‌های انسانی و اقتصادی جنگ کمک کند.
البته این برداشت، یک ارزیابی تاریخی است و درباره میزان آمادگی طرفین برای پایان جنگ در مقاطع مختلف، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.
از منظر تحلیلی، پیام اصلی یادداشت این است که موفقیت نظامی یا تغییر موازنه سیاسی زمانی می‌تواند به دستاورد پایدار تبدیل شود که امکان تثبیت آن در قالب ترتیبات دیپلماتیک و اجرایی وجود داشته باشد.
موضع جدید ترامپ؛ آیا واشنگتن واقعاً آماده توافق با ایران است؟
مهم‌ترین مانع در برابر سناریوی مورد نظر محسن هاشمی، مواضع متغیر دولت ترامپ است.
دونالد ترامپ روز پنجشنبه ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که آمریکا در شرایط فعلی نیازی به توافق با ایران نمی‌بیند و از معاون خود، جی‌دی ونس، خواست تمرکز بیشتری بر مسائل داخلی داشته باشد.
این موضع در شرایطی اعلام شد که گزارش‌هایی از احتمال ازسرگیری گفت‌وگوهای مستقیم میان ونس و مقام‌های ایرانی منتشر شده بود. رویترز تأکید کرده است که انجام چنین مذاکراتی به‌طور مستقل تأیید نشده است.
از سوی دیگر، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اعلام کرده که واشنگتن با اصل میانجیگری مخالفتی ندارد، اما درخواست‌های مطرح‌شده از سوی ایران را قابل پذیرش نمی‌داند.
به گزارش آسوشیتدپرس در ۱۴ نوامبر، مواضع متفاوت ترامپ درباره ادامه فشار اقتصادی و احتمال مذاکره باعث شده تلاش‌های میانجیگران منطقه‌ای همچنان با ابهام همراه باشد.
بنابراین، هرچند نتایج انتخابات آمریکا فضای سیاسی جدیدی ایجاد کرده، هنوز نشانه قطعی از توافق طرفین بر سر آغاز مذاکرات جامع وجود ندارد.
نقش محسن رضایی در مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا
محسن هاشمی در بخش پایانی یادداشت خود به نقش محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، اشاره می‌کند.
رضایی در ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ با حکم مسعود پزشکیان به این مسئولیت منصوب شد. سابقه فرماندهی سپاه پاسداران در جنگ ایران و عراق از ویژگی‌هایی است که هاشمی در تحلیل ظرفیت‌های او مورد توجه قرار داده است.
در همین زمینه، گزارش‌هایی نیز از بررسی امکان مذاکرات مستقیم میان جی‌دی ونس و محسن رضایی منتشر شده است. با این حال، تا زمان تنظیم این گزارش، زمان مشخص و تأیید رسمی برای چنین دیداری اعلام نشده است.
در صورت آغاز مذاکرات، چگونگی هماهنگی نهادهای تصمیم‌گیر در ایران و میزان اختیار هیئت مذاکره‌کننده از عوامل مهم پیشرفت گفت‌وگوها خواهد بود.
چشم‌انداز مذاکرات ایران و آمریکا؛ آیا توافق جدید امکان‌پذیر است؟
بررسی تحولات اخیر نشان می‌دهد شرایط سیاسی آمریکا و اسرائیل در مقایسه با ماه‌های گذشته تغییر کرده، اما این تغییرات هنوز به توافق مشخصی میان تهران و واشنگتن منجر نشده است.
در آمریکا، پیروزی دموکرات‌ها می‌تواند نظارت کنگره بر اقدامات دولت ترامپ را افزایش دهد. در اسرائیل نیز مأموریت تشکیل دولت به رقیب نتانیاهو واگذار شده، اما نتیجه تلاش برای تشکیل کابینه جدید هنوز قطعی نیست.
در مقابل، اختلاف بر سر برنامه هسته‌ای، رفع تحریم‌ها، محاصره دریایی و ترتیبات امنیتی منطقه همچنان پابرجاست.
از نظر اقتصادی، هر توافق احتمالی زمانی می‌تواند بر تجارت خارجی و سرمایه‌گذاری ایران اثر پایدار بگذارد که علاوه بر اعلام سیاسی، سازوکار اجرایی روشن برای کاهش محدودیت‌های بانکی، بیمه‌ای و تجاری داشته باشد.
در مجموع، محسن هاشمی در یادداشت تازه خود از رویکردی دفاع می‌کند که دستیابی به توافق قابل اجرا را بر پیگیری مطالبات حداکثری ترجیح می‌دهد. با این حال، تحقق چنین پیشنهادی نه‌تنها به تصمیم‌های تهران، بلکه به مواضع دولت آمریکا، شرایط امنیتی منطقه و ضمانت‌های اجرای توافق وابسته است.
مهم‌ترین پرسش پیش‌روی مذاکرات احتمالی این است که آیا طرفین می‌توانند بر سر مجموعه‌ای از تعهدات متقابل، زمان‌بندی‌شده و قابل راستی‌آزمایی به تفاهم برسند یا اختلافات موجود همچنان مانع خروج از وضعیت پرهزینه کنونی خواهد شد.
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
