قیمت پیاز و گوجهفرنگی امروز ۲۷ آبان ۱۴۰۵؛ شوک گرانی به بازار ترهبار / صادرات ۳ محصول ممنوع شد
بازار میوه و ترهبار در روزهای پایانی آبان ۱۴۰۵ با افزایش فشار قیمتی بر برخی محصولات پرمصرف روبهرو شده است. پیاز و گوجهفرنگی که از اقلام اصلی سبد غذایی خانوارها محسوب میشوند، در هفتههای اخیر نوسانات قابلتوجهی داشتهاند و اختلاف قیمت میان میدان مرکزی و خردهفروشیها نیز به یکی از موضوعات مورد اعتراض فعالان صنفی تبدیل شده است.
در این میان، اظهارات اکبر یاوری درباره کاهش تولید و مشکلات صادراتی، ابعاد تازهای از وضعیت بازار را آشکار کرده است. او معتقد است نبود هماهنگی میان نیاز بازار داخلی و میزان صادرات باعث شده عرضه برخی محصولات با محدودیت مواجه شود و قیمتها افزایش پیدا کند.
با این حال، تحولات امروز نشان میدهد دولت پس از انتقادهای مطرحشده، مسیر محدودسازی صادرات را تشدید کرده است. طبق گزارش خبرگزاری تسنیم در ساعت ۱۳:۲۸ چهارشنبه ۲۷ آبان، دفتر مقررات صادرات و واردات سازمان توسعه تجارت، ممنوعیت صادرات انواع پیاز، سیبزمینی و گوجهفرنگی را به گمرکات اجرایی ابلاغ کرده است. این تصمیم جدید، وضعیت بازار را نسبت به زمان انتشار مصاحبه صبحگاهی یاوری تغییر میدهد.
قیمت پیاز و گوجهفرنگی امروز چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵
بررسی تازهترین نرخهای اعلامشده از میدان بزرگ میوه و ترهبار تهران نشان میدهد قیمت انواع پیاز و گوجهفرنگی بر اساس نوع محصول و کیفیت آن متفاوت است.
در فهرست عمدهفروشی هفته ۲۵ آبان تا اول آذر، قیمت هر کیلوگرم پیاز سفید ۶۹ هزار تومان و پیاز زرد و قرمز ۱۰۹ هزار تومان اعلام شده است. همچنین گوجهفرنگی گلخانهای با نرخ ۷۹ هزار تومان، گوجهفرنگی بوتهرس با قیمت ۸۵ هزار تومان و گوجهفرنگی گیلاسی ریز با قیمت ۹۹ هزار تومان در فهرست قرار دارند. این گزارش همچنین از عرضه برخی انواع پیاز و گوجهفرنگی در دامنههای قیمتی بالاتر خبر داده است.
در مقابل، یاوری اعلام کرده بود که گوجهفرنگی با قیمت حدود ۷۰ تا ۸۰ هزار تومان در میدان بار عرضه میشود، اما قیمت آن برای مصرفکننده در برخی مراکز فروش به ۱۲۰ هزار تومان میرسد.
این اختلاف حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار تومانی در هر کیلوگرم، نشاندهنده فاصله قابلتوجه میان نرخ عمدهفروشی و قیمت نهایی برخی محصولات است. البته ارقام مربوط به انواع متفاوت گوجهفرنگی الزاماً قابل مقایسه مستقیم نیستند و باید کیفیت، هزینه حمل، ضایعات و شرایط عرضه نیز در نظر گرفته شود.
علت گرانی پیاز چیست؟ کاهش ۳ هزار هکتاری سطح زیر کشت
یکی از مهمترین دلایل مطرحشده برای افزایش قیمت پیاز، کاهش سطح زیر کشت در سال زراعی جاری است.
اکبر یاوری در گفتوگوی ۲۷ آبان با خبرگزاری مهر اعلام کرد سطح زیر کشت پیاز در سال جاری حدود ۳ هزار هکتار کاهش یافته است. او افزایش هزینه نهادههای کشاورزی، مشکلات تأمین برق و زیان تولیدکنندگان در سال گذشته را از عوامل کاهش انگیزه کشاورزان برای کشت پیاز دانست.
از منظر اقتصادی، کاهش سطح زیر کشت میتواند با فاصله زمانی بر میزان عرضه محصول اثر بگذارد. زمانی که کشاورزان به دلیل زیان سال گذشته یا افزایش هزینههای تولید، کشت محصولی را کاهش میدهند، بازار در فصل برداشت بعدی ممکن است با عرضه محدودتری مواجه شود.
با این حال، کاهش ۳ هزار هکتاری سطح زیر کشت بهتنهایی میزان افت تولید را مشخص نمیکند؛ زیرا عملکرد برداشت در هر هکتار نیز بر حجم محصول نهایی تأثیر دارد. برای تعیین میزان واقعی کاهش عرضه، انتشار آمار رسمی تولید ضروری است.
هشدار درباره کاهش ۵۰ درصدی ذخایر پیاز در انبارها
یکی دیگر از موضوعات مهم مطرحشده از سوی رئیس اتحادیه بارفروشان تهران، کاهش شدید موجودی انبارهای پیاز است.
یاوری مدعی شده ذخایر انبارها نسبت به شرایط مورد مقایسه حدود ۵۰ درصد کاهش یافته و ادامه صادرات در چنین وضعیتی میتواند فشار بیشتری بر بازار داخلی وارد کند.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که پیاز برخلاف برخی محصولات زراعی، امکان نگهداری در انبار برای دورههای مشخص را دارد. در نتیجه، موجودی انبارها یکی از عوامل مؤثر بر تنظیم عرضه در فاصله میان فصلهای برداشت محسوب میشود.
اگر میزان ذخایر واقعاً به نصف کاهش یافته باشد، ظرفیت بازار برای جبران کمبودهای مقطعی محدودتر خواهد شد. با این حال، این رقم تاکنون در منابع بررسیشده با آمار مستقل و تفصیلی موجودی انبارها تأیید نشده و باید بهعنوان برآورد اعلامی مسئول صنفی در نظر گرفته شود.
صادرات روزانه ۲ هزار تن پیاز؛ اختلاف با سقف تعیینشده چقدر است؟
یکی از انتقادات اصلی یاوری به نحوه اجرای محدودیتهای صادراتی پیشین مربوط میشود.
به گفته او، در بخشنامههای قبلی برای صادرات پیاز از پنج منطقه تولیدکننده، سقف هفتگی هزار تن در نظر گرفته شده بود؛ اما حجم خروج پیاز از کشور در برخی روزها به حدود دو هزار تن میرسید.
او معتقد است محدود بودن دامنه جغرافیایی بخشنامهها باعث شده امکان انتقال محصول از استانهای مشمول محدودیت به استانهای دیگر و سپس صادرات آن وجود داشته باشد.
البته برای مشخص شدن میزان واقعی صادرات و احتمال تخلف از مقررات، باید آمار گمرکی و دامنه دقیق محدودیتهای قبلی بررسی شود. همچنین نمیتوان صادرات روزانه در سطح کل کشور را مستقیماً با سقف هفتگی مربوط به مناطق مشخص مقایسه کرد.
با این حال، این انتقاد یک ضعف احتمالی در طراحی مقررات را برجسته میکند: اگر محدودیتها تنها بر محل تولید محصول متمرکز باشند، اما مبنای کنترل صادرات در گمرک روشن نباشد، اجرای مؤثر آنها دشوار خواهد شد.
ممنوعیت صادرات پیاز، گوجهفرنگی و سیبزمینی؛ تصمیم جدید دولت چیست؟
مهمترین تحول روز چهارشنبه ۲۷ آبان، صدور بخشنامه جدید درباره صادرات سه محصول پرمصرف کشاورزی بود.
بر اساس اعلام سازمان توسعه تجارت، صادرات انواع پیاز، سیبزمینی و گوجهفرنگی تا اطلاع ثانوی ممنوع شده است. این تصمیم پس از مکاتبات معاونت توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی و با استناد به بند «الف» ماده ۷۲ قانون برنامه هفتم پیشرفت اتخاذ شده است.
طبق اطلاعیه منتشرشده، صادرات این محصولات پیشتر با شرایط مشخص امکانپذیر بود، اما اکنون گمرکات موظف شدهاند از خروج آنها جلوگیری کنند.
این تغییر نشان میدهد سیاستگذار بهجای ادامه محدودیتهای منطقهای یا صادرات مشروط، فعلاً ممنوعیت سراسری را انتخاب کرده است.
با وجود این، صدور بخشنامه بهتنهایی به معنای کاهش فوری قیمت بازار نیست. اجرای کامل مقررات در مبادی صادراتی، حجم محصولات موجود در شبکه توزیع و میزان عرضه داخلی تعیین میکنند که این تصمیم چه اثری بر قیمت مصرفکننده خواهد داشت.
چرا گوجهفرنگی گران شد؟ نقش برداشت محصولات بوشهر و بهبهان
بازار گوجهفرنگی برخلاف پیاز، وابستگی بیشتری به زمان برداشت و سرعت انتقال محصول از مزارع دارد.
اکبر یاوری اعلام کرده است که در مقطع فعلی بخش مهمی از گوجهفرنگی موردنیاز بازار از استان فارس تأمین میشود. او معتقد است تا پیش از آغاز برداشت گسترده در مناطقی مانند بهبهان، دیر و بوشهر، باید عرضه داخلی در اولویت قرار گیرد.
از منظر اقتصادی، تمرکز عرضه در تعداد محدودی از مناطق میتواند بازار را نسبت به تغییرات تولید، حملونقل و تقاضا حساستر کند.
با آغاز برداشت در مناطق جنوبی، امکان افزایش عرضه وجود دارد؛ اما میزان تأثیر آن بر قیمت به حجم محصول، شرایط آبوهوایی و نحوه توزیع وابسته است.
بنابراین کاهش قیمت گوجهفرنگی در هفتههای آینده محتمل است، اما نمیتوان بدون اطلاع از برنامه دقیق برداشت و میزان محصول آماده عرضه، زمان قطعی ارزانی را اعلام کرد.
اختلاف قیمت میدان بار و خردهفروشی؛ چرا گوجه ۱۲۰ هزار تومان فروخته میشود؟
فاصله قیمت عمدهفروشی و خردهفروشی یکی دیگر از چالشهای بازار ترهبار است.
بر اساس اظهارات یاوری، گوجهفرنگی که در برخی معاملات میدان بار کیلویی ۷۰ تا ۸۰ هزار تومان قیمت دارد، در سطح مصرفکننده تا ۱۲۰ هزار تومان عرضه میشود.
چنین اختلافی میتواند ناشی از هزینه حمل، بارگیری، اجاره محل فروش، ضایعات و سود فعالان شبکه توزیع باشد. با این حال، برای تشخیص اینکه چه بخشی از این فاصله غیرمتعارف است، باید هزینههای واقعی هر مرحله مشخص شود.
موضوع مهم دیگر، فسادپذیری محصولات کشاورزی است. گوجهفرنگی در جریان نگهداری و انتقال ممکن است بخشی از کیفیت یا وزن قابل فروش خود را از دست بدهد؛ بنابراین مقایسه قیمت خرید و فروش بدون محاسبه ضایعات، تصویر کاملی از سود فروشندگان ارائه نمیدهد.
با وجود این، شفافیت نرخها و نظارت بر واحدهای خردهفروشی میتواند به کاهش اختلافهای غیرمنطقی کمک کند.
پیشبینی قیمت پیاز و گوجهفرنگی در روزهای آینده
با توجه به ممنوعیت جدید صادرات، بازار پیاز و گوجهفرنگی ممکن است در روزهای آینده با تغییراتی در مسیر عرضه مواجه شود.
در سناریوی نخست، اگر بخشنامه جدید بهطور کامل اجرا شود و محصولات صادراتی به بازار داخلی هدایت شوند، احتمال کاهش فشار تقاضا و تعدیل قیمت عمدهفروشی وجود دارد.
در سناریوی دوم، اگر کاهش تولید و کمبود موجودی انبارها قابلتوجه باشد، محدودیت صادرات ممکن است تنها بخشی از فشار قیمت را جبران کند و بازار همچنان تا آغاز برداشت جدید با نرخهای بالا مواجه بماند.
برای گوجهفرنگی، افزایش عرضه از مناطق جنوبی میتواند عامل مهمی در کاهش قیمت باشد. اما درباره پیاز، میزان ذخایر موجود و حجم تولید فصل آینده نقش تعیینکنندهتری خواهد داشت.
همچنین ممنوعیت طولانیمدت صادرات ممکن است بر درآمد کشاورزان و انگیزه تولید در دوره بعد تأثیر بگذارد. بنابراین سیاست محدودسازی صادرات باید با برنامه مشخصی برای حفظ تولید همراه باشد.
چشمانداز بازار ترهبار؛ آیا ممنوعیت صادرات به گرانی پایان میدهد؟
تحولات چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ نشان میدهد بازار پیاز و گوجهفرنگی با مجموعهای از مشکلات تولید، ذخیرهسازی و توزیع مواجه است.
کاهش سطح زیر کشت پیاز، افت اعلامی موجودی انبارها، نوسانات عرضه گوجهفرنگی و اختلاف قیمت میدان بار با خردهفروشی، از مهمترین عوامل مطرحشده برای توضیح وضعیت فعلی هستند.
در این میان، ممنوعیت صادرات پیاز، گوجهفرنگی و سیبزمینی میتواند ابزار کوتاهمدتی برای افزایش عرضه داخلی باشد؛ اما اثر واقعی آن باید در قیمتهای روزهای آینده ارزیابی شود.
در مجموع، مهمترین تحول بازار ترهبار در ۲۷ آبان ۱۴۰۵، تغییر سیاست دولت از صادرات مشروط به ممنوعیت کامل صادرات سه محصول پرمصرف است. این تصمیم میتواند به کنترل نوسانات کمک کند، اما کاهش پایدار قیمتها به بهبود تولید، مدیریت ذخایر و توزیع منظم محصولات وابسته خواهد بود.
اگر سیاستگذار نتواند میان تأمین نیاز داخلی و حفظ سودآوری کشاورزان تعادل برقرار کند، ممکن است کنترل کوتاهمدت قیمتها به کاهش انگیزه کشت در فصل آینده منجر شود. از این رو، راهکار پایدار بازار پیاز و گوجهفرنگی تنها محدود کردن صادرات نیست، بلکه برنامهریزی دقیق برای تولید، برداشت، ذخیرهسازی و تأمین نیاز مصرفکنندگان در تمام طول سال است.