نسخه سازمان بورس برای مهار نوسان و بازگشت آرامش به بازار سهام

بازار سرمایه ایران در هفته‌های اخیر بار دیگر در کانون توجه فعالان اقتصادی و افکار عمومی قرار گرفته است. نوسانات شاخص‌ها، کاهش یا احتیاط در حجم معاملات و رفتار محافظه‌کارانه سرمایه‌گذاران، این پرسش را پررنگ کرده که رویکرد سیاست‌گذار بازار سرمایه برای عبور از این مقطع چیست و آیا حمایت‌ها می‌تواند بدون خدشه به اصول بازار، به بازگشت تعادل کمک کند یا نه. در همین چارچوب، حمید یاری، عضو هیات مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار، با تشریح برنامه‌های این سازمان، تصویری نسبتاً روشن از نقشه راه نهاد ناظر برای حمایت هوشمند از بازار سهام ارائه کرده است؛ رویکردی که به گفته او بر حمایت هدفمند، شفافیت اطلاعات و پرهیز از مداخله مخرب در سازوکار کشف قیمت استوار است.

ارزیابی وضعیت فعلی بازار سهام در سایه متغیرهای بیرونی

در تحلیل شرایط کنونی بازار، سازمان بورس بر این باور است که رفتار محتاطانه معامله‌گران بیش از هر چیز ریشه در تحولات بین‌المللی و ریسک‌های بیرونی دارد. این احتیاط، از نگاه نهاد ناظر، رفتاری غیرعادی یا غیرمنطقی تلقی نمی‌شود؛ زیرا بازار سرمایه ذاتاً نسبت به نااطمینانی‌های سیاسی و اقتصادی حساس است و واکنش محافظه‌کارانه می‌تواند بخشی از سازوکار طبیعی آن باشد.

با این حال، نگاهی دقیق‌تر به متغیرهای بنیادی تصویر متفاوتی را نشان می‌دهد. گزارش‌های ۹ماهه شرکت‌های بورسی و فرابورسی حاکی از بهبود عملکرد عملیاتی و افزایش سودآوری در بخش قابل توجهی از بنگاه‌هاست. همین داده‌ها باعث شده چشم‌انداز میان‌مدت و بلندمدت بازار سهام، بر مبنای اصول بنیادی، مثبت ارزیابی شود؛ هرچند این چشم‌انداز به پایداری متغیرهای کلان اقتصادی وابسته است. به بیان دیگر، سازمان بورس تلاش می‌کند میان درک واقع‌بینانه از ریسک‌های کوتاه‌مدت و امید به ظرفیت‌های بنیادی بازار تعادل برقرار کند.

حمایت هدفمند؛ ستون اصلی سیاست‌های سازمان بورس

محور اصلی برنامه‌های حمایتی سازمان بورس، تداوم و تقویت حمایت هدفمند است؛ حمایتی که نه به‌صورت دستوری و نه با هدف تغییر مصنوعی روند بازار، بلکه برای حفظ تعادل و نقدشوندگی طراحی شده است. در این چارچوب، صندوق‌های توسعه و تثبیت بازار سرمایه به‌عنوان خط اول حمایت تعریف می‌شوند.

این صندوق‌ها مأموریت دارند با خریدهای هدفمند و حساب‌شده، از برهم خوردن شدید تعادل عرضه و تقاضا جلوگیری کنند و مانع از شکل‌گیری موج‌های فروش هیجانی شوند. تأکید بر «هدفمند بودن» از آن جهت اهمیت دارد که سازمان بورس می‌خواهد اثر این مداخلات محدود، شفاف و قابل رصد باشد و به سازوکار طبیعی بازار آسیب نزند.

نقش ابزارهای مکمل در تقویت اثربخشی حمایت‌ها

در کنار نقش صندوق‌های حمایتی، سازمان بورس به‌دنبال استفاده از ابزارهای مکمل برای افزایش کارایی سیاست‌های حمایتی است. انتشار اوراق تبعی و سایر اوراق تضمینی از جمله این ابزارهاست که می‌تواند هم به تقویت نقدینگی و هم به پوشش ریسک کمک کند.

هدف از به‌کارگیری این ابزارها، ایجاد اطمینان نسبی برای سرمایه‌گذاران و تقویت حضور صندوق‌های حمایتی در بازار است، بدون آنکه فرآیند کشف قیمت دچار اختلال شود. از منظر نهاد ناظر، کنترل دامنه و زمان اثرگذاری این ابزارها اهمیت حیاتی دارد تا حمایت‌ها به مداخله دائمی و تحریف‌کننده تبدیل نشود.

تعامل با ناشران بزرگ و سهام‌داران عمده؛ حلقه مفقوده ثبات بازار

یکی از ابعاد مهم برنامه‌های سازمان بورس، تعامل مستقیم و هدفمند با ناشران بزرگ و سهام‌داران عمده است. این تعامل در قالب نشست‌های فنی و تحلیلی انجام می‌شود و دو هدف اصلی را دنبال می‌کند.

نخست، ارتقای شفافیت اطلاعاتی شرکت‌ها و هماهنگی در اطلاع‌رسانی، به‌گونه‌ای که انتظارات بازار بر مبنای داده‌های واقعی و نه شایعات شکل بگیرد. دوم، تشویق سهام‌داران عمده به اتخاذ رفتارهایی که از فروش هیجانی جلوگیری کرده و به ثبات بازار کمک کند.

در این جلسات، موضوعاتی مانند برنامه تولید و فروش شرکت‌ها، برآورد جریان نقدی کوتاه‌مدت و سیاست‌های مدیریت سهام مورد بررسی قرار می‌گیرد تا تصمیم‌سازی در بازار سرمایه هرچه بیشتر به تحلیل‌های بنیادی نزدیک شود.

بازبینی ضوابط اعتباری کارگزاری‌ها و تقویت سمت تقاضا

یکی دیگر از اقدامات مورد توجه سازمان بورس، بازبینی و تعدیل ضرایب اعتباری کارگزاری‌هاست؛ اقدامی که از سوی کمیته پایش ریسک در حال بررسی است. هدف از این بازبینی، افزایش کنترل‌شده ظرفیت اعتباری کارگزاری‌هاست تا بتوانند به مشتریان واجد شرایط، اعتبار بیشتری اعطا کنند.

این سیاست، در صورت اجرای دقیق، می‌تواند بخشی از نقدینگی لازم برای تقویت سمت تقاضا در بازار سهام را فراهم کند. با این حال، سازمان بورس تأکید دارد که این اقدام به‌معنای تزریق بی‌ضابطه نقدینگی نیست، بلکه راهکاری هدفمند و مشروط است که هم از رونق بازار حمایت کند و هم مانع از انباشت ریسک‌های اعتباری سیستماتیک شود.

حفظ کشف قیمت؛ خط قرمز سیاست‌گذار بازار سرمایه

یکی از نگرانی‌های همیشگی فعالان بازار، تأثیر مداخلات حمایتی بر روند طبیعی بازار و سازوکار کشف قیمت است. سازمان بورس این نگرانی را وارد می‌داند و اعلام کرده که در طراحی سیاست‌ها، حفظ اصول بازار خط قرمز نهاد ناظر است.

حمایت‌ها به‌گونه‌ای طراحی می‌شوند که موقتی، شفاف و هدفمند باشند. اعلام صریح سیاست‌ها، محدودسازی بازه زمانی اقدامات حمایتی و گزارش‌دهی منظم از عملکرد ابزارها، بخشی از رویکرد عملی سازمان بورس برای جلوگیری از تحریف بازار است. از این منظر، هدف اصلی نه کنترل دستوری قیمت‌ها، بلکه فراهم کردن شرایطی است که بازار بتواند مسیر طبیعی خود را طی کند.

مدیریت انتظارات و مقابله با رفتارهای هیجانی

در نگاه نهاد ناظر، بخش مهمی از ثبات بازار سرمایه به مدیریت انتظارات سرمایه‌گذاران بازمی‌گردد. اطلاع‌رسانی شفاف و به‌موقع، انتشار داده‌های قابل اتکا و تعامل مستمر با فعالان بازار، ابزارهایی است که سازمان بورس برای کاهش نااطمینانی و جلوگیری از شکل‌گیری شایعات به کار می‌گیرد.

تدوین دستورالعمل‌های شفاف درباره حدود و ابزارهای مداخله نهاد ناظر و نهادهای حمایتی، در کنار برگزاری نشست‌های تحلیلی و آموزشی، از دیگر اقداماتی است که با هدف کاهش رفتارهای گروهی و هیجانی دنبال می‌شود. این رویکرد نشان می‌دهد که سیاست‌گذار، ثبات روانی بازار را مکمل حمایت‌های مالی می‌داند.

توصیه به سرمایه‌گذاران خرد در فضای پرنوسان

در کنار سیاست‌های حمایتی، سازمان بورس بر نقش تصمیم‌گیری آگاهانه سرمایه‌گذاران تأکید دارد. توصیه اصلی به سرمایه‌گذاران خرد، تمرکز بر تحلیل بنیادی، تنوع‌بخشی به سبد سرمایه‌گذاری و انتخاب افق زمانی منطقی است.

از نگاه نهاد ناظر، نوسان‌های کوتاه‌مدت بخشی جدایی‌ناپذیر از بازار سرمایه است، اما پایبندی به اصول تحلیلی می‌تواند احتمال مواجهه با زیان‌های ناخواسته را کاهش دهد. این توصیه‌ها در واقع مکمل سیاست‌های کلان سازمان بورس برای بازگشت آرامش به بازار سهام است.

جمع‌بندی

مجموع اظهارات و برنامه‌های تشریح‌شده از سوی عضو هیات مدیره سازمان بورس نشان می‌دهد که رویکرد نهاد ناظر، عبور از نوسانات اخیر با تکیه بر حمایت هوشمند و حفظ اصول بازار است. تقویت صندوق‌های حمایتی، استفاده محدود و هدفمند از ابزارهای مالی، تعامل با ناشران و سهام‌داران عمده، بازبینی ضوابط اعتباری و مدیریت انتظارات، اجزای یک بسته سیاستی منسجم را تشکیل می‌دهند.

این بسته، اگر با شفافیت و پایبندی به زمان‌بندی مشخص اجرا شود، می‌تواند ضمن کاهش رفتارهای هیجانی، زمینه بازگشت تدریجی اعتماد و تعادل به بازار سهام را فراهم کند؛ بازاری که چشم‌انداز بنیادی آن، به شرط ثبات متغیرهای کلان، همچنان قابل اتکا ارزیابی می‌شود.