تمرکززدایی از تهران و البرز در دستور کار دولت؛ هشدار درباره فرونشست ۳۰ سانتی‌متری پایتخت

رضا خالقی، مدیرکل و رئیس شورای هماهنگی راه و شهرسازی استان تهران، در نشست هم‌اندیشی «برنامه اقدام عامل برای ساماندهی، پالایش عملکردی و تمرکززدایی از استان‌های تهران و البرز» با اشاره به پیامدهای نگران‌کننده ازدحام فعالیت‌های شهری در این دو استان گفت که تهران دیگر توان تحمل فشار موجود را ندارد. او تأکید کرد که تمرکز بیش از اندازه جمعیت و فعالیت‌های اقتصادی در پایتخت و البرز سبب تشدید بحران‌هایی نظیر فرونشست زمین، آلودگی هوا و اختلال در توزیع منابع شده است؛ مسائلی که حیات شهری را در این ناحیه به شدت تهدید می‌کند.

به گفته مدیرکل راه و شهرسازی، شورای عالی معماری و شهرسازی با هدف مدیریت این چالش‌ها و جلوگیری از گسترش بحران، برنامه‌ای جامع در قالب ۲۱ بند تدوین و به هیأت دولت ارائه کرده است. او افزود که در این برنامه، راهکارهایی برای توزیع متوازن جمعیت و فعالیت‌های اقتصادی، احیای اراضی فرسوده، تقویت محورهای پیرامونی و ایجاد شهرهای میانی در دستور کار قرار گرفته است.

بررسی تخصصی برنامه ۲۱بندی با مشارکت نخبگان

خالقی اعلام کرد که برنامه تمرکززدایی پایتخت در دولت مورد بررسی اولیه قرار گرفته و در گام بعدی، برای تکمیل و اصلاح، به نظر کارشناسان و دانشگاهیان سپرده شده است. او گفت هدف از این اقدام، جلب نظر نخبگان و بهره‌گیری از دیدگاه‌های متخصصان معماری، شهرسازی و برنامه‌ریزی شهری است تا نقشه راه توسعه متوازن و کارآمدی تهیه شود.

او افزود که نشست امروز با حضور جمعی از متخصصان همین هدف را دنبال می‌کند و پس از جمع‌بندی دیدگاه‌ها، نسخه نهایی برنامه مجدداً به هیأت دولت ارائه خواهد شد. خالقی تأکید کرد که تمرکززدایی از تهران و البرز نه‌تنها یک ضرورت زیست‌محیطی بلکه یک الزام اقتصادی است، زیرا تداوم روند فعلی، بار مالی و زیرساختی سنگینی بر کشور تحمیل می‌کند.

کاهش ساخت‌وساز در تهران؛ هزینه‌ها از کنترل خارج شده‌اند

یکی از محورهای مهم سخنان خالقی، کاهش چشمگیر ساخت‌وساز در تهران بود. او با اشاره به رکود حاکم بر بازار ساخت‌وساز گفت: افزایش بی‌سابقه هزینه‌های ساخت، سرمایه‌گذاران و سازندگان را با چالش جدی روبه‌رو کرده است. این روند، به‌ویژه در مناطق جنوبی و میانی پایتخت، موجب توقف بسیاری از پروژه‌های عمرانی شده است.

وی توضیح داد که افزایش هزینه‌ها تحت‌تأثیر چند عامل عمده است: نخست، تورم عمومی که قیمت تمام‌شده همه کالاها و خدمات را بالا برده؛ دوم، افزایش نرخ مصالح ساختمانی به‌دلیل نوسانات ارزی و محدودیت‌های وارداتی؛ و سوم، رشد سطح دستمزدها به‌ویژه پس از خروج بخش قابل‌توجهی از نیروی کار مهاجر از چرخه فعالیت‌های ساختمانی.

به گفته خالقی، این عوامل باعث شده‌اند تا میانگین هزینه ساخت هر واحد ۱۰۰ متری تا پایان سال ۱۴۰۵ در طرح نهضت ملی مسکن به حدود ۲.۵ میلیارد تومان برسد؛ رقمی که توان اقتصادی بسیاری از خانوارهای هدف را فراتر از حد تصور برده است.

پروژه‌های مسکن حمایتی در تهران؛ آمارها از کندی پیشرفت خبر می‌دهد

مدیرکل راه و شهرسازی استان تهران با اشاره به وضعیت مسکن حمایتی در پایتخت گفت در پایان سال، حدود ۶۷۰۰ واحد حمایتی توسط متولیان مختلف به مرحله ساخت رسیده و ۱۲ هزار واحد دیگر مربوط به نهضت ملی مسکن – غیر از شهرهای جدید اطراف تهران – در دست اجراست. به گفته او، این آمار در مقایسه با حجم تقاضای انباشته و نیاز واقعی تهرانی‌ها بسیار محدود است و باید سیاست‌های جدیدی برای تسریع روند ساخت تدوین شود.

خالقی بر ضرورت حمایت دولت از سازندگان بخش خصوصی تأکید کرد و گفت: مشوق‌های مالی و تسهیلات بانکی باید به‌گونه‌ای تنظیم شود که بخش خصوصی انگیزه ورود به پروژه‌های حمایتی را پیدا کند. او افزود که پیشنهاد شورای‌عالی مسکن برای افزایش سقف وام ساخت و خرید مسکن در سال آینده به ۸۵۰ میلیون تومان بخشی از همین سیاست حمایتی است.

فرونشست زمین؛ تهدید پنهان پایتخت

در بخش دیگری از سخنان خود، خالقی به بحران فرونشست زمین در تهران اشاره کرد و گفت که نرخ فرونشست در برخی نقاط پایتخت به ۳۰ سانتی‌متر رسیده است؛ عددی که به‌گفته کارشناسان، در صورت ادامه روند فعلی می‌تواند ساختار عمرانی شهر را با تخریب‌های جبران‌ناپذیر مواجه کند.

او از منطقه ۱۸ تهران، پاکدشت و شهرهای جنوب‌شرقی استان به‌عنوان کانون‌های اصلی فرونشست یاد کرد و هشدار داد که برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی، توسعه نامتوازن شهری و وزن بالای سازه‌های غیراستاندارد بر لایه‌های خاک، سه عامل اصلی تشدید این پدیده هستند. به اعتقاد خالقی، مدیریت منابع آب و توقف صدور مجوزهای ساخت در نواحی بحرانی باید در دستور کار فوری شهرداری و دولت قرار گیرد.

ضرورت هم‌افزایی نهادی برای نجات تهران

خالقی در جمع‌بندی سخنان خود گفت که چالش‌های تهران، صرفاً ناشی از کمبود منابع یا ضعف مدیریتی نیست، بلکه ریشه در ساختار متمرکز تصمیم‌گیری دارد. او بر ضرورت هم‌افزایی میان دستگاه‌های ملی و محلی تأکید کرد تا برنامه تمرکززدایی و ساماندهی شهری از مرحله شعار به عمل برسد.

به گفته وی، اجرای گام‌به‌گام برنامه ۲۱بندی می‌تواند ضمن تحقق توزیع متناسب جمعیت و فعالیت‌ها، به کاهش بار ترافیکی پایتخت، جلوگیری از تشدید آلودگی هوا، کنترل مصرف انرژی و بهبود کیفیت زندگی ساکنان منجر شود. خالقی تأکید کرد: «اگر اکنون برای توزیع دوباره منابع و فعالیت‌ها تصمیم نگیریم، تهران در دهه آینده با بحرانی روبه‌رو خواهد شد که هیچ طرحی توان کنترل آن را نخواهد داشت.»

جمع‌بندی

تحلیل روندهای کنونی در تهران و البرز نشان می‌دهد که تمرکز جمعیتی و اقتصادی در قلب کشور به نقطه خطر رسیده است. رشد هزینه‌های ساخت‌وساز، کندی پیشرفت پروژه‌های حمایتی، بحران آب و فرونشست زمین، همگی چهره‌ای هشدارآمیز از آینده شهری پایتخت ترسیم می‌کنند. برنامه ۲۱بندی دولت در حوزه تمرکززدایی، اگر به‌درستی و با اجماع نهادهای تخصصی اجرا شود، می‌تواند سرآغاز اصلاحی ساختاری در سیاست‌گذاری شهری ایران باشد. اجرای دقیق این برنامه، نجات زیست‌پذیری تهران و فراهم‌سازی بستر توسعه متوازن ملی را هدف قرار داده است؛ هدفی که تحقق آن به همکاری دولت، شهرداری، نخبگان و مردم وابسته است.