برنامه تیم ملی ایران برای جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷؛ فقط ۶ بازی تا عربستان

ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ با سه تساوی مقابل نیوزیلند، بلژیک و مصر بدون شکست باقی ماند، اما نتایج سایر گروه‌ها اجازه نداد تیم ملی به مرحله یک‌سی‌ودوم نهایی برسد. این حذف نشان داد در فرمت ۴۸ تیمی نیز صرف نباختن کافی نیست و تیمی که توان تبدیل موقعیت‌ها به پیروزی را نداشته باشد، ممکن است به نتایج گروه‌های دیگر وابسته شود.

هدف بعدی تیم ملی، جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ است؛ تورنمنتی که از ۷ ژانویه تا ۵ فوریه ۲۰۲۷، برابر با ۱۷ دی تا ۱۶ بهمن ۱۴۰۵، در عربستان برگزار می‌شود. این دوره با حضور ۲۴ تیم و انجام ۵۱ مسابقه در ریاض، جده و الخبر برگزار خواهد شد.

فاصله پایان جام جهانی تا نخستین مسابقه ایران در جام ملت‌ها کمتر از هفت ماه است. بخشی از این زمان نیز در اختیار باشگاه‌ها قرار دارد؛ بنابراین فدراسیون فوتبال برای تعیین سرمربی، انتخاب بازیکنان تازه و عقد قرارداد با حریفان تدارکاتی فرصت نامحدودی ندارد.

یک اصلاح مهم؛ ایران چهار بازی ندارد، شش بازی دارد

در برخی گزارش‌ها گفته شده تیم‌های آسیایی پیش از جام ملت‌ها دو پنجره دارند و در هر پنجره می‌توانند دو بازی برگزار کنند؛ در نتیجه مجموع فرصت آماده‌سازی چهار مسابقه است. تقویم رسمی فیفا تصویر متفاوتی نشان می‌دهد.

نخستین پنجره از ۲۱ سپتامبر تا ۶ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۳۰ شهریور تا ۱۴ مهر ۱۴۰۵، یک پنجره ۱۶روزه و چهاربازی است. این پنجره بلند از سال ۲۰۲۶ جای دو فیفادی جداگانه سپتامبر و اکتبر را گرفته و تیم‌های ملی اجازه دارند در آن حداکثر چهار مسابقه برگزار کنند.

دومین پنجره نیز از ۹ تا ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۸ تا ۲۶ آبان، برگزار می‌شود و ظرفیت دو مسابقه دارد. در نتیجه، ایران از نظر تقویم رسمی می‌تواند چهار بازی در پنجره نخست و دو مسابقه در پنجره دوم انجام دهد؛ یعنی در مجموع شش دیدار ملی، نه چهار بازی.

الزامی وجود ندارد که ایران از تمام این ظرفیت استفاده کند، اما از دست دادن هر مسابقه، فرصت کادر فنی برای جوان‌گرایی و آزمایش ترکیب جدید را کاهش خواهد داد.

رقبای ایران از حالا برنامه‌ریزی کرده‌اند

استرالیا دو مسابقه بزرگ با برزیل را برای روزهای ۲۵ و ۲۹ سپتامبر قطعی کرده است. هر دو دیدار در استرالیا و به‌ترتیب در تاونزویل و بریزبن برگزار می‌شوند. فدراسیون فوتبال استرالیا این مسابقات را بخشی از راهبرد رویارویی مستمر با حریفان سطح بالای جهان معرفی کرده است.

ژاپن نیز تمام ظرفیت پنجره نخست را فعال کرده است. برنامه رسمی فدراسیون فوتبال این کشور شامل مسابقات ۲۴ و ۲۸ سپتامبر و اول و پنجم اکتبر است. نام حریفان هنوز اعلام نشده، اما ورزشگاه‌ها و تاریخ هر چهار مسابقه مشخص شده‌اند؛ دو بازی در قالب کیرین چلنج کاپ و دو مسابقه در کیرین کاپ برگزار می‌شود.

این تفاوت برنامه‌ریزی اهمیت زیادی دارد. ژاپن حتی پیش از قطعی شدن حریفان، ورزشگاه، زمان و چارچوب مسابقات را تعیین کرده است؛ درحالی‌که ایران هنوز درباره مدیریت فنی تیم ملی به تصمیم رسمی نرسیده است.

جام خلیج، آماده‌سازی هم‌زمان رقبای عربی

بخش مهم پنجره نخست به برگزاری بیست‌وهفتمین دوره جام خلیج اختصاص دارد. این مسابقات از ۲۳ سپتامبر تا ۶ اکتبر در جده برگزار می‌شود و تقریباً تمام پنجره ۱۶روزه فیفا را پوشش می‌دهد. عربستان، قطر و دیگر اعضای فدراسیون جام خلیج از طریق یک تورنمنت رسمی و فشرده برای جام ملت‌های آسیا آماده خواهند شد.

برای عربستان، این مسابقات افزون بر آماده‌سازی فنی، آزمایش عملیاتی ورزشگاه‌ها و امکانات میزبانی جام ملت‌هاست. قطر نیز بدون نیاز به مذاکره جداگانه با چند حریف، در فضای رقابتی و تحت فشار تورنمنت قرار می‌گیرد.

هم‌زمانی جام خلیج با پنجره نخست، گزینه‌های فدراسیون ایران را نیز محدود می‌کند. بسیاری از تیم‌های غرب آسیا در این مسابقات حضور دارند و برای بازی دوستانه در دسترس نخواهند بود. هرچه مذاکره ایران با تأخیر بیشتری آغاز شود، احتمال روبه‌روشدن با فهرستی محدودتر و حریفانی با کیفیت پایین‌تر افزایش می‌یابد.

نیمکت ایران در وضعیت حقوقی و اجرایی مبهم

قرارداد امیر قلعه‌نویی و اعضای کادر فنی با پایان حضور ایران در جام جهانی به پایان رسیده و تا زمان انتشار این گزارش، تمدید رسمی قرارداد از سوی فدراسیون فوتبال اعلام نشده است. گزارش‌های تازه حاکی از آن است که فدراسیون منتظر دریافت گزارش فنی مکتوب کادر تیم ملی درباره عملکرد جام جهانی است تا پس از بررسی آن، درباره ادامه همکاری تصمیم بگیرد.

این وضعیت با اظهارات پیش از جام جهانی مهدی تاج تفاوت دارد. رئیس فدراسیون پیش‌تر گفته بود قلعه‌نویی پس از جام جهانی نیز به کار خود ادامه خواهد داد و تیم ملی را در جام ملت‌های آسیا همراهی می‌کند. بااین‌حال، وعده رسانه‌ای با قرارداد امضاشده و اعلام رسمی یکسان نیست.

فدراسیون اکنون باید میان دو مسیر تصمیم بگیرد: تمدید سریع با قلعه‌نویی و آغاز آماده‌سازی بدون وقفه، یا انتخاب سرمربی جدید و پذیرش زمان لازم برای شناخت بازیکنان و اجرای تفکرات تازه. طولانی‌شدن بلاتکلیفی، بدترین حالت ممکن است؛ زیرا هم سرمربی قبلی امکان برنامه‌ریزی ندارد و هم گزینه احتمالی جدید زمان ارزشمند خود را از دست می‌دهد.

تیم ملی فقط به بازی دوستانه نیاز ندارد

مشکل ایران صرفاً تعداد مسابقات نیست. انتخاب حریف باید بر اساس نیازهای فنی جام ملت‌ها انجام شود. ایران در گروه C با چین، قرقیزستان و سوریه هم‌گروه است؛ سه حریفی که سبک‌های متفاوتی دارند و آماده‌سازی برای آنها به برنامه‌ای هدفمند نیاز دارد.

برای شبیه‌سازی چین، بازی با تیمی منظم از شرق آسیا اهمیت دارد. رویارویی با یک حریف آسیای مرکزی می‌تواند تیم ملی را برای قدرت بدنی و انتقال‌های سریع قرقیزستان آماده کند. انتخاب یک تیم عربی فشرده و جنگنده نیز برای مسابقه با سوریه مفید خواهد بود. در کنار این سه الگو، دست‌کم یک مسابقه مقابل تیمی بالاتر از سطح آسیا می‌تواند نقاط ضعف واقعی ترکیب را آشکار کند.

ایران همچنین با مسئله تغییر نسل روبه‌روست. پیش از جام جهانی نیز سن بالای شماری از مهره‌های اصلی و ضرورت ورود بازیکنان جوان‌تر به ترکیب مورد توجه قرار گرفته بود. خود قلعه‌نویی نیز از آغاز تغییر نسل پس از جام جهانی و در مسیر جام ملت‌ها سخن گفته بود.

شش مسابقه احتمالی زمانی مفید خواهد بود که به بازیکنان تازه فرصت واقعی داده شود. دعوت‌کردن چند جوان و استفاده چنددقیقه‌ای از آنها، معادل جوان‌گرایی نیست. کادر فنی باید دروازه‌بان، مدافع میانی، هافبک بازی‌ساز و مهاجمان نسل بعدی را در شرایط مسابقه آزمایش کند.

برنامه بازی‌های ایران در جام ملت‌های آسیا

برنامه رسمی AFC نشان می‌دهد ایران کار خود را روز ۹ ژانویه ۲۰۲۷ برابر چین آغاز می‌کند. مسابقه دوم چهار روز بعد مقابل قرقیزستان برگزار خواهد شد و ایران در آخرین دیدار گروهی روز ۱۸ ژانویه به مصاف سوریه می‌رود.

بازی نخست مقابل چین اهمیت مضاعفی دارد. پیروزی در دیدار افتتاحیه می‌تواند مسیر صدرنشینی را هموار کند و فشار مسابقات دوم و سوم را کاهش دهد. در مقابل، از دست دادن امتیاز برابر چین، مسابقه فیزیکی با قرقیزستان را به دیداری پرریسک تبدیل خواهد کرد.

فدراسیون فوتبال تا چه زمانی فرصت دارد؟

برای استفاده کامل از پنجره شهریور و مهر، قرارداد بازی‌های دوستانه باید هفته‌ها پیش از اردو نهایی شود. پیدا کردن حریف سطح بالا تنها بخشی از کار است؛ محل بازی، هزینه سفر، حق پخش، اسکان، بیمه بازیکنان و صدور روادید نیز باید هماهنگ شود.

با توجه به برگزاری جام خلیج و پرشدن برنامه کشورهایی مانند استرالیا و ژاپن، ایران نمی‌تواند تصمیم‌گیری را تا روزهای نزدیک پنجره فیفا عقب بیندازد. هر روز تأخیر ممکن است یک حریف مناسب را از دسترس خارج کند.

جام جهانی ۲۰۲۶ نشان داد تیم ملی ایران توان رقابت و نباختن را دارد، اما برای رسیدن به مراحل نهایی یک تورنمنت به پیروزی، تنوع تاکتیکی و قدرت تمام‌کنندگی بیشتری نیاز دارد. جام ملت‌های آسیا فرصتی برای جبران است؛ مشروط بر آنکه فدراسیون از همین حالا تکلیف سرمربی، برنامه جوان‌گرایی و هر شش مسابقه احتمالی را روشن کند.