بازار خودرو در فاز انتظار؛ چرا قیمت‌ها سینوسی شده و خبری از ارزانی واقعی نیست؟

در بازار طبیعی، قیمت خودرو باید بیش از هر چیز از متغیرهایی مانند میزان تولید، عرضه منظم، قدرت خرید، هزینه تولید و تقاضای واقعی اثر بگیرد. اما بازار خودروی ایران مدت‌هاست از این مسیر فاصله گرفته و به بازاری خبرمحور تبدیل شده است. صدرایی نیز تأکید می‌کند که اکنون کاهش یا افزایش قیمت برخی خودروها الزاماً نشانه تغییر بنیادین نیست؛ ممکن است یک خودرو در یک هفته کاهش پیدا کند و هفته بعد دوباره گران شود.

این رفتار سینوسی را می‌توان در داده‌های قیمتی روزهای اخیر دید. اقتصادآنلاین در گزارش قیمت محصولات ایران‌خودرو و سایپا در دوم تیر ۱۴۰۵ نوشت برخی خودروها کاهش داشتند، اما تارا اتوماتیک V4 برخلاف جهت کلی بازار ۱۷ میلیون تومان افزایش یافت و دنا پلاس اتوماتیک ۲۵ میلیون تومان ارزان شد. این ناهمگونی نشان می‌دهد بازار خودرو یکپارچه حرکت نمی‌کند و هر محصول بسته به تقاضا، عرضه، برند، نقدشوندگی و انتظارات خریداران مسیر متفاوتی دارد.

رکود؛ مهم‌ترین عامل مهار قیمت‌ها

یکی از دلایل اصلی اینکه رشد قیمت خودروها در روزهای اخیر گسترده و سنگین نشده، نبود تقاضای مؤثر است. بازار خودرو در رکود معاملاتی قرار دارد؛ یعنی فروشنده زیادی حاضر به فروش با قیمت پایین نیست، اما خریدار واقعی هم توان یا تمایل ورود سنگین ندارد. تجارت‌نیوز در گزارشی از وضعیت بازار خودرو در تیرماه نوشته بود رکود باعث شده سیگنال افزایشی دلار به‌طور کامل به بازار خودرو منتقل نشود.

در چنین بازاری، قیمت‌ها روی کاغذ جابه‌جا می‌شوند، اما معامله واقعی محدود است. به همین دلیل، ممکن است برخی نرخ‌ها در آگهی‌ها بالا یا پایین برود، اما بازار عمق لازم برای تأیید آن قیمت‌ها را ندارد. صدرایی نیز می‌گوید نمی‌توان وضعیت همه خودروها را یکسان دید؛ برخی خودروها همیشه مشتری دارند، اما برخی دیگر با کمبود تقاضا مواجه‌اند.

پرتیراژها زیر فشار قیمت کارخانه

یکی از مهم‌ترین متغیرهای تازه بازار، افزایش قیمت کارخانه‌ای محصولات خودروسازان است. ایران‌خودرو در خرداد و تیر ۱۴۰۵ لیست جدید قیمت کارخانه محصولات خود را منتشر کرد و منابع خودرویی نیز از افزایش قابل توجه نرخ کارخانه‌ای برخی محصولات خبر دادند. ایران‌جیب گزارش داده شرکت ایران‌خودرو در ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ لیست قیمت جدید محصولات تولیدی خود را ویژه خرداد و تیرماه منتشر کرده است.

در سوی دیگر، سایپا نیز در آستانه افزایش قیمت محصولات خود قرار گرفت. دیجیاتو گزارش داده مدیرعامل سایپا در ۱۶ تیر ۱۴۰۵ اعلام کرده قیمت جدید محصولات این شرکت طی روزهای آتی اعلام خواهد شد و این اتفاق پس از افزایش چشمگیر قیمت محصولات ایران‌خودرو رخ می‌دهد. قیمت کارخانه محصولات سایپا نیز در منابع به‌روز بازار با نرخ‌های جدید درج شده؛ برای نمونه خودرو ۴۵ قیمت کارخانه شاهین G با ترمز ESC و سیستم SBR را ۱۱ میلیارد و ۴۴۹ میلیون و ۲۰۰ هزار ریال و شاهین اتوماتیک CVT را ۱۲ میلیارد و ۶۷۶ میلیون و ۳۳۰ هزار ریال ثبت کرده است.

افزایش کارخانه بدون عرضه، یعنی فشار بر بازار آزاد

صدرایی هشدار می‌دهد اگر افزایش قیمت کارخانه بدون افزایش عرضه انجام شود، طبیعی است که قیمت بازار آزاد نیز تحریک شود. دلیل آن ساده است: وقتی مصرف‌کننده می‌بیند قیمت کارخانه بالا رفته، فروشنده بازار آزاد نیز کف ذهنی قیمت خود را افزایش می‌دهد. اما اگر همزمان عرضه منظم، تحویل کوتاه‌مدت و فروش واقعی به بازار انجام شود، فاصله کارخانه و بازار می‌تواند کاهش پیدا کند.

این فاصله همان چیزی است که در ادبیات بازار خودرو با عنوان «حباب قیمت» شناخته می‌شود. همراه‌مکانیک در گزارش قیمت کارخانه محصولات سایپا نوشته نبود تناسب میان عرضه و تقاضا در بازار محصولات داخلی موجب تفاوت قیمت کارخانه و بازار شده و به همین دلیل مردم خرید مستقیم از خودروساز با نرخ کارخانه را ترجیح می‌دهند.

حباب خودرو چرا از بین نمی‌رود؟

حباب قیمت خودرو در ایران نتیجه چند عامل هم‌زمان است: محدودیت عرضه، قیمت‌گذاری کارخانه‌ای، تقاضای سرمایه‌ای، نوسان دلار، انتظارات تورمی و نبود واردات کافی. صدرایی می‌گوید این حباب هیچ‌گاه از بین نرفته و فقط بسته به میزان عرضه، کوچک‌تر یا بزرگ‌تر شده است. اگر عرضه خودرو منظم و متناسب با نیاز بازار باشد، فاصله قیمت کارخانه و بازار کاهش می‌یابد؛ اما اگر عرضه محدود شود، همین فاصله دوباره بزرگ‌تر می‌شود.

این نکته در خودروهای پرتیراژ اهمیت بیشتری دارد. محصولات ایران‌خودرو و سایپا به‌دلیل مشتری دائمی، نقدشوندگی بالا و نقش آن‌ها در سبد خرید خانوار، سریع‌تر از خودروهای کم‌تقاضا به تغییرات قیمت کارخانه یا ارز واکنش نشان می‌دهند. به همین دلیل، حتی رکود هم نمی‌تواند به‌طور کامل جلوی افزایش انتظارات قیمتی در این بخش را بگیرد.

دلار و سیاست؛ دو محرک اصلی انتظارات

بازار خودرو این روزها فقط به عرضه و تقاضا نگاه نمی‌کند؛ نرخ ارز و اخبار سیاسی نیز مسیر انتظارات را تعیین می‌کنند. خودرو ۴۵ در تحلیل بازار تیرماه تأکید کرده نوسانات نرخ ارز، تحولات سیاسی و اخبار مربوط به واردات و عرضه، بازار را در وضعیت پرابهام قرار داده‌اند.

وقتی دلار بالا می‌رود، حتی اگر معاملات خودرو کم باشد، فروشندگان تمایل دارند قیمت‌ها را کاهش ندهند. از سوی دیگر، هر خبر مثبت سیاسی یا امید به واردات می‌تواند برای مدتی بازار را آرام کند. به همین دلیل صدرایی معتقد است هر خبر مهم اقتصادی یا سیاسی می‌تواند در کوتاه‌مدت حتی تا ۲۰ یا ۳۰ درصد بر قیمت‌ها اثر بگذارد؛ چه در جهت افزایش و چه کاهش.

جدول عوامل اثرگذار بر بازار خودرو

آیا خودرو ارزان شده است؟

پاسخ کوتاه این است: نه به‌صورت معنادار. ممکن است برخی مدل‌ها چند میلیون یا حتی چند ده میلیون تومان نوسان منفی داشته باشند، اما این تغییرات در نسبت با قیمت‌های میلیاردی خودروها، نشانه ارزانی واقعی نیست. صدرایی نیز می‌گوید در حال حاضر نمی‌توان از کاهش یا افزایش قابل توجه قیمت خودرو سخن گفت؛ نوسانات موجود محدود و جزئی است.

بازار خودرو در واقع روی یک «کف قیمتی سخت» ایستاده است. خریداران انتظار کاهش دارند، فروشندگان حاضر به عقب‌نشینی جدی نیستند و خودروسازان نیز قیمت کارخانه را بالا برده‌اند. نتیجه، بازاری است که در ظاهر نوسان دارد، اما در عمل قفل شده است.

چشم‌انداز کوتاه‌مدت بازار خودرو

در کوتاه‌مدت، سه سناریو برای بازار خودرو قابل تصور است. سناریوی نخست ادامه رکود و نوسان محدود است؛ یعنی قیمت‌ها بدون معامله جدی، در محدوده فعلی بالا و پایین شوند. این سناریو در صورتی محتمل است که دلار جهش نکند و خبر سیاسی تعیین‌کننده‌ای منتشر نشود.

سناریوی دوم رشد قیمت‌هاست. اگر نرخ ارز دوباره صعودی شود، عرضه خودروسازان کاهش یابد یا خبر منفی سیاسی منتشر شود، بازار می‌تواند از حالت انتظار خارج شود و قیمت‌ها بالا برود.

سناریوی سوم کاهش فاصله کارخانه و بازار است. این سناریو فقط زمانی رخ می‌دهد که افزایش قیمت کارخانه با عرضه واقعی، تحویل فوری و فروش منظم همراه شود. در غیر این صورت، افزایش کارخانه بیشتر به افزایش کف بازار آزاد کمک می‌کند.

جمع‌بندی

بازار خودرو در تیر ۱۴۰۵ نه ارزان شده و نه وارد موج صعودی قطعی شده است؛ بلکه در یک وضعیت رکودی، سینوسی و خبرمحور حرکت می‌کند. اظهارات بابک صدرایی نشان می‌دهد نوسانات فعلی بیشتر از جنس واکنش به دلار، اخبار سیاسی، قیمت کارخانه و میزان عرضه است، نه تغییر بنیادین در تقاضا. گزارش‌های بازار نیز تأیید می‌کنند که رکود معاملات همچنان مانع انتقال کامل سیگنال‌های افزایشی به قیمت خودرو شده، اما هم‌زمان افزایش قیمت کارخانه می‌تواند کف بازار را بالا نگه دارد.

تا زمانی که عرضه خودرو منظم نشود، واردات اثر محسوس نگذارد، نرخ ارز آرام نگیرد و قدرت خرید خانوار افزایش پیدا نکند، بازار خودرو از این چرخه خارج نخواهد شد. کاهش‌های مقطعی ممکن است تیترساز شوند، اما ارزانی واقعی زمانی رخ می‌دهد که فاصله کارخانه و بازار کاهش یابد و تقاضای مصرفی جای تقاضای سرمایه‌ای را بگیرد؛ اتفاقی که فعلاً نشانه‌های قوی آن در بازار دیده نمی‌شود.