ریزش بورس کند شد؛ بازگشت خریداران از کف بازار و خروج ۳.۲ همت پول حقیقی

معاملات بازار سهام امروز با فشار فروش گسترده در نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز آغاز شد. در نخستین دقایق بازار، شاخص کل تا محدوده چهار میلیون و ۸۹۰ هزار واحد عقب نشست و افت روزانه آن از ۷۵ هزار واحد عبور کرد؛ با این حال، افزایش سفارش‌های خرید در نیمه دوم معاملات سبب شد نماگر اصلی بورس حدود ۳۴ هزار واحد از کف روزانه فاصله بگیرد.

در پایان معاملات، شاخص کل بورس تهران با کاهش ۴۲ هزار و ۷۸ واحدی، معادل ۰.۸۵ درصد، در سطح چهار میلیون و ۹۲۴ هزار و ۶۸۱ واحد قرار گرفت. بنابراین عدد چهار میلیون و ۹۱۷ هزار واحد که در گزارش میانه بازار ثبت شده بود، رقم نهایی شاخص محسوب نمی‌شود و ورود تدریجی خریداران در دقایق پایانی، بخشی از افت را جبران کرد.

شاخص هم‌وزن نیز سه هزار و ۱۶۱ واحد، معادل ۰.۲۴ درصد، کاهش یافت و در ارتفاع یک میلیون و ۳۲۳ هزار و ۵۲۱ واحد ایستاد. فاصله قابل‌توجه میان افت شاخص کل و شاخص هم‌وزن نشان می‌دهد فشار اصلی فروش همچنان متوجه شرکت‌های بزرگ بوده و سهم‌های کوچک و متوسط عملکرد مقاوم‌تری داشته‌اند.

چه چیزی روند بورس را در نیمه دوم بازار تغییر داد؟

مهم‌ترین اتفاق معاملات امروز، تغییر تدریجی موازنه عرضه و تقاضا بود. در ابتدای بازار تعداد صف‌های فروش از صف‌های خرید بیشتر بود، اما با جذب بخشی از عرضه‌ها، وضعیت در پایان معاملات تغییر کرد؛ به‌طوری که ۲۳۲ نماد با صف خرید و ۲۰۵ نماد با صف فروش بسته شدند.

در مجموع ۳۸۸ نماد در محدوده مثبت و ۴۰۹ نماد در محدوده منفی قرار گرفتند. هرچند هنوز تعداد نمادهای منفی بیشتر بود، مقایسه این آمار با معاملات یکشنبه که ۸۵ درصد بازار منفی بود، از کاهش محسوس هیجان فروش حکایت دارد.

جمع شدن بخشی از صف‌های فروش و شکل‌گیری رنج‌های مثبت در تعدادی از نمادها را می‌توان نشانه‌ای از فعال شدن خریداران کوتاه‌مدت دانست؛ اما این اتفاق هنوز به معنای آغاز یک روند صعودی پایدار نیست. بخش مهمی از تقاضای امروز ممکن است با هدف استفاده از افت قیمت‌ها و نوسان‌گیری شکل گرفته باشد، نه به دلیل برطرف شدن ریسک‌های بنیادی و سیاسی بازار.

دارویی‌ها و غذایی‌ها در برابر موج فروش مقاومت کردند

در میان صنایع، گروه‌های دارویی و غذایی شرایط بهتری نسبت به بخش بزرگی از بازار داشتند. بعضی نمادهای این دو صنعت در محدوده مثبت یا نزدیک به قیمت پایانی روز قبل معامله شدند و توانستند بخشی از نقدینگی محتاط بازار را جذب کنند.

رفتار بهتر دارویی‌ها از روزهای قبل آغاز شده بود. حتی در معاملات منفی دوشنبه نیز تعدادی از نمادهای دارویی و تولیدکنندگان محصولات پاک‌کننده از کف قیمتی فاصله گرفتند و وارد محدوده مثبت شدند. شاخص صنعت محصولات دارویی نیز در روز ۲۲ تیر، برخلاف جهت کلی بازار، در میان صنایع دارای بازدهی مثبت قرار داشت.

جذابیت نسبی این گروه‌ها می‌تواند به ماهیت دفاعی آنها مربوط باشد. تقاضای دارو و کالاهای اساسی غذایی در دوره‌های رکودی یا پرریسک به اندازه کالاهای سرمایه‌ای کاهش پیدا نمی‌کند؛ به همین دلیل بخشی از سرمایه‌گذاران هنگام افزایش نااطمینانی به سمت صنایعی حرکت می‌کنند که فروش آنها وابستگی کمتری به چرخه‌های رونق و رکود دارد.

با این حال، مثبت شدن چند نماد دارویی یا غذایی نباید به کل صنعت تعمیم داده شود. در شرایط فعلی، تغییر نرخ مواد اولیه، سیاست‌های قیمت‌گذاری، هزینه ارز و وضعیت مطالبات شرکت‌ها می‌تواند عملکرد بنگاه‌های یک صنعت را از یکدیگر کاملاً متفاوت کند.

چرا پالایشی‌ها، پتروشیمی‌ها و بانک‌ها خریدار نداشتند؟

در مقابل، بخش عمده فشار بر شاخص کل از سمت صنایع بزرگ و شرکت‌های با ارزش بازار بالا وارد شد. پالایشی‌ها، پتروشیمی‌ها، فلزات اساسی، هلدینگ‌های چندرشته‌ای و بانک‌ها در بخش مهمی از معاملات با عرضه بیشتری روبه‌رو بودند.

داده‌های جریان نقدینگی صنایع نیز نشان می‌دهد گروه بانکی بیشترین خروج پول حقیقی را ثبت کرده و پس از آن، فرآورده‌های نفتی و صنایع شیمیایی با خروج سرمایه مواجه شده‌اند. این صنایع به دلیل وزن بالا در محاسبه شاخص کل، حتی با افت محدود نیز می‌توانند اثر منفی قابل‌توجهی بر نماگر اصلی بورس بگذارند.

افزایش قیمت جهانی نفت الزاماً به معنای رشد فوری سهام پالایشی و پتروشیمی در بورس تهران نیست. در شرایط عادی، رشد نفت می‌تواند انتظارات درآمدی بعضی شرکت‌ها را تقویت کند؛ اما جهش فعلی قیمت نفت ناشی از افزایش تنش‌های نظامی و اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل منطقه است. در چنین فضایی، بازار ابتدا افزایش ریسک سیستماتیک، دشواری صادرات، نااطمینانی درباره تولید و اختلال احتمالی در عملیات شرکت‌ها را قیمت‌گذاری می‌کند.

قیمت نفت برنت در معاملات جهانی امروز تحت تأثیر تشدید تنش میان ایران و آمریکا و نگرانی درباره تردد در تنگه هرمز به بالاترین سطح یک‌ماهه رسید. هم‌زمان بازارهای سهام جهانی نیز تحت فشار قرار گرفتند؛ بنابراین ریسک سیاسی تنها بورس تهران را متأثر نکرده و به عامل مهمی در رفتار سرمایه‌گذاران بین‌المللی تبدیل شده است.

خروج پول حقیقی ادامه یافت

ارزش معاملات خرد سهام، حق‌تقدم و صندوق‌های سهامی امروز به ۲۶ هزار و ۳۷۵ میلیارد تومان رسید و حجم دادوستدها نیز حدود ۶۵.۸ میلیارد برگه سهم بود. رشد ارزش و حجم معاملات نسبت به یکشنبه نشان می‌دهد نقدشوندگی بازار بهتر شده و معامله‌گران بیشتری حاضر به خرید یا جابه‌جایی دارایی‌های خود شده‌اند.

با وجود بهبود نسبی معاملات، تراز پول حقیقی همچنان منفی ماند و حدود سه هزار و ۲۷۵ میلیارد تومان سرمایه حقیقی از بازار خارج شد. صندوق‌های درآمد ثابت نیز با خروج ۵۷۲ میلیارد تومان نقدینگی مواجه شدند. این آمار نشان می‌دهد بخشی از سرمایه‌ها نه‌تنها از سهام، بلکه از ابزارهای کم‌ریسک بورسی نیز خارج شده‌اند.

در بخش سفارش‌ها، ارزش سفارش‌های فروش به هشت هزار و ۴۸۲ میلیارد تومان رسید، در حالی که ارزش سفارش‌های خرید حدود سه هزار و ۵۵۰ میلیارد تومان بود. برتری سفارش‌های فروش تأیید می‌کند که عرضه همچنان سنگین است، هرچند فاصله خرید و فروش نسبت به روزهای اوج هیجان کاهش یافته است.

خروج نزدیک به ۱۷ همت پول در چهار روز

بررسی معاملات چهار روز اخیر، عمق بی‌اعتمادی سهامداران خرد را بهتر نشان می‌دهد. روز شنبه بیش از ۵.۱۸ همت، یکشنبه ۴.۴۷ همت، دوشنبه ۳.۹۵ همت و سه‌شنبه حدود ۳.۲۷ همت پول حقیقی از بازار سهام خارج شد.

بر این اساس، مجموع خروج پول حقیقی در چهار جلسه معاملاتی اخیر به حدود ۱۶.۹ همت رسیده است. هم‌زمان شاخص کل از سطح پنج میلیون و ۲۸۶ هزار واحدی پیش از شروع این موج فروش، به محدوده چهار میلیون و ۹۲۴ هزار واحد عقب‌نشینی کرده و در چهار روز بیش از ۳۶۰ هزار واحد از ارتفاع خود را از دست داده است.

کاهش خروج پول در هر روز می‌تواند نشانه‌ای از فروکش کردن تدریجی ترس باشد، اما تداوم منفی بودن جریان نقدینگی اجازه نمی‌دهد معاملات امروز به‌عنوان بازگشت اعتماد تعبیر شود. برای تأیید تغییر روند، بازار به ورود پیوسته پول حقیقی، کاهش ارزش صف‌های فروش و افزایش تقاضا در نمادهای بزرگ نیاز دارد.

آیا بورس به کف رسیده است؟

جبران بخش قابل‌توجهی از افت روزانه، بهتر شدن شاخص هم‌وزن و برتری تعداد صف‌های خرید در پایان معاملات سه علامت مثبت بازار امروز بودند. با این حال، افت ۴۲ هزار واحدی شاخص کل، خروج ۳.۲ همت پول حقیقی و باقی ماندن ارزش سفارش‌های فروش در سطحی بیش از دو برابر سفارش‌های خرید، نشان می‌دهد فروشندگان هنوز کاملاً عقب‌نشینی نکرده‌اند.

از نظر تحلیلی، معاملات سه‌شنبه بیشتر از آنکه نشانه پایان قطعی اصلاح باشد، بیانگر کاهش سرعت ریزش است. بورس طی روزهای اخیر به‌شدت تحت تأثیر اخبار سیاسی و نظامی قرار گرفته و هر خبر تازه درباره درگیری‌ها، مذاکرات یا وضعیت تنگه هرمز می‌تواند مسیر بازار را در زمان کوتاهی تغییر دهد.

بازار برای بازگشت پایدار به مدار صعودی به کاهش ریسک سیاسی و فعال شدن تقاضای مؤثر در صنایع بزرگ نیاز دارد. تا زمانی که بانک‌ها، پالایشی‌ها، پتروشیمی‌ها و فلزات اساسی با فشار فروش روبه‌رو باشند، مثبت شدن نمادهای کوچک به‌تنهایی توان تغییر جهت شاخص کل را نخواهد داشت.

پیش‌بینی بورس در معاملات بعدی

اگر خبر منفی جدیدی به بازار مخابره نشود، روند پایان معاملات امروز احتمال آغاز متعادل‌تر بازار در جلسه بعد را افزایش می‌دهد. افزایش تعداد صف‌های خرید و فاصله گرفتن شاخص از کف روزانه نشان می‌دهد بخشی از عرضه‌های هیجانی جذب شده است.

با این حال، احتمال نوسان شدید همچنان بالاست. سهامداران پیش از هر تصمیم باید علاوه بر تغییر شاخص کل، وضعیت جریان پول حقیقی، ارزش سفارش‌های خرید و فروش، عملکرد شاخص هم‌وزن و رفتار صنایع شاخص‌ساز را بررسی کنند. یک روز کاهش سرعت ریزش نمی‌تواند به‌تنهایی تأییدکننده پایان روند نزولی باشد.

بورس تهران در روز ۲۳ تیر موفق شد از یک سقوط سنگین دیگر فاصله بگیرد، اما هنوز وارد منطقه امن نشده است. پیام اصلی معاملات امروز این بود که خریداران در قیمت‌های پایین‌تر فعال شده‌اند، اما سرمایه‌گذاران بزرگ و حقیقی همچنان نسبت به آینده محتاط هستند.