کاغذ ۵.۵ میلیونی شد؛ بازار ظهیرالاسلام روی حباب ۳۰ درصدی ایستاده است؟

بر این اساس، کاغذ تحریر ۷۰ در ۱۰۰ حدود ۱۴.۶ درصد، کاغذ ۶۰ در ۹۰ معادل ۱۲.۵ درصد، گلاسه حدود ۱۰ درصد و کاغذ A4 بیش از ۲۱ درصد گران شده است. اطلاعات مرکز تخصصی بازار کاغذ نیز نرخ پنج میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی کاغذ تحریر ۷۰ در ۱۰۰ و چهار میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی نوع ۶۰ در ۹۰ را در به‌روزرسانی ۲۳ تیر ۱۴۰۵ تأیید می‌کند.

چرا کاغذ A4 بیشتر از بقیه گران شد؟

بیشترین درصد رشد میان اقلام اعلام‌شده به کاغذ A4 تعلق دارد. قیمت هر بسته از حدود ۷۰۰ هزار تومان به ۸۵۰ هزار تومان رسیده که افزایشی بیش از ۲۱ درصد را نشان می‌دهد.

A4 برخلاف کاغذ تحریر چاپخانه‌ای، مصرف‌کنندگان بسیار متنوعی دارد؛ از مدارس و دانشگاه‌ها گرفته تا ادارات، دفاتر فنی، چاپ دیجیتال و کسب‌وکارهای خدماتی. افزایش تقاضای عمومی و حساسیت بالای این محصول به نرخ واردات، بسته‌بندی و برند باعث شده است قیمت آن سریع‌تر به تغییرات ارز و انتظارات بازار واکنش نشان دهد.

بااین‌حال، نرخ A4 در فروشگاه‌های مختلف یکسان نیست. کیفیت، وزن واقعی بسته، کشور تولیدکننده، تعداد برگ‌ها و برند می‌تواند اختلاف قابل‌توجهی در قیمت نهایی ایجاد کند. بنابراین رقم ۸۵۰ هزار تومان را باید یک نرخ رایج گزارش‌شده در بازار دانست، نه قیمت ثابت و رسمی برای تمام محصولات.

ورود دفترسازان به بازار چه تأثیری داشت؟

یکی از عوامل افزایش تقاضای روزهای اخیر، آغاز خرید مواد اولیه توسط تولیدکنندگان دفتر و نوشت‌افزار است. دفترسازان معمولاً پیش از شروع فصل توزیع محصولات مدارس، خرید کاغذ را افزایش می‌دهند و همین موضوع می‌تواند در کوتاه‌مدت تعادل بازار را تغییر دهد.

اما تقاضای فصلی به‌تنهایی رشد ۱۰ تا ۲۱ درصدی برخی اقلام را توضیح نمی‌دهد. هم‌زمانی این خریدها با افزایش ریسک‌های سیاسی، نوسان ارز و نگرانی نسبت به تأمین محموله‌های بعدی باعث شده فروشندگان قیمت موجودی انبار را بر مبنای هزینه احتمالی جایگزینی محاسبه کنند. گزارش‌های بازار نیز تحولات سیاسی و رفتارهای هیجانی را از دلایل اصلی جهش اخیر معرفی کرده‌اند.

آیا واقعاً ۳۰ درصد قیمت کاغذ حباب است؟

درباره میزان حباب بازار اتفاق‌نظر وجود ندارد. برخی کارشناسان، ۲۰ تا ۳۰ درصد قیمت‌های فعلی را غیرواقعی می‌دانند. حمید نیکدل، رئیس اتحادیه فروشندگان کاغذ و مقوا، پیش‌تر حباب بازار را حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد برآورد کرده و گفته بود موجودی انبارها کافی است و نگرانی جدی درباره کمبود کالا وجود ندارد.

احمد شریفان، از فعالان بازار، ارزیابی شدیدتری ارائه کرده و مدعی شده است تا ۵۰ درصد قیمت‌های فعلی حبابی است. او همچنین قیمت جهانی کاغذ را حدود ۸۵۰ دلار اعلام کرده و گفته برخی واردکنندگان هنوز کالاهای واردشده در تابستان گذشته را در انبار دارند.

بااین‌حال، هیچ شاخص رسمی و مستقلی برای سنجش دقیق «حباب کاغذ» منتشر نشده است. ارقام ۲۰، ۳۰ یا ۵۰ درصد، برآورد فعالان صنفی هستند و نمی‌توان آن‌ها را مانند یک آمار قطعی پذیرفت. همچنین نرخ ۸۵۰ دلار به نوع کاغذ، گرماژ، مبدأ، برند، شرایط حمل و قرارداد خرید وابسته است و بدون مشخصات دقیق، قابلیت تعمیم به تمام بازار را ندارد.

چرا با وجود انبارهای پر، قیمت بالا می‌رود؟

موجودی بالای انبار لزوماً مانع گرانی نمی‌شود. واردکننده و فروشنده معمولاً کالا را فقط بر اساس هزینه خرید گذشته قیمت‌گذاری نمی‌کنند؛ بلکه هزینه جایگزینی آن در آینده را نیز در نظر می‌گیرند.

اگر فعال بازار تصور کند محموله بعدی با ارز گران‌تر، هزینه حمل بیشتر یا تأخیر طولانی وارد خواهد شد، ممکن است موجودی فعلی را نیز با نرخ بالاتر عرضه کند. این رفتار در اقتصادهای پرنوسان رایج است و سبب می‌شود حتی پیش از ایجاد کمبود واقعی، قیمت‌ها افزایش یابند.

تأخیر در ثبت سفارش و تخصیص ارز نیز ریسک بازار را تشدید می‌کند. رئیس اتحادیه فروشندگان کاغذ و مقوا پیش‌تر گفته بود حدود ۸۰ درصد نیاز کاغذ و مقوای کشور به واردات وابسته است و طولانی‌شدن فرایند تخصیص ارز می‌تواند زمینه کاهش عرضه، احتکار و افزایش قیمت را فراهم کند.

بازار هنوز از رکوردهای قبلی عبور نکرده است

افزایش اخیر قابل‌توجه است، اما مقایسه با قیمت‌های ماه‌های گذشته نشان می‌دهد همه اقلام در بالاترین سطح تاریخی قرار ندارند. در گزارش‌های اواخر اردیبهشت و اوایل خرداد، قیمت کاغذ تحریر ۷۰ در ۱۰۰ در برخی معاملات به محدوده پنج میلیون و ۷۰۰ هزار تا پنج میلیون و ۹۰۰ هزار تومان نیز رسیده بود. کاغذ ۶۰ در ۹۰ نیز نرخ‌هایی نزدیک به چهار میلیون و ۹۰۰ هزار تومان را تجربه کرده بود.

به این ترتیب، بازار ابتدا از قله‌های قبلی عقب‌نشینی کرده و اکنون از کف کوتاه‌مدت دوباره بالا آمده است. این رفت‌وبرگشت سریع، نقش انتظارات و هیجان را تقویت می‌کند؛ هرچند هزینه‌های واقعی ارز، حمل‌ونقل و واردات را نیز نمی‌توان نادیده گرفت.

تولید داخلی چرا نتوانسته بازار را آرام کند؟

ایران در تولید بعضی انواع مقوا و محصولات بازیافتی ظرفیت قابل‌توجهی دارد، اما همچنان در کاغذ تحریر و A4 به واردات وابسته است. رئیس اتحادیه کاغذ و مقوا به‌تازگی گفته است کمبود فناوری و تجهیزات پیشرفته، محدودیت آب و انرژی و سرمایه‌گذاری ناکافی، توسعه تولید داخلی کاغذ تحریر را دشوار کرده است.

این تفاوت اهمیت زیادی دارد. اعلام «حمایت از کاغذ ایرانی» بدون تفکیک انواع کاغذ ممکن است تصویری غیرواقعی ایجاد کند. ظرفیت تولید مقوای بسته‌بندی الزاماً نمی‌تواند نیاز ناشران، چاپخانه‌ها و مصرف‌کنندگان A4 را پاسخ دهد.

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز سامانه‌ای برای توزیع کاغذ ایرانی میان ناشران دارد، اما اطلاعات عمومی این سامانه نشان می‌دهد برنامه‌های حمایتی و توزیعی به‌تنهایی برای حذف وابستگی بازار آزاد کافی نبوده‌اند.

گرانی کاغذ چه اثری بر قیمت کتاب و دفتر دارد؟

افزایش قیمت کاغذ مستقیماً هزینه ناشران، چاپخانه‌ها و دفترسازان را بالا می‌برد. کاغذ تنها هزینه تولید کتاب نیست؛ هزینه چاپ، زینک، مرکب، صحافی، طراحی، حمل و توزیع نیز در قیمت نهایی نقش دارند. بااین‌حال، جهش ۱۲ تا ۱۵ درصدی کاغذ تحریر می‌تواند بخش مهمی از حاشیه سود ناشران را از بین ببرد.

در چنین شرایطی، ناشر ممکن است شمارگان را کاهش دهد، چاپ مجدد یک کتاب را به تعویق بیندازد یا قیمت پشت جلد را افزایش دهد. چاپخانه‌ها نیز با کاهش سفارش و فشار نقدینگی روبه‌رو می‌شوند. در بخش آموزش، رشد قیمت A4 و کاغذ دفتر می‌تواند هزینه نوشت‌افزار سال تحصیلی را افزایش دهد.

به همین دلیل، کاغذ فقط یک کالای تجاری نیست؛ نوسان آن می‌تواند بر دسترسی مردم به کتاب، آموزش، مطبوعات و محصولات فرهنگی تأثیر بگذارد.

آیا قیمت کاغذ دوباره کاهش می‌یابد؟

اگر موجودی انبارها واقعاً در سطح بالایی قرار داشته باشد و تقاضای دفترسازان پس از خرید اولیه کاهش پیدا کند، احتمال تخلیه بخشی از افزایش اخیر وجود دارد. آرام‌شدن فضای سیاسی، کاهش نرخ ارز، تسریع تخصیص ارز و ورود محموله‌های جدید نیز می‌تواند فروشندگان را به تعدیل قیمت وادار کند.

در مقابل، ادامه رشد ارز یا اختلال در ثبت سفارش و حمل‌ونقل می‌تواند نرخ‌های فعلی را تثبیت کند. در این شرایط، حتی انبارهای پر نیز فقط برای مدت محدودی مانع افزایش بیشتر خواهند شد.

بنابراین ادعای سقوط قریب‌الوقوع قیمت‌ها هنوز قابل تضمین نیست. بازار کاغذ ممکن است بخشی از حباب خود را تخلیه کند، اما وابستگی به واردات و هزینه جایگزینی همچنان کف قیمت را بالا نگه می‌دارد.

جمع‌بندی

قیمت هر بند کاغذ تحریر ۷۰ در ۱۰۰ به پنج میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و کاغذ ۶۰ در ۹۰ به چهار میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده است. بسته A4 نیز با بیشترین درصد رشد، حدود ۸۵۰ هزار تومان قیمت دارد.

فعالان بازار از حباب ۲۰ تا ۳۰ درصدی و موجودی کافی انبارها سخن می‌گویند، اما این برآوردها آمار رسمی نیستند و تخلیه حباب به تحولات سیاسی، نرخ ارز و روند واردات بستگی دارد. مشکل اصلی بازار نیز فقط هیجان کوتاه‌مدت نیست؛ وابستگی بالا به واردات کاغذ تحریر، فرسودگی تجهیزات داخلی و تأخیر در تخصیص ارز باعث شده است ظهیرالاسلام با هر شوک اقتصادی دوباره ملتهب شود.