تهدید تازه ترامپ علیه ایران؛ حملات آمریکا در روزهای آینده تشدید می‌شود؟

رئیس‌جمهور آمریکا شامگاه سه‌شنبه به وقت واشنگتن، برابر با بامداد چهارشنبه به وقت ایران، در گفت‌وگو با تری یینگست، خبرنگار ارشد فاکس‌نیوز، گفت نیروهای آمریکایی طی سه شب متوالی حملات شدیدی علیه ایران انجام خواهند داد.

ترامپ همچنین اعلام کرد این حملات تا زمانی ادامه پیدا می‌کنند که شخص او پایان عملیات را اعلام کند. او تهدید کرد اگر ایران به میز مذاکره بازنگردد، مرحله بعدی حملات می‌تواند نیروگاه‌های برق و پل‌ها را دربر بگیرد.

بنابراین گزاره اصلی خبر، یعنی ادعای ترامپ درباره افزایش حملات در روزهای آینده، تأیید می‌شود؛ اما اظهارات او جزئیات بیشتری داشت و به سه محور تقسیم می‌شد:

ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره احتمال استفاده از نیروی زمینی نیز این گزینه را به‌طور کامل رد نکرد و گفت گاهی ممکن است عملیات زمینی ضرورت پیدا کند. او همچنین از زیرنظر داشتن یک تأسیسات زیرزمینی مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران سخن گفت.

آیا حملات تازه آمریکا آغاز شده است؟

تهدید ترامپ تنها یک اظهارنظر درباره آینده نبود. فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا روز چهارشنبه اعلام کرد موج جدیدی از حملات از ساعت شش صبح به وقت شرق آمریکا آغاز شده است.

طبق ادعای سنتکام، هدف عملیات جدید کاهش توانایی‌های نظامی ایران برای حمله به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز بوده است. در اطلاعیه منتشرشده، تمرکز عملیات بر توان موشکی، پهپادی، پدافندی و تجهیزات دریایی عنوان شد.

آسوشیتدپرس نیز گزارش داد حملات آمریکا طی چند ساعت ده‌ها هدف را در جنوب ایران مورد اصابت قرار داده و همزمان محاصره دریایی بنادر ایران دوباره اجرا شده است. در گزارش‌های منتشرشده از حمله به مراکز نظامی، مواضع موشکی و سامانه‌های دفاع ساحلی در مناطقی مانند بندرعباس، قشم، بوشهر و جزایر خلیج فارس سخن گفته شده است.

با این حال، میان اهداف موج فعلی و تهدید بعدی ترامپ باید تفاوت قائل شد. حملات تأییدشده فعلی، براساس روایت آمریکا، علیه اهداف نظامی انجام می‌شوند؛ در حالی که هنوز مدرک علنی و مستقلی مبنی بر صدور دستور حمله گسترده به تمام نیروگاه‌ها یا پل‌های ایران منتشر نشده است.

تهدید علیه نیروگاه‌ها و پل‌ها چقدر جدی است؟

استفاده صریح ترامپ از نام نیروگاه‌ها و پل‌ها سطح تهدید را افزایش داده است؛ زیرا این تأسیسات فقط کارکرد نظامی ندارند و بخش بزرگی از زندگی روزمره مردم، حمل‌ونقل، بیمارستان‌ها، آب‌رسانی، ارتباطات و تولید غذا به آنها وابسته است.

با این حال، مشخص نیست منظور ترامپ حمله به تمام شبکه برق و پل‌های کشور بوده یا تأسیسات مشخصی که دولت آمریکا آنها را دارای کاربرد نظامی می‌داند. فاکس‌نیوز تهدید او را به‌صورت گسترده بازتاب داده، اما کاخ سفید یا پنتاگون تاکنون فهرستی از اهداف احتمالی ارائه نکرده‌اند.

خبرگزاری رویترز به نقل از سه مقام آمریکایی گزارش داده است موج‌های اخیر حمله، علاوه بر اهداف اعلام‌شده، می‌توانند نقش «آماده‌سازی میدان» را داشته باشند؛ به این معنا که تخریب پدافند، رادارها و سامانه‌های موشکی ایران، گزینه‌های بیشتری برای عملیات پیچیده‌تر در اختیار ترامپ قرار دهد. این مقام‌ها تأکید کرده‌اند ایران با وجود خسارت‌های سنگین، همچنان توانایی قابل‌توجهی در حوزه موشک و پهپاد دارد.

این ارزیابی نشان می‌دهد تهدید تشدید عملیات را نمی‌توان صرفاً یک جنگ لفظی دانست؛ اما همچنان میان آماده‌سازی گزینه‌های نظامی و تصمیم قطعی برای اجرای آنها فاصله وجود دارد.

حمله به زیرساخت‌های برق از نظر حقوق جنگ چه حکمی دارد؟

براساس قواعد حقوق بشردوستانه بین‌المللی، طرف‌های درگیر باید همیشه میان اهداف نظامی و تأسیسات غیرنظامی تفاوت قائل شوند. حمله فقط زمانی می‌تواند متوجه یک زیرساخت شود که آن تأسیسات در شرایط مشخص، مشارکت مؤثری در عملیات نظامی داشته باشد و انهدام آن یک مزیت نظامی مستقیم ایجاد کند.

کمیته بین‌المللی صلیب سرخ تأکید می‌کند هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی صرفاً برای فشار اقتصادی، تأثیرگذاری بر اراده مردم یا وادار کردن دولت مقابل به مذاکره، به‌تنهایی دلیل قانونی برای تبدیل آن زیرساخت به هدف نظامی نیست. حتی اگر بخشی از یک شبکه برق کاربرد نظامی داشته باشد، قواعد تناسب و احتیاط برای جلوگیری از خسارت گسترده به غیرنظامیان همچنان لازم‌الاجراست.

در نتیجه، قانونی یا غیرقانونی بودن هر حمله به نیروگاه یا پل به نوع تأسیسات، کاربرد آن در زمان حمله، مزیت نظامی مورد انتظار و میزان خسارت پیش‌بینی‌شده برای مردم بستگی خواهد داشت. تهدید کلی به انهدام تمامی پل‌ها یا نیروگاه‌ها، بدون تفکیک اهداف نظامی از زیرساخت‌های غیرنظامی، نگرانی‌های حقوقی و انسانی جدی ایجاد می‌کند.

ترامپ می‌گوید ایران باید به میز مذاکره بازگردد

رئیس‌جمهور آمریکا افزایش حملات را به مذاکرات پیوند زد و مدعی شد ایران «چاره‌ای جز توافق» ندارد. او همچنین گفت نمایندگان آمریکا حدود یک ساعت پیش از مصاحبه با مقام‌های ایرانی در تماس بوده‌اند و پیام واشنگتن، ضرورت دستیابی سریع به توافق بوده است.

این ادعای تماس تا زمان انتشار خبر از سوی مقام‌های ایرانی تأیید نشده بود. مشخص نیست گفت‌وگوی مورد اشاره ترامپ یک مذاکره مستقیم، انتقال پیام از طریق واسطه یا ارتباطی در سطح فنی بوده است.

ترامپ همچنین بار دیگر ادعا کرد توافق مورد قبول او باید مانع دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای شود. واشنگتن در کنار پرونده هسته‌ای، بازگشایی کامل تنگه هرمز و توقف حملات علیه کشتی‌های تجاری را نیز از شروط اصلی کاهش فشار نظامی معرفی کرده است.

بنابراین راهبرد اعلامی آمریکا ترکیبی از حمله نظامی و فشار مذاکراتی است: تشدید خسارت برای افزایش هزینه مقاومت، همراه با باز گذاشتن مسیر توافق.

پاسخ ایران به تهدیدهای آمریکا چه بوده است؟

ایران در نامه‌ای به سازمان ملل، آمریکا را آغازگر حملات و مسئول تشدید درگیری معرفی کرده است. امیرسعید ایروانی، نماینده ایران در سازمان ملل، در واکنش به روایت واشنگتن تأکید کرد آمریکا طرف متجاوز است، نه قربانی.

مقام‌های ایرانی پیش‌تر نیز اعلام کرده بودند حمله به زیرساخت‌های کشور با پاسخ متقابل روبه‌رو خواهد شد. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در واکنش به تهدیدهای قبلی علیه شبکه برق گفته بود در صورت هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های ایران، زیرساخت‌های مشابه متعلق به آمریکا یا مراکزی که در حملات نقش دارند، ممکن است هدف پاسخ قرار گیرند.

تهدید تازه ترامپ می‌تواند خطر گسترش دامنه جنگ از اهداف نظامی به شبکه‌های انرژی و حمل‌ونقل را افزایش دهد. چنین تغییری احتمال پاسخ‌های متقابل و درگیر شدن بیشتر کشورهای میزبان پایگاه‌های آمریکا در منطقه را نیز بالا می‌برد.

تنگه هرمز در مرکز درگیری قرار دارد

موج جدید درگیری‌ها ارتباط مستقیمی با وضعیت تنگه هرمز دارد؛ گذرگاهی که در شرایط عادی بخش قابل‌توجهی از تجارت جهانی نفت و گاز از آن عبور می‌کند.

آمریکا مدعی است عملیات نظامی و محاصره دریایی را در واکنش به حملات ایران علیه کشتی‌ها از سر گرفته است. ایران نیز اعلام کرده محدود شدن صادرات انرژی این کشور می‌تواند صادرات دیگر کشورهای منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.

افزایش تنش در این گذرگاه، قیمت جهانی نفت را بالا برده است. آسوشیتدپرس گزارش داد نفت برنت روز چهارشنبه بالاتر از ۸۵ دلار معامله شد؛ رقمی که بیش از ۱۵ درصد بالاتر از سطح پیش از آغاز جنگ بود.

حمله احتمالی به نیروگاه‌ها، پل‌ها یا تأسیسات نفتی می‌تواند ریسک عرضه انرژی، بیمه کشتی‌ها و حمل‌ونقل منطقه‌ای را افزایش دهد و آثار اقتصادی جنگ را از ایران و کشورهای خلیج فارس فراتر ببرد.

آیا اظهارات ترامپ بخشی از جنگ روانی است؟

بخشی از اظهارات ترامپ می‌تواند با هدف ایجاد فشار روانی و تقویت موقعیت مذاکره‌ای آمریکا مطرح شده باشد. رویترز به نقل از یک مقام پیشین پنتاگون نوشته است باید میان سخنان علنی ترامپ و تصمیم‌هایی که در جلسات امنیت ملی بررسی می‌شوند تفاوت گذاشت.

ترامپ سابقه استفاده از تهدیدهای گسترده برای ایجاد عدم‌اطمینان در طرف مقابل را دارد. اعلام عمومی احتمال تصرف جزیره خارک، حمله به تأسیسات زیرزمینی یا استفاده از نیروی زمینی می‌تواند بخشی از این الگو باشد.

با این حال، قرار دادن اظهارات اخیر صرفاً در دسته جنگ روانی نیز اشتباه است؛ زیرا موج تازه حملات واقعاً آغاز شده و مقام‌های آمریکایی از بررسی گزینه‌های نظامی گسترده‌تر سخن گفته‌اند. دقیق‌ترین ارزیابی این است که تهدید ترامپ هم کارکرد مذاکراتی دارد و هم بر مجموعه‌ای از گزینه‌های نظامی واقعی استوار است.

سه سناریوی پیش‌روی درگیری ایران و آمریکا

سناریوی تشدید عملیات: اگر تماس‌های ادعایی به نتیجه نرسد، آمریکا می‌تواند دامنه حملات را به مراکز نظامی بیشتر، شبکه‌های حمل‌ونقل یا زیرساخت‌های دارای کاربرد دوگانه گسترش دهد. این سناریو احتمال پاسخ شدیدتر ایران و اختلال گسترده‌تر در انرژی منطقه را افزایش می‌دهد.

سناریوی فشار همراه با مذاکره: حملات محدود ادامه پیدا می‌کند، اما همزمان قطر، عمان یا دیگر میانجی‌ها پیام‌های دو طرف را منتقل می‌کنند. در این حالت، تهدید نیروگاه‌ها و پل‌ها ممکن است به‌عنوان اهرم مذاکره باقی بماند و اجرا نشود.

سناریوی توقف موقت: توافق درباره کشتیرانی در تنگه هرمز یا توقف حملات متقابل می‌تواند زمینه یک وقفه نظامی تازه را فراهم کند. با توجه به فروپاشی تفاهم قبلی، این بار احتمالاً هر توقفی به تضمین‌های اجرایی دقیق‌تری نیاز خواهد داشت.

جمع‌بندی

اظهارات دونالد ترامپ درباره تشدید حملات علیه ایران واقعی و تأییدشده است. او در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز از حملات شدید طی سه شب آینده خبر داد و تهدید کرد در صورت بازنگشتن ایران به مذاکره، نیروگاه‌ها و پل‌ها نیز ممکن است در هفته بعد هدف قرار گیرند.

همزمان، موج جدید حملات آمریکا آغاز شده است؛ اما اهداف تأییدشده فعلی عمدتاً نظامی معرفی شده‌اند و هنوز مدرک علنی درباره صدور دستور حمله فراگیر به زیرساخت‌های برق و حمل‌ونقل وجود ندارد.

با این حال، آماده‌سازی گزینه‌های نظامی گسترده‌تر، تهدید صریح ترامپ و پاسخ متقابل ایران نشان می‌دهد خطر عبور جنگ از مرحله حملات محدود به یک رویارویی زیرساختی افزایش یافته است. مسیر تحولات اکنون به نتیجه تماس‌های دیپلماتیک، وضعیت تنگه هرمز و تصمیم‌های بعدی کاخ سفید وابسته خواهد بود.

سوالات متداول

ترامپ دقیقاً چه زمانی این اظهارات را مطرح کرد؟

این مصاحبه شامگاه سه‌شنبه ۱۴ ژوئیه به وقت آمریکا منتشر شد که در ایران مصادف با بامداد چهارشنبه ۲۴ تیر بود.

آیا ترامپ دستور حمله به نیروگاه‌های ایران را صادر کرده است؟

او چنین حملاتی را تهدید کرده، اما تاکنون سند علنی درباره صدور دستور اجرایی گسترده علیه تمام نیروگاه‌ها منتشر نشده است.

هدف حملات فعلی آمریکا چیست؟

فرماندهی مرکزی آمریکا مدعی است موج تازه حملات برای کاهش توان موشکی، پهپادی و دریایی ایران در تنگه هرمز انجام می‌شود.

آیا آمریکا و ایران دوباره مذاکره کرده‌اند؟

ترامپ مدعی تماس نمایندگان آمریکا با مقام‌های ایرانی شده، اما این ادعا در زمان انتشار خبر از طرف ایران تأیید نشده بود.