واکنش مهدی تاج به حذف ایران از جام جهانی ۲۰۲۶؛ آمریکا مقصر بود یا ضعف برنامه‌ریزی؟

مهدی تاج روز پنجشنبه ۲۵ تیر ۱۴۰۵، پس از پایان جلسه بررسی عملکرد فدراسیون فوتبال، اعلام کرد احمد دنیامالی و معاونان وزارت ورزش از عملکرد این فدراسیون در حوزه‌های مختلف جام جهانی رضایت داشته‌اند. او گفت در این نشست، مسائلی مانند صدور ویزا، نحوه اعزام، محل اقامت و رفت‌وآمد تیم ملی بررسی شده است.

رئیس فدراسیون فوتبال تأکید کرد اگر محل اقامت ایران در تیخوانا زودتر مشخص می‌شد، تیم ملی می‌توانست یک هفته تا ۱۰ روز زودتر به مکزیک برود یا اردوی آماده‌سازی خود را به‌جای ترکیه در همان کشور برگزار کند. به اعتقاد او، این تصمیم می‌توانست شرایط خواب، استراحت و سازگاری بدنی بازیکنان را بهبود دهد. تاج همچنین مدعی شد آمریکا در مسیر حضور ایران «کارشکنی» کرده و انتظارات فدراسیون از فیفا نیز برآورده نشده است.

او درباره نتیجه نهایی تیم ملی نیز گفت سه تساوی ایران را نمی‌توان یک موفقیت بزرگ یا یک فاجعه کامل دانست. از دید تاج، عملکرد مقابل بلژیک و مصر قابل‌قبول بود، اما تیم می‌توانست نتایج بهتری به دست آورد و برای جام ملت‌های آسیا باید آماده‌تر شود.

مشکلات ویزای تیم ملی واقعی بود

بخشی از توضیحات تاج درباره محدودیت‌های خارج از زمین با گزارش‌های مستقل مطابقت دارد. بازیکنان تیم ملی تنها حدود ۱۰ روز پیش از مسابقه نخست مقابل نیوزیلند ویزای ورود به آمریکا را دریافت کردند. در همان زمان، صدور روادید برای تعدادی از مدیران و عوامل اجرایی و رسانه‌ای ایران همچنان بلاتکلیف بود.

چند روز بعد گزارش شد که ۱۵ نفر از اعضای هیئت فدراسیون فوتبال موفق به دریافت ویزا نشده‌اند. مقام‌های آمریکایی محدودیت‌های امنیتی را دلیل رد برخی درخواست‌ها اعلام کردند و فیفا نیز گفت اختیار نهایی صدور روادید در دست دولت میزبان است. این وضعیت بدون تردید برنامه اعزام، تقسیم وظایف مدیریتی و فعالیت رسانه‌ای تیم ملی را تحت تأثیر قرار داد.

بنابراین نمی‌توان همه گلایه‌های فدراسیون را صرفاً تلاش برای توجیه نتیجه دانست. ایران واقعاً با محدودیت‌هایی مواجه شد که تیم‌های عادی حاضر در جام جهانی تجربه نکردند. مسئله اصلی این است که تأثیر دقیق هر محدودیت باید با اسناد، تاریخ‌ها و گزارش عملکرد بخش‌های مختلف مشخص شود.

چرا محل اردوی ایران به تیخوانا منتقل شد؟

فیفا روز ۲۵ مه، حدود سه هفته پیش از مسابقه نخست ایران، رسماً اعلام کرد محل اردوی تیم ملی از آمریکا به تیخوانای مکزیک منتقل شده است. ایران قرار بود در مرکز تمرینی باشگاه تیهوانا مستقر شود و برای برگزاری دیدارهایش وارد خاک آمریکا شود. گزارش‌ها انتقال اردو را با مسائل امنیتی، سیاسی و مشکلات احتمالی ورود به آمریکا مرتبط دانستند.

فاصله کوتاه میان اعلام رسمی کمپ و آغاز جام، برنامه‌ریزی را دشوار می‌کرد. بااین‌حال، بیانیه فیفا می‌گوید انتخاب مراکز تمرینی با مشارکت فدراسیون‌های عضو انجام شده و تیم‌ها از میان گزینه‌های ارائه‌شده محل خود را انتخاب کرده‌اند. این موضوع پرسشی مدیریتی ایجاد می‌کند: فدراسیون دقیقاً در چه تاریخی از انتقال اردو مطلع شد و چرا پس از قطعی شدن تیخوانا، برنامه اردوی ترکیه یا زمان ورود به مکزیک تغییر نکرد؟

اگر تغییر کمپ خارج از اختیار ایران و در آخرین لحظه تحمیل شده، فدراسیون باید مکاتبات و خط زمانی تصمیم‌ها را منتشر کند. اما اگر امکان بازنگری در برنامه آماده‌سازی وجود داشته و استفاده نشده است، نمی‌توان تمام مسئولیت را به میزبان یا فیفا منتقل کرد.

اختلاف زمانی تهران و تیخوانا ۱۲ ساعت بود؟

تاج از اختلاف زمانی ۱۲ ساعته با مکزیک سخن گفته است. داده‌های زمانی نشان می‌دهد اختلاف تهران و تیخوانا در زمان برگزاری مسابقات حدود ۱۰ ساعت و ۳۰ دقیقه بوده است، نه دقیقاً ۱۲ ساعت. بااین‌حال، اختلاف بیش از ۱۰ ساعته همچنان برای خواب، ساعت زیستی، ریکاوری و آمادگی ورزشی بسیار قابل‌توجه است.

بدن ورزشکار معمولاً برای سازگاری کامل با تغییر بزرگ منطقه زمانی به چند روز فرصت نیاز دارد. ورود دیرهنگام می‌تواند کیفیت خواب، تمرکز، اشتها و توانایی اجرای فعالیت‌های شدید را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین اصل نگرانی تاج درباره سازگاری زمانی قابل‌فهم است، حتی اگر عدد بیان‌شده دقیق نباشد.

آیا ورود زودتر نتیجه بازی نیوزیلند را تغییر می‌داد؟

ایران در مسابقه نخست جام جهانی مقابل نیوزیلند به تساوی ۲ بر ۲ رسید. تیم ملی سپس برابر بلژیک بدون گل متوقف شد و در آخرین دیدار نیز با مصر یک بر یک مساوی کرد. ایران بدون شکست و با سه امتیاز سوم شد، اما پس از مشخص شدن نتایج سایر گروه‌ها نتوانست در جمع هشت تیم برتر رتبه سوم قرار بگیرد.

ممکن است ورود زودتر به مکزیک به عملکرد بدنی بازیکنان در مسابقه نخست کمک می‌کرد، اما نمی‌توان با قطعیت گفت نتیجه تغییر می‌کرد. ایران در همان بازی نیز دو گل زد و فرصت‌های دیگری داشت، اما دو بار دروازه‌اش باز شد. مشکلات فنی مانند سازمان دفاعی، استفاده از موقعیت‌ها، انتخاب ترکیب و واکنش کادر فنی نیز در نتیجه نقش داشتند.

در دیدار پایانی مقابل مصر، ایران یک ضربه پنالتی را از دست داد و گل دیرهنگامش نیز به‌دلیل آفساید مردود شد. این جزئیات نشان می‌دهد حذف تیم فقط محصول محل اقامت یا ساعت خواب نبود؛ ناکامی در استفاده از لحظات تعیین‌کننده داخل زمین نیز سهم مهمی داشت.

«نه فاجعه، نه قهرمانی»؛ ارزیابی منصفانه‌ای است؟

تعبیر تاج از این جهت قابل دفاع است که ایران هر سه مسابقه خود را بدون شکست به پایان رساند و برابر بلژیک و مصر نمایش‌هایی رقابتی داشت. تیم ملی برخلاف برخی دوره‌های قبلی شکست سنگینی متحمل نشد و تا آخرین لحظه برای صعود شانس داشت.

اما از سوی دیگر، ایران در جام جهانی ۴۸ تیمی و در گروهی که نیوزیلند نیز در آن حضور داشت، هیچ مسابقه‌ای را نبرد. با توجه به صعود ۳۲ تیم از ۴۸ تیم، انتظارات پیش از تورنمنت رسیدن به مرحله حذفی بود. حذف با سه تساوی را نمی‌توان نتیجه‌ای کاملاً رضایت‌بخش نامید؛ به‌ویژه آنکه تیم ملی در بازی نخست بهترین فرصت خود برای کسب سه امتیاز را از دست داد.

بنابراین ارزیابی واقع‌بینانه جایی میان دو روایت قرار می‌گیرد: تیم ملی فاجعه‌ای ورزشی رقم نزد، اما به هدف اصلی خود نیز نرسید. مشکلات ویزا و سفر بخشی از واقعیت بودند، ولی نباید مانع بررسی انتخاب بازیکنان، میانگین سنی، برنامه آماده‌سازی، عملکرد کادر فنی و تصمیم‌های روز مسابقه شوند.

آمار ۳۳۲ هزار مسابقه چه ارتباطی با جام جهانی دارد؟

تاج در بخش دیگری از اظهاراتش گفت فدراسیون فوتبال سالانه ۶ هزار و ۹۸۴ مسابقه در لیگ‌ها و رده‌های مختلف برگزار می‌کند و تعداد مسابقات تحت پوشش هیئت‌های استانی به ۳۳۲ هزار و ۶۰۸ بازی می‌رسد. او این ارقام را نشانه گستردگی مسئولیت‌های فدراسیون دانست.

این آمارها در گزارش جلسه به نقل از رئیس فدراسیون منتشر شده‌اند و جزئیات روش شمارش آنها ارائه نشده است. گستردگی فعالیت فدراسیون اهمیت دارد، اما نمی‌تواند جایگزین ارزیابی تخصصی تیم ملی شود. مدیریت صدها هزار مسابقه داخلی و آماده‌سازی تیم ملی برای جام جهانی دو حوزه متفاوت هستند و هرکدام باید با شاخص‌های مستقل سنجیده شوند.

خروجی جلسه وزارت ورزش چه باید باشد؟

نتیجه جلسه سه‌ساعته نباید فقط اعلام رضایت از عملکرد فدراسیون باشد. انتظار می‌رود گزارشی روشن شامل زمان دریافت ویزاها، تاریخ تغییر کمپ، دلایل انتخاب اردوی ترکیه، برنامه پروازها، میزان خواب و ریکاوری بازیکنان و ارزیابی فنی سه مسابقه منتشر شود.

تیم ملی پس از این حذف باید برای جام ملت‌های آسیا آماده شود و امیر قلعه‌نویی نیز طبق تصمیم فدراسیون در سمت خود باقی خواهد ماند. به همین دلیل، آسیب‌شناسی زمانی ارزش دارد که به تغییر قابل مشاهده در فهرست بازیکنان، برنامه اردوها، استفاده از فناوری و جوان‌سازی تیم منجر شود.

تاج حق دارد درباره محدودیت‌های آمریکا و ضعف حمایت فیفا توضیح بخواهد؛ اما فدراسیون نیز باید مسئولیت تصمیم‌هایی را که در اختیار خودش بوده بپذیرد. سه تساوی ایران نه فاجعه بود و نه موفقیت؛ نتیجه‌ای بود که مجموعه‌ای از فشارهای سیاسی، دشواری‌های لجستیکی و کاستی‌های فنی و مدیریتی آن را رقم زد.