ریزش بزرگ قیمت برنج و حبوبات؛ لوبیا چیتی ۱۵۰ هزار تومان ارزان شد

رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، اعلام کرده است که در شرایط فعلی هر کیلوگرم برنج ایرانی، بسته به نوع، کیفیت و محل تولید، با قیمت ۲۹۰ تا ۴۵۰ هزار تومان در بازار عرضه می‌شود.

براساس قیمت‌های اعلام‌شده، دامنه نرخ برنج پاکستانی بین ۱۸۰ تا ۲۶۰ هزار تومان و قیمت برنج هندی نیز بین ۲۳۰ تا ۲۶۵ هزار تومان قرار دارد. این ارقام نشان می‌دهد برخی انواع برنج پاکستانی اکنون حتی ارزان‌تر از برنج هندی عرضه می‌شوند؛ اتفاقی که رئیس اتحادیه آن را نتیجه ورود بیش از نیاز برنج پاکستانی و افزایش رقابت میان عرضه‌کنندگان می‌داند.

اختلاف زیاد میان کف و سقف قیمت برنج ایرانی نیز به تنوع بالای این محصول بازمی‌گردد. برنج‌های پرمحصول، نیم‌دانه و محصول برخی مناطق در محدوده پایین‌تر قرار می‌گیرند، در حالی که برنج‌های ممتاز هاشمی، طارم و انواع باکیفیت شمال کشور معمولاً در سقف دامنه قیمتی یا حتی بالاتر از آن به مصرف‌کننده نهایی فروخته می‌شوند.

قیمت‌های اعلام‌شده از سوی اتحادیه بیشتر وضعیت بازار بنکداری و عمده‌فروشی را نشان می‌دهند. بنابراین ممکن است قیمت درج‌شده روی بسته‌های عرضه‌شده در فروشگاه‌ها به دلیل هزینه بسته‌بندی، حمل‌ونقل، سود عمده‌فروش و خرده‌فروش و تفاوت کیفیت، بالاتر باشد.

برنج ایرانی چرا ارزان شد؟

آغاز فصل برداشت برنج داخلی یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش قیمت در بازار است. با نزدیک شدن محصول تازه به بازار، دارندگان ذخایر سال قبل معمولاً تلاش می‌کنند موجودی انبار خود را سریع‌تر بفروشند؛ زیرا ورود برنج جدید می‌تواند قدرت قیمت‌گذاری آنان را کاهش دهد.

براساس اظهارات رئیس اتحادیه بنکداران، قیمت برخی برنج‌های باکیفیت ایرانی که پیش‌تر به محدوده کیلویی ۵۰۰ هزار تومان رسیده بود، اکنون به حدود ۴۵۰ هزار تومان کاهش یافته است. این تغییر معادل کاهش تقریبی ۱۰ درصدی قیمت در بخش گران‌تر بازار برنج ایرانی است.

عامل دوم، رکود تقاضاست. کاهش قدرت خرید خانوارها سبب شده بخشی از مصرف‌کنندگان به سمت برنج‌های ارزان‌تر، بسته‌های کوچک‌تر یا ترکیب برنج ایرانی و خارجی حرکت کنند. زمانی که سرعت فروش کم می‌شود، بنکداران و عمده‌فروشان برای جلوگیری از رسوب کالا، ناچار به تعدیل قیمت‌ها هستند.

بنابراین کاهش فعلی قیمت برنج فقط نتیجه افزایش تولید نیست؛ بلکه هم‌زمانی عرضه بیشتر با کاهش توان خرید مصرف‌کنندگان، فشار نزولی بر بازار ایجاد کرده است.

راز ارزان‌تر شدن برنج پاکستانی از هندی

در حالت معمول، قیمت برنج وارداتی به نرخ ارز، قیمت خرید خارجی، هزینه حمل‌ونقل، حقوق گمرکی و نحوه تخصیص ارز وابسته است. اما در هفته‌های اخیر، عامل موجودی بازار نقش مهم‌تری پیدا کرده است.

رئیس اتحادیه بنکداران می‌گوید برنج پاکستانی بیش از نیاز وارد شده و همین عرضه گسترده، رقابت فروشندگان را افزایش داده است. وقتی چند واردکننده و بنکدار هم‌زمان حجم زیادی از یک محصول را برای فروش عرضه می‌کنند، احتمال شکسته شدن قیمت بیشتر می‌شود؛ به‌ویژه اگر تقاضای مصرف‌کننده نیز ضعیف باشد.

این شرایط لزوماً دائمی نیست. اگر واردات جدید متوقف شود، هزینه حمل‌ونقل افزایش یابد یا بخشی از موجودی انبارها به پایان برسد، فاصله قیمت برنج پاکستانی و هندی می‌تواند دوباره تغییر کند. به همین دلیل، نرخ‌های فعلی را باید نتیجه وضعیت عرضه در مقطع کنونی دانست، نه یک قاعده پایدار در بازار.

لوبیا چیتی ۱۵۰ هزار تومان ارزان شد

بیشترین کاهش قیمت اعلام‌شده در بازار کالاهای اساسی به لوبیا چیتی مربوط می‌شود. قیمت عمده‌فروشی این محصول از کیلویی ۴۷۰ هزار تومان به ۳۲۰ هزار تومان رسیده است؛ یعنی هر کیلو لوبیا چیتی حدود ۱۵۰ هزار تومان ارزان‌تر شده است.

محاسبه این ارقام نشان می‌دهد قیمت لوبیا چیتی در بازار عمده‌فروشی حدود ۳۲ درصد کاهش یافته؛ افتی که در مقایسه با نوسان معمول بازار مواد غذایی، بسیار قابل‌توجه محسوب می‌شود.

به گفته کنگری، واردات مناسب در ماه‌های گذشته و آغاز برداشت داخلی، عرضه حبوبات را افزایش داده است. گرمای هوا و دشوارتر شدن نگهداری طولانی‌مدت برخی محموله‌ها نیز فروشندگان را وادار کرده تا محصولات خود را به‌طور مستمر وارد بازار کنند.

البته کاهش قیمت عمده‌فروشی الزاماً به معنای آن نیست که تمام فروشگاه‌ها بلافاصله قیمت لوبیا چیتی را ۱۵۰ هزار تومان پایین می‌آورند. برخی خرده‌فروشان ممکن است هنوز موجودی قبلی خود را با قیمت بالاتر خریده باشند. انتقال کاهش قیمت به بازار مصرف معمولاً به سرعت گردش موجودی و میزان رقابت میان فروشگاه‌ها بستگی دارد.

فروش لوبیا قرمز پایین‌تر از قیمت تمام‌شده

رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی همچنین اعلام کرده است قیمت تمام‌شده هر کیلو لوبیا قرمز وارداتی حدود ۲۴۰ هزار تومان بوده، اما این محصول به دلیل وفور عرضه و رقابت فروشندگان، اکنون با قیمت نزدیک به ۱۹۰ هزار تومان عرضه می‌شود.

این ارقام به معنای اختلاف ۵۰ هزار تومانی میان قیمت تمام‌شده ادعایی و نرخ فعلی فروش است. به بیان دیگر، لوبیا قرمز حدود ۲۰.۸ درصد پایین‌تر از هزینه اعلام‌شده برای واردات آن عرضه می‌شود.

فروش کالا پایین‌تر از قیمت تمام‌شده معمولاً زمانی رخ می‌دهد که واردکننده یا عمده‌فروش برای آزاد کردن نقدینگی، تخلیه انبار یا جلوگیری از فساد و افت کیفیت محصول، حاضر به پذیرش زیان شود. ادامه چنین وضعیتی در بلندمدت بعید است؛ زیرا واردکنندگان در صورت زیان مداوم، سفارش‌های جدید خود را کاهش می‌دهند و این اتفاق می‌تواند در ماه‌های بعد عرضه را محدود کند.

در نتیجه، کاهش شدید قیمت حبوبات برای مصرف‌کننده خبر مثبتی است، اما اگر ناشی از فروش اجباری و زیان واردکنندگان باشد، ممکن است پایدار نماند.

آیا روغن در بازار کم شده است؟

رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی تأکید کرده است که در عرضه روغن خانوار، روغن مورد نیاز اصناف و روغن مصرفی صنایع کمبودی وجود ندارد و قیمت‌گذاری‌های مصوب نیز در بازار رعایت می‌شود. او وضعیت بازار روغن، حبوبات و برنج را باثبات و مطلوب توصیف کرده است.

معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی نیز در روزهای اخیر اعلام کرده که ذخایر برنج، روغن، گندم و نهاده‌های دامی در وضعیت مطلوب قرار دارد و تأمین کالاهای اساسی از مسیرهای مختلف ادامه دارد. به گفته این مقام مسئول، با وجود افزایش هزینه حمل‌ونقل و محدودیت در بعضی مسیرهای ترانزیتی، جریان تأمین کالا متوقف نشده است.

بااین‌حال، ثبات در سطح عمده‌فروشی باید با وضعیت فروشگاه‌های مختلف تفکیک شود. ممکن است یک فروشگاه یا منطقه به‌صورت موقت با محدودیت یک برند یا نوع خاص روغن مواجه شود، اما این موضوع الزاماً به معنای کمبود سراسری کالا نیست.

ادعای ذخیره کافی برای ۴۰ روز چقدر قابل اتکاست؟

کنگری در واکنش به تحولات نظامی و اعلام آمریکا برای ازسرگیری محاصره دریایی ایران گفته است حتی در صورت ایجاد اختلال در واردات، بازار حبوبات و برنج تا ۴۰ روز آینده با کمبود مواجه نخواهد شد؛ زیرا ذخایر موجود، واردات انجام‌شده و برداشت داخلی بیش از نیاز فعلی بازار است.

این اظهارنظر با سخنان مسئولان وزارت جهاد کشاورزی درباره مطلوب بودن ذخایر کالاهای اساسی همخوانی دارد. بااین‌حال، جزئیات عمومی و قابل حسابرسی درباره حجم دقیق ذخایر هر کالا، مصرف روزانه، محل نگهداری و میزان پوشش زمانی منتشر نشده است. بنابراین رقم ۴۰ روز در حال حاضر یک برآورد صنفی است و نمی‌توان آن را معادل آمار رسمی موجودی انبارهای راهبردی دانست.

علاوه بر حجم ذخایر، شبکه حمل‌ونقل و توزیع نیز اهمیت دارد. وجود کالا در بندر یا انبار مرکزی زمانی به ثبات بازار کمک می‌کند که امکان انتقال آن به استان‌ها، بنکداری‌ها و فروشگاه‌ها فراهم باشد. اختلال در جاده، راه‌آهن، سوخت‌رسانی یا حمل دریایی می‌تواند هزینه توزیع را افزایش دهد؛ حتی اگر موجودی فیزیکی کالا کافی باشد.

کالابرگ چگونه بازار را از رکود خارج کرد؟

بازار مواد غذایی با وجود وفور کالا، همچنان با ضعف تقاضا مواجه است. رئیس اتحادیه بنکداران گفته اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی توانسته تا حدودی به رونق فروش و مدیریت عرضه و تقاضا کمک کند.

این وضعیت نشان می‌دهد مشکل بازار فقط کمبود یا فراوانی کالا نیست؛ توان خرید خانوار نیز بخش مهم معادله است. اگر کالایی به میزان کافی موجود باشد اما بخش بزرگی از مصرف‌کنندگان توان خرید نداشته باشند، انبارها پر می‌ماند و فروشندگان برای تبدیل کالا به نقدینگی، قیمت را کاهش می‌دهند.

طرح کالابرگ می‌تواند بخشی از این تقاضای از دست‌رفته را بازگرداند، اما تأثیر آن به مبلغ اعتبار، تعداد خانوارهای تحت پوشش و فاصله زمانی میان شارژ مراحل مختلف وابسته است.

کاهش قیمت‌ها ادامه‌دار خواهد بود؟

در کوتاه‌مدت، آغاز برداشت داخلی و موجودی بالای انبارها می‌تواند مانع افزایش ناگهانی قیمت برنج و حبوبات شود. فشار فروش در بازار عمده‌فروشی نیز احتمالاً قیمت‌ها را در محدوده فعلی نگه می‌دارد.

اما برای ادامه کاهش قیمت، چند شرط ضروری است: ثبات نرخ ارز، تداوم واردات، حفظ مسیرهای حمل‌ونقل، افزایش تولید داخلی و جلوگیری از شکل‌گیری تقاضای هیجانی. هرگونه اختلال در این عوامل می‌تواند مسیر بازار را تغییر دهد.

مهم‌ترین نشانه برای مصرف‌کنندگان، قیمت خرده‌فروشی در روزهای آینده خواهد بود. اگر کاهش نرخ عمده‌فروشی لوبیا چیتی، لوبیا قرمز و برنج به فروشگاه‌ها منتقل شود، خانوارها اثر واقعی آن را در هزینه سبد غذایی احساس خواهند کرد. در غیر این صورت، بخش اصلی افت قیمت در حلقه‌های میانی زنجیره توزیع باقی می‌ماند.

بازار فعلاً با وفور کالا و رکود خرید روبه‌روست؛ ترکیبی که قیمت‌ها را پایین آورده است. اما پایداری این آرامش، به مدیریت واردات، توزیع ذخایر و حفظ قدرت خرید مردم بستگی دارد.