پرواز دلار در ۲۷ تیر؛ کریدور ۲۰۰ هزار تومان نزدیک است

بازار ارز روز شنبه ۲۷ تیر ۱۴۰۵ معاملات خود را در فضایی به‌شدت متأثر از اخبار سیاسی و نظامی آغاز کرد. براساس داده ثبت‌شده در ساعت ۱۴:۱۰، قیمت هر دلار آمریکا در بازار آزاد به ۱۹۲ هزار و ۴۲۰ تومان رسید. منابع دیگر نیز در همان محدوده زمانی نرخ‌هایی نزدیک به ۱۹۲ هزار و ۵۰۰ تا ۱۹۲ هزار و ۶۰۰ تومان را نمایش می‌دادند که نشان‌دهنده نوسان سریع قیمت در طول معاملات است.

دلار دقیقاً چقدر گران شد؟

در متن اولیه از رشد پنج هزار تومانی دلار نسبت به آخرین معامله پنجشنبه سخن گفته شده است. این محاسبه در صورتی درست است که نرخ پایانی هفته گذشته حدود ۱۸۷ هزار تومان در نظر گرفته شود؛ رقمی که برخی گزارش‌های بازار ثبت کرده‌اند.

بااین‌حال، اقتصادنیوز و چند منبع دیگر، قیمت دلار در روز پنجشنبه ۲۵ تیر را ۱۸۸ هزار و ۶۰۰ تومان اعلام کرده بودند. مقایسه این عدد با نرخ ۱۹۲ هزار و ۴۲۰ تومانی شنبه، افزایش سه هزار و ۸۲۰ تومانی، معادل حدود دو درصد را نشان می‌دهد. تفاوت میان این محاسبات ناشی از زمان ثبت قیمت، انتخاب نرخ خرید یا فروش و نوسان‌های درون‌روزی بازار غیررسمی است.

به همین دلیل، در بازار پرنوسان ارز بهتر است علاوه بر عدد قیمت، ساعت ثبت آن و منبع نرخ نیز ذکر شود. عبارتی مانند «دلار پنج هزار تومان گران شد» بدون بیان نرخ مبنا می‌تواند تصویر دقیق بازار را مخدوش کند.

چرا قیمت دلار صعود کرد؟

مهم‌ترین عامل افزایش قیمت، رشد ریسک سیاسی و نظامی است. آمریکا هفتمین شب متوالی حملات خود به ایران را انجام داده و اعلام کرده مراکز نظارتی، زیرساخت‌های لجستیکی نظامی، انبارهای زیرزمینی سلاح و ظرفیت‌های دریایی را هدف قرار داده است. ایران نیز حملاتی را علیه مواضع و زیرساخت‌های کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی در منطقه گزارش کرده؛ هرچند رویترز تأکید کرده است که همه ادعاهای طرفین را نمی‌تواند به‌طور مستقل تأیید کند.

هم‌زمان، درگیری‌ها به زیرساخت‌های برق، آب‌شیرین‌کن، پل‌ها و مسیرهای حمل‌ونقل گسترش یافته است. قیمت نفت روز جمعه بیش از چهار درصد افزایش یافت و به بالاترین سطح خود در بیش از یک ماه رسید. تنگه هرمز نیز همچنان در مرکز مناقشه قرار دارد؛ مسیری که حدود یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند.

این شرایط برای بازار ارز ایران چند پیام دارد. نخست، احتمال افزایش هزینه تجارت، بیمه و حمل‌ونقل را بالا می‌برد. دوم، چشم‌انداز دسترسی به درآمدهای ارزی و انتقال پول را مبهم‌تر می‌کند. سوم، خانوارها و فعالان اقتصادی را به خرید احتیاطی ارز، طلا و دیگر دارایی‌هایی سوق می‌دهد که از نگاه آنان می‌تواند ارزش پول را در برابر تورم حفظ کند.

گزارش‌های داخلی بازار نیز از کاهش تمایل فروشندگان و افزایش تقاضای احتیاطی حکایت دارند. این توصیف‌ها بیشتر بازتاب فضای معاملاتی و اظهارات فعالان بازار است و آمار رسمی جامعی از حجم خریدوفروش بازار آزاد منتشر نمی‌شود؛ بنابراین نمی‌توان سهم دقیق هر عامل را در جهش قیمت محاسبه کرد.

دلار توافقی وارد محدوده ۱۵۰ هزار تومان شد

در بازار حواله‌ای نیز قیمت دلار برای نخستین‌بار وارد محدوده ۱۵۰ هزار تومان شد. نرخ فروش حواله دلار در روز شنبه با حدود ۲۵۲ تومان افزایش به ۱۵۰ هزار و ۲۳۷ تومان رسید و نرخ خرید آن ۱۴۸ هزار و ۸۸۴ تومان اعلام شد. فاصله نرخ خرید و فروش حواله حدود یک‌هزار و ۳۵۳ تومان، معادل کمتر از یک درصد است.

افزایش حواله توافقی در مقایسه با جهش بازار آزاد بسیار محدودتر بود. درحالی‌که دلار آزاد نسبت به برخی نرخ‌های پنجشنبه چند هزار تومان افزایش داشت، نرخ فروش حواله تنها حدود ۲۵۰ تومان بالا رفت. این اختلاف سرعت نشان می‌دهد بازار آزاد بیش از بازار رسمی به ریسک جنگ و انتظارات کوتاه‌مدت واکنش نشان داده است.

فاصله دلار آزاد ۱۹۲ هزار و ۴۲۰ تومانی با حواله توافقی ۱۵۰ هزار و ۲۳۷ تومانی به حدود ۴۲ هزار و ۱۸۳ تومان رسیده است. به بیان دیگر، دلار بازار آزاد نزدیک به ۲۸ درصد بالاتر از نرخ فروش حواله توافقی معامله می‌شود. افزایش این شکاف می‌تواند انگیزه تقاضا برای ارز رسمی، نگرانی واردکنندگان درباره هزینه جایگزینی و فشار برای انتقال قیمت ارز آزاد به کالاها را بیشتر کند.

نرخ ۱۳۶ هزار تومانی بانک مرکزی چیست؟

بانک مرکزی برای ۲۷ تیر، نرخ موزون دلار را یک میلیون و ۳۶۲ هزار و ۵۳۰ ریال، معادل ۱۳۶ هزار و ۲۵۳ تومان، اعلام کرده است. این عدد با نرخ حواله توافقی ۱۵۰ هزار تومانی و دلار آزاد ۱۹۲ هزار تومانی متفاوت است.

بانک مرکزی توضیح داده است که نرخ موزون براساس حجم معاملات ارزی یک ماه گذشته در حوزه‌های حواله، اسکناس و ارز کالاهای اساسی محاسبه می‌شود و «جنبه عملیاتی» ندارد. بنابراین این عدد را نباید به‌عنوان قیمتی تلقی کرد که عموم مردم یا همه واردکنندگان می‌توانند با آن دلار خریداری کنند.

در نتیجه، بازار ارز ایران در روز شنبه دست‌کم سه نرخ متفاوت داشت: نرخ موزون محاسباتی بانک مرکزی در محدوده ۱۳۶ هزار تومان، نرخ حواله توافقی نزدیک ۱۵۰ هزار تومان و نرخ آزاد بالاتر از ۱۹۲ هزار تومان.

یورو به ۲۲۰ هزار تومان رسید

یورو نیز در بازار آزاد صعود کرد و نرخ فروش آن در میانه معاملات به حدود ۲۲۰ هزار و ۳۰۰ تومان رسید. قیمت این ارز در پنجشنبه ۲۱۶ هزار و ۴۱۰ تومان گزارش شده بود؛ بنابراین براساس این دو داده، افزایش یورو حدود سه هزار و ۸۹۰ تومان یا ۱.۸ درصد است، نه ۱۰ هزار تومان.

ممکن است رقم رشد ۱۰ هزار تومانی از مقایسه با نرخ پایین‌تری در ساعات ابتدایی یا معاملات پشت‌خطی به دست آمده باشد. بااین‌حال، برای گزارش دقیق باید نرخ‌های هم‌زمان و هم‌نوع مقایسه شوند.

آیا دلار وارد کانال ۲۰۰ هزار تومان می‌شود؟

عبور دلار از محدوده ۱۹۰ هزار تومان باعث شده کانال ۲۰۰ هزار تومان به هدف روانی بعدی معامله‌گران تبدیل شود. فاصله قیمت ۱۹۲ هزار و ۴۲۰ تومانی تا مرز ۲۰۰ هزار تومان کمتر از چهار درصد است؛ بنابراین در بازاری که طی یک هفته از حدود ۱۷۶ هزار تومان به محدوده ۱۹۰ هزار تومان رسیده، لمس این کانال از نظر عددی دور از دسترس نیست. گزارش‌های بازار نشان می‌دهد دلار هفته گذشته را نزدیک ۱۷۶ هزار تومان آغاز کرد و در محدوده ۱۸۷ تا ۱۸۸ هزار تومان به پایان رساند.

اما ورود لحظه‌ای به کانال ۲۰۰ هزار تومان با تثبیت قیمت در آن تفاوت دارد. برای ماندگاری نرخ‌های بالاتر، معمولاً بازار به تداوم تقاضا، محدود بودن عرضه و ادامه اخبار منفی نیاز دارد. انتشار خبر معتبر درباره کاهش حملات، بازگشت مذاکرات یا ایجاد مسیر دیپلماتیک می‌تواند بخشی از تقاضای احتیاطی را عقب براند و قیمت را سریعاً اصلاح کند.

در سناریوی تشدید جنگ، آسیب بیشتر به زیرساخت‌ها، افزایش محدودیت در تنگه هرمز یا گسترش حملات به کشورهای منطقه می‌تواند انتظارات تورمی را تقویت و دلار را به سمت ۲۰۰ هزار تومان سوق دهد. در سناریوی کاهش تنش، احتمال عقب‌نشینی به محدوده‌های پایین‌تر وجود دارد؛ هرچند شکاف بزرگ نرخ آزاد و رسمی و نگرانی‌های اقتصادی داخلی می‌تواند مانع ریزش عمیق شود.

بازار ارز در انتظار خبر بعدی

دلار در شنبه ۲۷ تیر فقط از متغیرهای اقتصادی فرمان نمی‌گیرد. بازار در حال قیمت‌گذاری احتمال ادامه جنگ، وضعیت صادرات انرژی، آینده مذاکرات و توان بازارساز برای پاسخ به تقاضاست.

عدد ۱۹۲ هزار تومان یک تصویر لحظه‌ای از بازاری است که ممکن است در فاصله کوتاهی چند هزار تومان تغییر کند. آنچه اهمیت بیشتری دارد، ادامه یا کاهش شکاف میان نرخ آزاد و توافقی، حجم عرضه ارز و مسیر اخبار نظامی و دیپلماتیک است.

در حال حاضر، افزایش قیمت دلار آزاد بسیار سریع‌تر از نرخ توافقی بوده است. این وضعیت نشان می‌دهد بخش مهمی از رشد شنبه را باید «صرف ریسک سیاسی و جنگی» دانست؛ صرفی که در صورت تشدید بحران می‌تواند بیشتر شود و با انتشار نشانه‌های معتبر کاهش تنش، بخشی از آن به‌سرعت تخلیه خواهد شد.