پشت‌پرده فیلتر فوتبال ۳۶۰؛ شکایت صداوسیما عامل توقف عادل فردوسی‌پور بود؟

برنامه پایانی فوتبال ۳۶۰ با حدود یک ساعت‌ونیم تأخیر آغاز شد و مخاطبان نتوانستند آن را از طریق سایت یا اپلیکیشن مجموعه دنبال کنند. پخش برنامه در نهایت از طریق اینستاگرام، تلگرام و یوتیوب ادامه پیدا کرد؛ یعنی بسترهایی که خودشان نیز در ایران با محدودیت دسترسی روبه‌رو هستند.

فردوسی‌پور در ابتدای برنامه گفت سایت تنها پنج تا ۱۰ دقیقه پیش از شروع پخش ناگهان بالا نیامده است. به گفته او، تیم فنی موضوع را از طریق شرکت‌های زیرساختی پیگیری کرده، اما پاسخ روشنی درباره علت اختلال دریافت نکرده است. او در عین حال احتمال داد مسئله فنی نباشد و توقف دسترسی به انتقادهای اخیر برنامه از عملکرد تیم ملی ارتباط داشته باشد.

در همان برنامه، فردوسی‌پور با لحنی احساسی از سرنوشت بیش از صد نفر از عوامل مجموعه ابراز نگرانی کرد و گفت پس از کنارگذاشته‌شدن از تلویزیون، طی چند سال فوتبال ۳۶۰ را ساخته است. او تأکید کرد حتی در صورت بسته‌ماندن سایت و اپلیکیشن، تولید و انتشار برنامه از مسیرهای دیگر ادامه خواهد یافت.

روایت فردوسی‌پور؛ هزینه انتقاد از تیم ملی

فردوسی‌پور محدودیت تازه را در ادامه تنش رسانه‌ای خود با امیر قلعه‌نویی ارزیابی کرد. سرمربی تیم ملی پیش‌تر از مسئولان پرسیده بود چرا به افرادی که به ادعای او علیه تیم ملی سخن می‌گویند تریبون داده شده است. فردوسی‌پور نیز در پاسخ، اظهارات قلعه‌نویی درباره عملکرد رسانه‌ها در دوره جنگ و جام جهانی را رد و تأکید کرده بود که سرمربی تیم ملی نباید خود و تیمش را خط قرمز نقد بداند.

از نگاه فردوسی‌پور، نزدیکی زمانی میان این جدال لفظی و از دسترس خارج‌شدن فوتبال ۳۶۰، احتمال ارتباط دو اتفاق را تقویت می‌کرد. با این حال، این برداشت در همان شب بر پایه قرائن زمانی مطرح شد و او سند یا ابلاغیه‌ای درباره علت فیلترینگ در اختیار نداشت.

بنابراین، نمی‌توان روایت «فیلترشدن به دستور سرمربی تیم ملی» را یک واقعیت اثبات‌شده دانست. قلعه‌نویی از محدودشدن تریبون منتقدان سخن گفته بود، اما مدرکی منتشر نشده که نشان دهد او مستقیماً درخواست قضایی یا فنی برای مسدودسازی سایت ارائه کرده است.

گزارش تازه؛ پای شکایت‌های صداوسیما در میان است

پس از واکنش فردوسی‌پور، جماران در گزارشی مدعی شد شکایت‌های چندباره صداوسیما علیه عادل فردوسی‌پور و فوتبال ۳۶۰، عامل اصلی فیلترشدن این رسانه بوده است. این گزارش می‌گوید دولت و بعضی نهادهای نظارتی تا پایان جام جهانی مانع توقف فعالیت مجموعه شده بودند، اما فشارها پس از گفت‌وگو با علیرضا فغانی افزایش یافت و در نهایت، پس از پایان مسابقات محدودیت اعمال شد. این روایت سپس از سوی رسانه‌هایی مانند فرارو، دنیای اقتصاد و خبرآنلاین بازنشر شد.

با وجود بازنشر گسترده، این گزارش نام مرجع رسیدگی‌کننده، شماره پرونده، موضوع دقیق شکایت، شعبه صادرکننده دستور یا متن حکم را منتشر نکرده است. صداوسیما نیز تا زمان تنظیم این گزارش، بیانیه رسمی و علنی درباره شکایت از فوتبال ۳۶۰ یا نقش خود در مسدودسازی سایت ارائه نکرده است.

به همین دلیل، عبارت دقیق این است که یک گزارش رسانه‌ای، شکایت‌های صداوسیما را علت اصلی معرفی کرده است؛ نه اینکه نقش صداوسیما به‌طور رسمی و قضایی اثبات شده باشد.

گفت‌وگو با فغانی چرا حساسیت‌برانگیز شد؟

علیرضا فغانی روز ۲۶ تیر در گفت‌وگوی ویژه با فردوسی‌پور درباره تجربیاتش در جام جهانی ۲۰۲۶، انتخاب‌نشدن برای فینال و آینده دوران داوری خود صحبت کرد. او گفت نرسیدن به قضاوت فینال را با حسرت و عذاب دائمی دنبال نمی‌کند و تصمیم نهایی کمیته داوران فیفا را پذیرفته است.

فغانی در این مصاحبه بعضی شایعات منتشرشده درباره نحوه انتخاب داور فینال را نیز رد کرد و گفت نام داور تا آخرین لحظه محرمانه نگه داشته شده بود. او همچنین درباره فضای داوری ایران، استفاده از کمک‌داور ویدیویی و برخی تصمیماتش در جام جهانی توضیح داد.

محتوای منتشرشده از مصاحبه، به‌تنهایی دلیل روشن و رسمی برای فیلترینگ نشان نمی‌دهد. ادعای اینکه این گفت‌وگو «فشارها را بیشتر کرد»، بخشی از همان روایت پشت‌پرده رسانه‌هاست و هنوز مقام مسئول یا سند قضایی آن را تأیید نکرده است.

ساترا دخالت خود را رد کرد

یکی از مدیران ساترا اعلام کرده این سازمان در فیلترینگ فوتبال ۳۶۰ نقشی نداشته است. براساس این توضیح، فوتبال ۳۶۰ به‌عنوان یک پایگاه خبری از معاونت مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز گرفته و تاکنون مجوزی از ساترا دریافت نکرده است. به همین دلیل، تنظیم‌گری محتوایی آن در حوزه مسئولیت مستقیم ساترا قرار نداشته است.

این مدیر همچنین گفته ساترا هیچ گزارشی درباره تخلفات احتمالی فوتبال ۳۶۰ به مراجع قضایی ارسال نکرده است. مهم‌تر از آن، در همین واکنش تأکید شده علت فیلترینگ هنوز رسماً از سوی مراجع ذی‌ربط اعلام نشده است.

رد دخالت ساترا، نقش احتمالی سایر بخش‌های صداوسیما یا شکایت حقوقی خود سازمان را لزوماً منتفی نمی‌کند؛ زیرا ساترا تنها یکی از زیرمجموعه‌های مرتبط با تنظیم‌گری صوت و تصویر فراگیر است. با این حال، این پاسخ نشان می‌دهد انتساب مستقیم تصمیم به ساترا نادرست است.

آیا فوتبال ۳۶۰ تعطیل شده است؟

از دسترس خارج‌شدن سایت و اپلیکیشن به معنای پایان کامل فعالیت رسانه نیست. فردوسی‌پور همان شب برنامه را از شبکه‌های اجتماعی پخش کرد و گفت مسیرهای دیگری برای ارتباط با مخاطبان وجود دارد. بنابراین، آنچه فعلاً رخ داده محدودشدن دو بستر اصلی انتشار است، نه اعلام رسمی تعطیلی تیم تحریریه و تولید برنامه.

البته بسته‌بودن سایت و اپلیکیشن می‌تواند ضربه اقتصادی و عملیاتی مهمی به مجموعه وارد کند. دسترسی مستقیم مخاطب، آرشیو اختصاصی، درآمدهای تبلیغاتی، خدمات اپلیکیشن و استقلال رسانه‌ای مجموعه به همین زیرساخت‌ها وابسته است. ادامه فعالیت صرفاً در شبکه‌های اجتماعی، فوتبال ۳۶۰ را به پلتفرم‌هایی وابسته می‌کند که کنترل فنی و تجاری آن‌ها در اختیار این رسانه نیست.

راه‌اندازی یک کارزار عمومی برای بازگشایی سایت و اپلیکیشن نیز نشان می‌دهد محدودیت اعمال‌شده واکنش بخشی از مخاطبان را به دنبال داشته است. با این حال، کارزار مردمی از نظر حقوقی جایگزین پیگیری رسمی مالک رسانه یا انتشار حکم رفع فیلتر نیست.

سه روایت درباره علت فیلترینگ

در حال حاضر سه روایت اصلی وجود دارد. روایت نخست متعلق به فردوسی‌پور است که زمان‌بندی اتفاق را به انتقاد از تیم ملی و درگیری لفظی با قلعه‌نویی مرتبط می‌داند. روایت دوم، گزارش رسانه‌ای درباره شکایت‌های چندباره صداوسیما و افزایش فشار پس از مصاحبه با فغانی است. روایت سوم، موضع ساتراست که هرگونه دخالت این نهاد را رد می‌کند و می‌گوید علت رسمی هنوز مشخص نیست.

این سه روایت کاملاً مانعة‌الجمع نیستند. ممکن است اختلاف‌های قدیمی بر سر فعالیت رسانه‌ای، حقوق پخش یا حوزه مجوزها وجود داشته و تنش‌های اخیر فقط زمان اجرای یک تصمیم قبلی را جلو انداخته باشد. این احتمال یک تحلیل است و بدون انتشار دستور قضایی یا توضیح نهاد تصمیم‌گیرنده قابل اثبات نیست.

چرا شفاف‌سازی رسمی ضروری است؟

فوتبال ۳۶۰ یک رسانه دارای مخاطب گسترده و نیروی انسانی قابل‌توجه است. مسدودکردن چنین مجموعه‌ای بدون انتشار علت روشن، زمینه شکل‌گیری روایت‌های متناقض، شایعه و سیاسی‌شدن یک پرونده رسانه‌ای را فراهم می‌کند.

اگر تخلف مشخصی رخ داده، لازم است عنوان تخلف، مرجع شکایت، نهاد صادرکننده دستور و مسیر قانونی اعتراض اعلام شود. اگر محدودیت ناشی از یک اشتباه فنی یا اداری است، بازگشایی سریع و ارائه توضیح رسمی می‌تواند از گسترش بی‌اعتمادی جلوگیری کند.

نبود توضیح شفاف باعث شده است یک طرف قلعه‌نویی را مسئول بداند، طرف دیگر از شکایت صداوسیما سخن بگوید و نهادی مانند ساترا نیز ناچار شود دخالت خود را تکذیب کند. در چنین فضایی، تنها انتشار مستندات رسمی می‌تواند میان واقعیت، گمانه‌زنی و بهره‌برداری رسانه‌ای مرز ایجاد کند.

جمع‌بندی

فیلترشدن سایت و اپلیکیشن فوتبال ۳۶۰ قطعی است و فردوسی‌پور نیز اعلام کرده این اتفاق دقایقی پیش از آغاز ویژه‌برنامه پایانی جام جهانی رخ داده است. پخش برنامه با تأخیر و از طریق شبکه‌های اجتماعی ادامه یافت و او انتقاد از تیم ملی و پاسخ به امیر قلعه‌نویی را علت احتمالی دانست.

در ادامه، یک گزارش رسانه‌ای شکایت‌های چندباره صداوسیما را عامل اصلی معرفی و گفت‌وگو با علیرضا فغانی را تشدیدکننده فشارها توصیف کرد. با این حال، هیچ حکم، شماره پرونده یا تأیید رسمی از سوی صداوسیما یا مرجع قضایی منتشر نشده است.

ساترا نیز گفته در این تصمیم نقشی نداشته، گزارشی علیه فوتبال ۳۶۰ به دستگاه قضایی ارسال نکرده و علت رسمی فیلترینگ همچنان نامشخص است. در نتیجه، تیتر قطعی «صداوسیما فوتبال ۳۶۰ را فیلتر کرد» هنوز از شواهد علنی جلوتر است؛ عبارت مستندتر این است که گزارش‌هایی از نقش شکایت‌های صداوسیما منتشر شده، اما پرونده تا زمان اعلام رسمی علت، همچنان در محدوده ادعا و ابهام قرار دارد.