از حذف جام جهانی تا پاداش ۱۴۰ میلیاردی؛ چرا نقد فنی تیم ملی به حاشیه رفت؟

ایران در گروه G جام جهانی برابر نیوزیلند به تساوی ۲ بر ۲ رسید، مقابل بلژیک بدون گل مساوی کرد و در آخرین مسابقه نیز برابر مصر به نتیجه یک بر یک دست یافت. شاگردان امیر قلعه‌نویی با سه امتیاز، سه گل زده و سه گل خورده در رتبه سوم گروه قرار گرفتند، اما در جدول تیم‌های سوم نهم شدند و با اختلاف یک رتبه از مرحله یک‌سی‌ودوم نهایی بازماندند.

کارنامه ایران در جام جهانی ۲۰۲۶

در جام جهانی ۴۸ تیمی، دو تیم نخست هر گروه و هشت تیم برتر سوم به مرحله حذفی صعود می‌کردند. بنابراین، مسیر صعود نسبت به جام‌های ۳۲ تیمی گذشته گسترده‌تر بود و ایران حتی با قرارگرفتن در رتبه سوم گروه نیز شانس عبور داشت. منتقدان به همین دلیل تساوی برابر نیوزیلند و مصر را دو فرصت بزرگ ازدست‌رفته می‌دانند.

توصیف گروه ایران به‌عنوان «آسان‌ترین گروه تاریخ» یک ارزیابی کارشناسی و قابل بحث است، نه واقعیتی آماری؛ اما نمی‌توان انکار کرد که تیم ملی برای صعود الزاماً به شکست بلژیک نیاز نداشت. کسب یک پیروزی مقابل نیوزیلند یا مصر می‌توانست ایران را با پنج امتیاز به مرحله بعد برساند.

رقم دقیق پاداش قلعه‌نویی ۱۴۰ میلیارد است یا ۱۵۰ میلیارد؟

در روزهای گذشته رقم ۱۵۰ میلیارد تومان به‌طور گسترده در فضای رسانه‌ای مطرح شد، اما گفت‌وگوی تلویزیونی امیر قلعه‌نویی نشان داد رقم مورد بحث حدود ۱۴۰ میلیارد تومان است. سرمربی تیم ملی در برنامه «فوتبال برتر» اصل این پاداش را رد نکرد و در پاسخ به مجری که مجموع سهم او را ۱۴۰ میلیارد تومان اعلام کرد، گفت این مبلغ براساس مصوبه هیأت‌رئیسه و حق قانونی او تعیین شده است. او همچنین توضیح داد که تا آن زمان فقط ۷۰ میلیارد تومان از سهمش پرداخت شده بود.

براساس گزارش‌های منتشرشده، هیأت‌رئیسه فدراسیون ابتدا مبلغ ۲۵۰ میلیارد تومان را برای پاداش بازیکنان و اعضای کادر تیم ملی تصویب کرد، اما در جلسه‌ای دیگر این رقم به ۳۵۰ میلیارد تومان، معادل دو میلیون دلار، افزایش یافت. در روایت رسانه‌ها، حدود ۱۴۰ میلیارد تومان یا ۴۰ درصد این بودجه به سرمربی اختصاص یافته است.

بنابراین، استفاده از رقم ۱۵۰ میلیارد تومان بیشتر یک عدد گرد‌شده است. عددی که تاکنون با اظهارات قلعه‌نویی و گزارش‌های تفصیلی سازگاری بیشتری دارد، همان ۱۴۰ میلیارد تومان است.

دفاع قلعه‌نویی؛ قرارداد پایین و درآمد ازدست‌رفته

قلعه‌نویی در دفاع از خود گفت قرارداد سالانه‌اش با فدراسیون حدود ۳۰ میلیارد تومان بوده و اگر در فوتبال باشگاهی فعالیت می‌کرد، می‌توانست چند برابر این مبلغ درآمد داشته باشد. او دریافت ریالی پاداشی را که مبنای دلاری داشته، نوعی «ایثار» توصیف کرد و تأکید داشت این پول از محل درآمد حاصل از صعود تیم ملی به جام جهانی تأمین شده است.

این استدلال ممکن است از نظر قراردادی قابل طرح باشد، اما پرسش اصلی را پاسخ نمی‌دهد: چرا باید پاداش سرمربی چندین برابر پاداش یک بازیکن باشد؟ در همان گفت‌وگو گفته شد سهم نهایی قلعه‌نویی حدود ۱۴۰ میلیارد تومان و پاداش هر بازیکن نزدیک هفت میلیارد تومان است؛ یعنی سهم سرمربی تقریباً معادل پاداش ۲۰ بازیکن.

پایین‌بودن قرارداد پایه می‌تواند توجیه‌کننده پاداش عملکرد باشد، اما زمانی که پاداش چند برابر دستمزد سالانه می‌شود، معیارهای آن باید پیشاپیش، مکتوب و قابل دسترسی باشد. پرسش افکار عمومی الزاماً این نیست که سرمربی چرا پول گرفته؛ پرسش این است که چه نهادی، براساس کدام شاخص و با چه فرمولی چنین سهمی را تعیین کرده است.

مقایسه با پاداش کارلوس کی‌روش کامل نیست

قلعه‌نویی برای دفاع از سهم خود به پاداش کارلوس کی‌روش پس از صعود ایران به جام جهانی ۲۰۱۸ اشاره کرد. بااین‌حال، پرونده مالی آن دوره نیز شفاف و بدون اختلاف نبود.

براساس گزارش‌های منتشرشده، در قرارداد کی‌روش پاداشی معادل ۱۰ درصد دریافتی فیفا پیش‌بینی شده بود، اما مهدی تاج بعدها گفت با موافقت هیأت‌رئیسه سهم سرمربی به ۲۰ درصد افزایش یافت. خزانه‌دار وقت فدراسیون این روایت را نپذیرفت و تأکید کرد فقط ۱۰ درصد بابت صعود پرداخت شده است. همین اختلاف نشان می‌دهد پرونده کی‌روش الگوی مناسبی برای اثبات عادلانه‌بودن ساختار فعلی نیست.

حتی در صورت پذیرش پرداخت ۲۰ درصدی به کی‌روش، تکرار یک مصوبه قدیمی به‌خودی‌خود به معنای درست‌بودن آن نیست. ضمن اینکه صعود به جام جهانی ۲۰۱۸ از رقابت‌های مقدماتی با ۴.۵ سهمیه آسیایی انجام شد، درحالی‌که آسیا برای جام جهانی ۲۰۲۶ هشت سهمیه مستقیم و یک مسیر پلی‌آف بین‌قاره‌ای داشت.

چه کسی پاداش‌ها را تقسیم کرد؟

یکی از مهم‌ترین ابهام‌ها، سازوکار توزیع مبلغ ۳۵۰ میلیارد تومانی است. براساس گزارشی که اظهارات فرزین دبیری، عضو هیأت‌رئیسه فدراسیون، را بازتاب داده، اصل بودجه در هیأت‌رئیسه تصویب شده، اما تعیین سهم اشخاص در اختیار سرمربی قرار گرفته است. اگر این روایت دقیق باشد، قلعه‌نویی در تعیین سهم خود و سایر اعضای تیم نقش مستقیم داشته است؛ ساختاری که تعارض منافع آشکاری ایجاد می‌کند و باید با انتشار صورت‌جلسه و جدول پرداخت‌ها روشن شود.

وزارت ورزش نیز اعلام کرده در جریان جزئیات این پاداش نبوده و تصمیم را مربوط به هیأت‌رئیسه فدراسیون دانسته است. این پاسخ مسئولیت فدراسیون را پررنگ‌تر می‌کند؛ زیرا نهادی که چنین مبلغی را مصوب کرده، باید درباره منبع پول، نرخ تبدیل ارز، سهم هر فرد و مالیات پرداختی پاسخ دهد.

انتشار عمومی صورت‌جلسه هیأت‌رئیسه، قرارداد سرمربی و جدول توزیع، می‌تواند بخش زیادی از شایعات را پایان دهد. سکوت یا ارائه توضیحات پراکنده فقط باعث می‌شود ارقام غیررسمی جای اسناد را بگیرند.

مشکل اصلی؛ گم‌شدن پرسش‌های فنی

بحث پاداش اکنون جای سؤال‌های مهم‌تری را گرفته است: چرا ایران نتوانست برتری خود مقابل نیوزیلند را به پیروزی تبدیل کند؟ چرا تیم در سه مسابقه فقط سه گل زد؟ دلیل برخی تعویض‌های دیرهنگام چه بود؟ برای کاهش میانگین سنی و جام ملت‌های ۲۰۲۷ چه برنامه‌ای وجود دارد؟

شرایط جنگی، تأخیر در صدور ویزا، جابه‌جایی محل اردو و سفرهای فرسایشی مشکلات واقعی تیم ملی بودند. گزارش‌های پس از مسابقات نیز نشان می‌دهد ایران برخلاف بسیاری از رقبا از کمپ باثبات و آماده‌سازی عادی برخوردار نبود. بااین‌حال، همین تیم در هر سه مسابقه شکست‌ناپذیر ماند و برای صعود فقط به یک پیروزی نیاز داشت؛ بنابراین نمی‌توان تمام مسئولیت فنی را با مشکلات بیرونی توضیح داد.

قلعه‌نویی پس از بازگشت در یک نشست طولانی درباره جام جهانی صحبت کرد و بخشی از مسئولیت تعویض‌های نامناسب دیدار بلژیک را نیز پذیرفت، اما گزارش تحلیلی و مستندی از سوی فدراسیون درباره عملکرد سه مسابقه منتشر نشده است.

آیا قلعه‌نویی باید بماند؟

مهدی تاج اعلام کرده است فدراسیون قصد دارد همکاری با قلعه‌نویی را تا جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ ادامه دهد. بنابراین، تصمیم مدیریتی ظاهراً پیش از تکمیل یک ارزیابی عمومی و مستقل از جام جهانی گرفته شده است.

ماندن یا رفتن سرمربی نباید صرفاً تحت‌تأثیر موج رسانه‌ای یا جنجال پاداش تعیین شود. فدراسیون باید ابتدا عملکرد تیم را در پنج محور بررسی کند: کیفیت بازی، نتیجه، مدیریت نفرات، تغییر نسل و توان اصلاح اشتباهات.

اگر قلعه‌نویی باقی می‌ماند، ادامه همکاری باید با اهداف قابل اندازه‌گیری همراه باشد؛ از جمله کاهش میانگین سنی، افزایش سهم بازیکنان جوان، تعریف سبک مشخص و ارائه گزارش دوره‌ای. اگر فدراسیون چنین ارزیابی‌ای ندارد، حمایت بی‌قیدوشرط از سرمربی بیشتر یک تصمیم سیاسی و مدیریتی خواهد بود تا انتخاب فنی.

جمع‌بندی؛ شفافیت مالی مقدمه پاسخ‌گویی فنی

اصل پرداخت پاداش برای صعود به جام جهانی غیرعادی نیست، اما رقم، نحوه تقسیم و تناسب آن با سهم بازیکنان باید شفاف باشد. براساس اطلاعات قابل تأیید، سهم قلعه‌نویی حدود ۱۴۰ میلیارد تومان است، نه ۱۵۰ میلیارد؛ بااین‌حال همین رقم نیز بدون انتشار اسناد رسمی، پرسش‌های بسیاری ایجاد می‌کند.

مقایسه با کی‌روش پاسخ قانع‌کننده‌ای نیست، زیرا پرداخت‌های آن دوره نیز محل اختلاف بوده است. شرایط دشوار جام جهانی نیز مسئولیت کادر فنی را از بین نمی‌برد.

فوتبال ایران اکنون بیش از یک مناظره تلویزیونی به دو سند نیاز دارد: گزارش کامل مالی پاداش‌ها و گزارش فنی حذف تیم ملی. تا زمانی که این دو منتشر نشوند، بحث‌ها میان دفاع شخصی، افشاگری رسانه‌ای و اتهام متقابل باقی خواهد ماند و مهم‌ترین سؤال بی‌پاسخ می‌ماند: تیم ملی برای جام ملت‌های آسیا دقیقاً قرار است چه چیزی را تغییر دهد؟