شوک ۱۰۰ درصدی به بازار موبایل؛ قیمت بعضی گوشی‌ها در پنج ماه دو برابر شد

محاسبه قیمت‌های ارائه‌شده نشان می‌دهد میانگین ساده رشد ۹ مدل مورد بررسی نزدیک به ۶۸ درصد بوده است. البته این عدد شاخص رسمی کل بازار نیست و فقط وضعیت همین سبد منتخب را نشان می‌دهد.

بیشترین افزایش به ردمی نوت ۱۴ پرو مربوط است که قیمت آن از ۳۵ میلیون تومان به ۷۰ میلیون تومان رسیده و دقیقاً دو برابر شده است. کمترین رشد نیز با حدود ۲۲ درصد به آیفون ۱۷ پرو نسبت داده می‌شود.

بر این اساس، عبارت «رشد ۳۰ تا بیش از ۹۰ درصد» تمام مدل‌های جدول را پوشش نمی‌دهد. دامنه دقیق افزایش قیمت در این نمونه از حدود ۲۲ درصد تا ۱۰۰ درصد است.

همچنین رشد ردمی نوت ۱۴ نزدیک به ۸۵ درصد بوده، نه تقریباً ۱۰۰ درصد؛ اما نسخه پرو آن با افزایش از ۳۵ به ۷۰ میلیون تومان، رشد کامل ۱۰۰ درصدی را ثبت کرده است.

اختلاف قیمت فروشگاه‌ها چقدر است؟

قیمت تلفن همراه نرخ رسمی و یکپارچه‌ای ندارد و بسته به فروشگاه، حافظه، رم، رنگ، پارت‌نامبر، شرکت گارانتی‌کننده و نحوه رجیستری متفاوت است.

برای نمونه، در جدول بازار روز ۷ مرداد، ردمی نوت ۱۴ نسخه ۲۵۶ گیگابایتی ۵۱ میلیون تومان، ردمی نوت ۱۴ پرو ۶۷ میلیون تومان و پوکو X7 پرو نسخه ۵۱۲ گیگابایتی ۱۰۵ میلیون تومان قیمت‌گذاری شده بود. در همان فهرست، گلکسی S25 اولترا ۲۷۸ میلیون، آیفون ۱۷ نسخه CH حدود ۲۸۰ میلیون و آیفون ۱۷ پرو نسخه ZAA حدود ۳۸۷ میلیون تومان اعلام شد.

بیشترین اختلاف در این مقایسه به پوکو X7 پرو مربوط است که حدود ۱۰ میلیون تومان تفاوت دارد. این فاصله نشان می‌دهد برای تهیه گزارش دقیق باید قیمت چند فروشگاه معتبر بررسی و نسخه کاملاً یکسان مقایسه شود.

در مورد آیفون ۱۶ نیز ظرفیت حافظه در داده اولیه مشخص نشده است. مقایسه قیمت نسخه ۱۲۸ گیگابایتی با مدل ۲۵۶ گیگابایتی می‌تواند درصد رشد را به‌طور قابل توجهی تغییر دهد.

گوشی اقتصادی هم دیگر اقتصادی نیست

یکی از مهم‌ترین نتایج این بررسی، افزایش شدید قیمت ارزان‌ترین محصولات بازار است. گلکسی A06 با حافظه ۶۴ گیگابایت از ۱۳ میلیون تومان به حدود ۲۴ میلیون تومان رسیده و نزدیک به ۸۵ درصد گران شده است.

قیمت بازار این گوشی در ۷ مرداد حدود ۲۳ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان ثبت شده بود. در همان روز، مدل‌های اقتصادی دیگری مانند ردمی A3 و ردمی A5 نیز در محدوده ۱۹ تا ۲۰ میلیون تومان قرار داشتند.

این ارقام نشان می‌دهد کف ورود به بازار گوشی هوشمند نو به حوالی ۲۰ میلیون تومان منتقل شده است. محصولی که زمانی انتخابی برای دانش‌آموز، سالمند یا مصرف‌کننده کم‌بودجه بود، اکنون به کالایی تبدیل شده که خرید آن می‌تواند بخش بزرگی از درآمد ماهانه یک خانوار را مصرف کند.

رئیس اتحادیه فروشندگان موبایل تهران نیز گفته است حدود ۷۰ درصد تقاضای بازار به گوشی‌های پایین‌رده و اقتصادی اختصاص دارد، ۲۵ درصد مربوط به میان‌رده‌هاست و پرچمداران فقط حدود پنج درصد تقاضا را تشکیل می‌دهند. او متوسط افزایش قیمت بازار طی سه تا چهار ماه را حدود ۵۰ درصد ارزیابی کرده است.

چرا موبایل بیشتر از دلار گران شد؟

افزایش نرخ ارز مهم‌ترین عامل اثرگذار بر بازار تلفن همراه است، اما تنها دلیل گرانی نیست. گوشی یک کالای عمدتاً وارداتی است و قیمت آن از زمان سفارش تا عرضه نهایی تحت تأثیر چند نرخ و هزینه مختلف قرار می‌گیرد.

رئیس انجمن تلفن همراه چهار عامل اصلی را کاهش واردات، افزایش نرخ محاسبات گمرکی، رشد هزینه حمل‌ونقل و گرانی جهانی قطعات معرفی کرده است. به گفته او، حجم واردات در ماه‌های مورد بررسی نسبت به دوره مشابه سال قبل حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد کاهش پیدا کرده است.

۱. افزایش نرخ ارز آزاد

واردکننده باید برای خرید کالا، حمل‌ونقل و تسویه با فروشنده خارجی ارز تهیه کند. افزایش قیمت دلار مستقیماً ارزش ریالی گوشی را بالا می‌برد.

در دوره‌های پرنوسان، فروشندگان فقط نرخ فعلی دلار را در نظر نمی‌گیرند؛ آنها هزینه جایگزینی کالای فروخته‌شده را نیز محاسبه می‌کنند. اگر فروشنده احتمال دهد محموله بعدی را با ارز گران‌تری خواهد خرید، قیمت موجودی فعلی را نیز بالا می‌برد.

۲. دو برابرشدن مبنای گمرکی

فعالان صنفی گفته‌اند نرخ مبنای محاسبات گمرکی که پیش‌تر نزدیک ۷۰ تا ۷۵ هزار تومان بود، در سال جاری به حدود ۱۴۰ تا ۱۵۵ هزار تومان رسیده است. این تغییر باعث می‌شود حتی اگر درصد تعرفه ثابت بماند، مبلغ ریالی حقوق ورودی و مالیات افزایش پیدا کند.

گمرک همچنین اعلام کرده است نرخ ارز مبنای وصول حقوق ورودی در سال ۱۴۰۵ براساس نرخ اعلامی بانک مرکزی در بهمن ۱۴۰۴ محاسبه می‌شود و مالیات ارزش افزوده کالاهای وارداتی نیز ۱۰ درصد است.

۳. تعرفه سنگین پرچمداران

در سال ۱۴۰۵ حقوق گمرکی گوشی‌های ۶۰۰ تا ۹۰۰ یورویی ۱۵ درصد و برای گوشی‌های بالای ۹۰۰ یورو ۳۰ درصد تعیین شده است. در رویه تجاری گوشی‌های بالای ۹۰۰ یورو، با اضافه‌شدن سود بازرگانی، مجموع حقوق ورودی می‌تواند به ۳۵ درصد برسد.

این عامل به‌طور ویژه بر آیفون‌های پرو و پرچمداران گران سامسونگ اثر می‌گذارد. پس از اضافه‌شدن مالیات، هزینه رجیستری، حمل و سود فروشنده، قیمت نهایی می‌تواند فاصله زیادی با نرخ جهانی گوشی داشته باشد.

۴. کاهش عرضه و محدودیت ثبت سفارش

بازار فقط با گرانی ارز روبه‌رو نیست؛ تأمین کالا نیز مختل شده است. فعالان صنفی از کاهش ۵۰ تا ۶۰ درصدی واردات و باقی‌ماندن صدها میلیون دلار ثبت سفارش تأمین‌ارزنشده خبر داده‌اند. آنها معتقدند در صورت تعیین تکلیف این سفارش‌ها، تعدیل بازار دو تا چهار ماه زمان خواهد برد.

وقتی فروشنده مطمئن نیست محموله جدید چه زمانی وارد می‌شود، موجودی انبار ارزش بیشتری پیدا می‌کند. کاهش عرضه در کنار تقاضای جایگزینی، زمینه افزایش سریع‌تر قیمت را فراهم می‌کند.

۵. افزایش هزینه حمل‌ونقل

به گفته رئیس انجمن موبایل، نزدیک به ۹۵ درصد گوشی‌ها پیش‌تر از مسیر دبی و امارات وارد می‌شدند؛ اما تغییر مسیرهای حمل باعث شده کالا گاهی ابتدا به عمان، ترکیه، افغانستان یا پاکستان منتقل و سپس وارد ایران شود. او رشد هزینه لجستیک را در برخی موارد تا ۱۰ برابر عنوان کرده است.

این عدد ادعای مقام صنفی است و ممکن است برای همه واردکنندگان و محموله‌ها یکسان نباشد، اما اصل افزایش هزینه مسیر، بیمه، انبارداری و حمل می‌تواند بخشی از جهش قیمت را توضیح دهد.

چرا میان‌رده‌ها بیشتر از بعضی پرچمداران گران شدند؟

در سبد بررسی‌شده، رشد ردمی نوت ۱۴ پرو، گلکسی A55 و گلکسی A06 از افزایش قیمت S25 اولترا و آیفون ۱۷ بیشتر بوده است.

یکی از دلایل این تفاوت می‌تواند نقطه شروع پایین‌تر قیمت باشد. افزایش ۱۰ میلیون تومانی برای یک گوشی ۱۳ میلیون تومانی، درصد بسیار بزرگ‌تری از افزایش ۷۰ میلیون تومانی برای یک گوشی ۳۲۰ میلیون تومانی ایجاد می‌کند.

عامل دیگر، شدت تقاضاست. بخش بزرگی از خریداران توان ورود به بازار پرچمداران را ندارند و به مدل‌های اقتصادی و میان‌رده منتقل شده‌اند. افزایش تقاضا در این بخش همراه با محدودیت عرضه می‌تواند رشد درصدی قیمت را تشدید کند.

از سوی دیگر، بازار گوشی‌های چندصد میلیون تومانی با رکود بیشتری روبه‌روست. فروشنده پرچمدار ممکن است برای تبدیل موجودی به نقدینگی، حاشیه سود خود را کاهش دهد؛ اما در بخش اقتصادی به دلیل تعداد بیشتر خریداران، انعطاف قیمت کمتر باشد. فعالان بازار نیز از افزایش تعمیر گوشی‌های قدیمی و کاهش خرید پرچمداران خبر داده‌اند.

مردم به جای خرید گوشی چه می‌کنند؟

افزایش قیمت‌ها الگوی مصرف را تغییر داده است. بسیاری از خانوارها زمان تعویض گوشی را عقب انداخته‌اند و به جای خرید محصول نو، دستگاه قبلی خود را تعمیر می‌کنند.

گزارش‌های صنفی نشان می‌دهد مراجعه برای تعویض باتری، صفحه‌نمایش، سوکت شارژ و تعمیر برد افزایش یافته است. بازار لوازم جانبی نیز برای بخشی از مصرف‌کنندگان جای خرید گوشی جدید را گرفته است.

این تغییر رفتار دو پیام دارد. نخست اینکه رکود معاملات به معنای کاهش نیاز مردم نیست؛ تقاضا وجود دارد، اما به دلیل افت قدرت خرید به خرید واقعی تبدیل نمی‌شود.

پیام دوم، افزایش اهمیت بازار دست‌دوم است. فاصله قیمت گوشی نو و کارکرده، مصرف‌کنندگان بیشتری را به خرید دستگاه‌های استفاده‌شده سوق می‌دهد؛ بازاری که در آن بررسی سلامت باتری، اصالت دستگاه، مالکیت سیم‌کارت، رجیستری و سابقه تعمیر اهمیت زیادی دارد.

قیمت موبایل در ماه‌های آینده کاهش می‌یابد؟

آینده قیمت گوشی به سه متغیر اصلی بستگی دارد: نرخ ارز، میزان واردات و سیاست‌های گمرکی.

در سناریوی ثبات، نرخ ارز آرام می‌شود، ثبت سفارش‌های معوق تأمین ارز می‌شوند و محموله‌های تازه به بازار می‌رسند. در چنین شرایطی، رقابت فروشندگان می‌تواند بخشی از حباب یا افزایش هیجانی قیمت‌ها را تخلیه کند؛ اما بازگشت کامل به نرخ‌های اسفند بعید خواهد بود، زیرا هزینه‌های گمرکی و وارداتی افزایش ساختاری داشته‌اند.

در سناریوی افزایشی، رشد دوباره دلار، ادامه محدودیت ثبت سفارش و کاهش موجودی می‌تواند قیمت‌ها را وارد مرحله تازه‌ای از صعود کند. مدل‌های پرتقاضای اقتصادی احتمالاً سریع‌تر واکنش نشان می‌دهند، زیرا جایگزین ارزان‌تری برای آنها وجود ندارد.

در سناریوی اصلاح محدود، ممکن است برخی مدل‌ها با عرضه نسل جدید یا کاهش تقاضا چند میلیون تومان ارزان شوند، اما روند کل بازار همچنان در سطحی بالاتر از ابتدای سال باقی بماند.

گوشی بخریم یا منتظر بمانیم؟

برای خرید ضروری، انتظار طولانی در بازاری که به ارز وابسته است، همیشه به کاهش هزینه منجر نمی‌شود. مصرف‌کننده می‌تواند به‌جای خرید در یک جهش روزانه، قیمت نسخه کاملاً یکسان را در چند فروشگاه مقایسه کند و از خرید هیجانی در ساعات اوج نوسان ارز خودداری کند.

هنگام مقایسه باید حافظه، رم، پارت‌نامبر، رنگ، وضعیت رجیستری، شرکت گارانتی‌کننده و زمان فعال‌سازی یکسان باشند. اختلاف چند میلیون تومانی ممکن است ناشی از تفاوت واقعی نسخه‌ها باشد، نه صرفاً گران‌فروشی.

خریدارانی که نیاز فوری ندارند، بهتر است روند ارز و عرضه محموله‌های جدید را دنبال کنند. با این حال، هیچ تضمینی وجود ندارد که تأخیر چندماهه قیمت را به سطح اسفند بازگرداند.

بازار موبایل طی پنج ماه گذشته فقط گران نشده؛ ساختار قیمتی آن تغییر کرده است. گوشی ۱۳ میلیون تومانی به محدوده ۲۴ میلیون رسیده، میان‌رده‌های ۳۰ تا ۵۰ میلیونی وارد بازه ۷۰ تا ۱۰۰ میلیون شده‌اند و پرچمداران به مرز ۴۰۰ میلیون تومان نزدیک شده‌اند.

موبایل دیگر برای بخش بزرگی از خانوارها کالایی نیست که به‌سادگی تعویض شود. جهش نزدیک به ۶۸ درصدی میانگین سبد بررسی‌شده نشان می‌دهد تلفن همراه، از یک کالای مصرفی دوره‌ای، به خریدی سنگین و نیازمند برنامه‌ریزی مالی تبدیل شده است.