سقوط ۶ درصدی قیمت نفت؛ بازار به وعده ترامپ رأی داد، ایران مذاکره را تکذیب کرد

بازار جهانی انرژی معاملات روز دوشنبه ۳ اوت ۲۰۲۶ را با یکی از بزرگ‌ترین افت‌های روزانه هفته‌های اخیر آغاز کرد. قرارداد نفت خام وست تگزاس اینترمدیت برای تحویل در ماه سپتامبر در مقطعی حدود ۶ درصد پایین آمد و در محدوده ۷۹ دلار و ۵۰ تا ۸۰ سنت معامله شد.

قرارداد نفت برنت برای تحویل در اکتبر نیز بیش از ۵ درصد کاهش یافت و به محدوده ۸۳ دلار رسید. رویترز در ساعت ۸:۰۲ به وقت گرینویچ، قیمت برنت را ۸۳ دلار و ۲۸ سنت و نرخ WTI را ۷۹ دلار و ۴۷ سنت گزارش کرد؛ بنابراین ارقام ۸۳ دلار و ۳۹ سنت و ۷۹ دلار و ۶۶ سنت به لحظه دیگری از معاملات مربوط‌اند و با توجه به نوسان لحظه‌ای بازار، اختلاف معناداری ندارند.

قیمت نفت امروز چقدر کاهش یافت؟

برنت نسبت به معاملات قبلی حدود چهار دلار و ۶۵ سنت، معادل ۵.۲۹ درصد، ارزان شد. نفت آمریکا نیز پنج دلار و ۲۰ سنت یا ۶.۱۴ درصد افت کرد و مرز روانی ۸۰ دلار را از دست داد.

دامنه تفاوت میان قیمت‌های اعلام‌شده ناشی از تغییر نرخ در طول ساعات معاملات است. بازار نفت برخلاف برخی کالاهای داخلی، تقریباً به‌صورت پیوسته معامله می‌شود و انتشار یک خبر سیاسی می‌تواند قیمت را در چند دقیقه چند دلار جابه‌جا کند.

چرا قیمت نفت ناگهان سقوط کرد؟

مهم‌ترین عامل، عقب‌نشینی موقت آمریکا از حمله تازه به ایران بود. دونالد ترامپ اعلام کرد حمله برنامه‌ریزی‌شده را متوقف کرده تا امکان دستیابی سریع به توافقی درباره برنامه هسته‌ای ایران و بازگشایی کامل تنگه هرمز فراهم شود.

ترامپ مدعی شد ایران و چند کشور خاورمیانه برای تکمیل توافق درخواست زمان کرده‌اند. او سپس گفت مذاکرات در بعدازظهر دوشنبه آغاز خواهد شد، اما محل گفت‌وگو، شرکت‌کنندگان و مهلتی برای رسیدن به توافق را مشخص نکرد.

بازار نفت این خبر را به‌عنوان کاهش فوری احتمال گسترش جنگ تفسیر کرد. هرچه ریسک حمله به تأسیسات نفتی، پایانه‌های صادراتی و کشتی‌های عبوری کمتر شود، بخشی از «صرف ریسک ژئوپلیتیکی» موجود در قیمت نفت تخلیه می‌شود.

افت امروز در واقع عکس حرکت ماه ژوئیه است. نفت برنت در ژوئیه ۲۴ درصد و WTI حدود ۲۱ درصد افزایش یافتند؛ بزرگ‌ترین رشد ماهانه آنها از ماه مارس. جنگ، حمله به نفتکش‌ها و کاهش تردد در تنگه هرمز، خریداران را وادار کرده بود برای احتمال کمبود عرضه، قیمت بیشتری پرداخت کنند.

ایران آغاز مذاکره با آمریکا را تأیید نکرد

نقطه ابهام اصلی اینجاست که روایت تهران با اظهارات ترامپ هم‌خوانی ندارد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، روز دوشنبه اعلام کرد در حال حاضر گفت‌وگویی میان ایران و آمریکا در جریان نیست.

او گفت مذاکرات فعلی تهران با عمان درباره ایجاد یک مسیر امن و موقت در تنگه هرمز است. بقایی همچنین تأکید کرد توافق با عمان به‌تنهایی برای بازگشایی تنگه کافی نیست و تا زمانی که آنچه ایران «تجاوز آمریکا» می‌نامد ادامه داشته باشد، وضعیت اصلی تغییر نخواهد کرد.

این اختلاف روایت برای بازار نفت بسیار مهم است. قیمت‌ها امروز بر پایه احتمال موفقیت دیپلماسی پایین آمده‌اند؛ اما اگر مشخص شود مذاکرات مستقیم آغاز نشده یا توافق درباره تنگه هرمز دور از دسترس است، بخشی از افت قیمت می‌تواند به‌سرعت جبران شود.

تنگه هرمز چرا این‌قدر برای نفت اهمیت دارد؟

تنگه هرمز پیش از آغاز جنگ محل عبور حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان بود. کاهش شدید تردد در این مسیر، میلیون‌ها بشکه از صادرات روزانه تولیدکنندگان خلیج فارس را با اختلال روبه‌رو کرده و هزینه بیمه، حمل‌ونقل و اجاره نفتکش را بالا برده است.

بازگشایی کامل تنگه می‌تواند نفت ایران، عراق، کویت، قطر و بخش مهمی از صادرات عربستان را با سرعت بیشتری به بازار جهانی بازگرداند. به همین دلیل، حتی خبر احتمال توافق درباره این آبراه برای کاهش چنددلاری قیمت نفت کافی بود.

اما ریسک کشتیرانی هنوز از بین نرفته است. رویترز گزارش داده سه حمله تازه به نفتکش‌ها از روز شنبه ثبت شده و تردد در تنگه هرمز همچنان محدود است. هم‌زمان دو نفتکش حامل نفت عربستان در آخر هفته از مسیر باب‌المندب خارج شدند.

اوپک‌پلاس هم به فشار فروش نفت اضافه کرد

دومین عامل نزولی بازار، تصمیم تازه اوپک‌پلاس بود. هفت کشور شامل عربستان سعودی، روسیه، عراق، کویت، قزاقستان، الجزایر و عمان روز یکشنبه توافق کردند سقف تولید خود را از ماه سپتامبر مجموعاً ۱۸۸ هزار بشکه در روز افزایش دهند.

اوپک اعلام کرده این افزایش بخشی از بازگرداندن تدریجی کاهش‌های داوطلبانه‌ای است که در آوریل ۲۰۲۳ اعمال شده بودند. نشست بعدی این هفت کشور برای ۶ سپتامبر برنامه‌ریزی شده است.

در نگاه نخست، ۱۸۸ هزار بشکه در مقایسه با مصرف بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه‌ای روزانه جهان رقم بزرگی نیست. اثر روانی تصمیم، اما از مقدار آن مهم‌تر است. اوپک‌پلاس با این اقدام نشان داده حتی در شرایط جنگی نیز قصد دارد مسیر بازگرداندن تدریجی تولید را ادامه دهد.

آیا افزایش سهمیه واقعاً نفت بیشتری وارد بازار می‌کند؟

افزایش سهمیه لزوماً به معنای افزایش مساوی عرضه واقعی نیست. اختلال صادرات خلیج فارس، جنگ روسیه و اوکراین و مشکلات تولید در قزاقستان باعث شده افزایش‌های مصوب ماه‌های گذشته اوپک‌پلاس به‌طور کامل به بشکه‌های قابل معامله در بازار تبدیل نشوند.

رویترز نیز گزارش داده است که افزایش‌های متوالی سهمیه در بخش زیادی از سال، به دلیل اختلالات عرضه، تأثیر محدودی بر حجم واقعی نفت موجود در بازار داشته‌اند.

علاوه بر این، برخی اعضا در ماه‌های گذشته بیش از سهمیه خود تولید کرده‌اند و اکنون باید اضافه‌تولید قبلی را جبران کنند. اوپک در بیانیه رسمی خود بار دیگر بر پایبندی کامل اعضا و جبران تولید مازاد از ژانویه ۲۰۲۴ تأکید کرده است.

بنابراین بازار باید میان «افزایش سقف تولید» و «افزایش صادرات قابل تحویل» تفاوت قائل شود. اگر تنگه هرمز بسته یا محدود باقی بماند، بشکه‌های بیشتر روی کاغذ الزاماً به پالایشگاه‌های آسیا و اروپا نخواهند رسید.

آیا نفت دوباره زیر ۸۰ دلار می‌ماند؟

برای نفت WTI، مرز ۸۰ دلار اکنون به سطحی مهم تبدیل شده است. تثبیت زیر این مرز می‌تواند مسیر کاهش بیشتر را باز کند؛ به‌خصوص اگر مذاکرات تأیید شوند و تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز افزایش یابد.

در بازار برنت نیز محدوده ۸۲ تا ۸۳ دلار نخستین حمایت مهم کوتاه‌مدت است. کاهش ریسک جنگ و بازگشت واقعی نفت خلیج فارس می‌تواند قیمت را به محدوده‌های پایین‌تر سوق دهد.

اما سناریوی معکوس نیز جدی است. اگر ایران آغاز مذاکره را به‌طور کامل رد کند، حملات به نفتکش‌ها ادامه یابد یا آمریکا دوباره تهدید نظامی مطرح کند، قیمت نفت می‌تواند بخشی از سقوط امروز را پس بگیرد. تحلیلگران نیز هشدار داده‌اند ممکن است امید به توافق، مانند هفته‌های گذشته، دوباره با شکست مذاکرات و تشدید تنش جایگزین شود.

کاهش نفت چه اثری بر اقتصاد جهان دارد؟

افت قیمت نفت برای کشورهای واردکننده انرژی خبر مثبتی است. کاهش هزینه نفت خام می‌تواند فشار بر قیمت بنزین، دیزل، حمل‌ونقل و تولید کالا را کمتر کند و بخشی از نگرانی بانک‌های مرکزی درباره تورم را کاهش دهد.

برای کشورهای صادرکننده، وضعیت متفاوت است. کاهش هر ۱۰ دلار از قیمت نفت می‌تواند درآمد روزانه آنها را به‌طور محسوسی پایین بیاورد؛ هرچند بازگشایی مسیرهای صادراتی ممکن است بخشی از افت قیمت را از طریق افزایش حجم فروش جبران کند.

کاهش نفت همچنین می‌تواند قیمت فرآورده‌هایی مانند گازوئیل و سوخت جت را پایین بیاورد؛ محصولاتی که در ماه ژوئیه به دلیل اختلال پالایش و حمل‌ونقل افزایش شدیدی تجربه کرده بودند.

جمع‌بندی؛ بازار نفت هنوز به صلح اطمینان ندارد

قیمت نفت در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ تحت تأثیر توقف حمله آمریکا، احتمال بازگشایی تنگه هرمز و افزایش سهمیه تولید اوپک‌پلاس سقوط کرد. WTI بیش از ۶ درصد کاهش یافت و زیر ۸۰ دلار رفت و برنت نیز با افت بیش از ۵ درصدی به محدوده ۸۳ دلار رسید.

بااین‌حال، افت امروز بر پایه یک توافق قطعی شکل نگرفته است. ترامپ از آغاز مذاکرات سخن می‌گوید، اما ایران اعلام کرده فعلاً گفت‌وگویی با آمریکا انجام نمی‌شود و مذاکرات موجود تنها با عمان و درباره یک مسیر موقت دریایی است.

تصمیم اوپک‌پلاس نیز فشار نزولی را تقویت کرده، ولی افزایش سهمیه تا زمانی که اختلال کشتیرانی ادامه داشته باشد، الزاماً به افزایش واقعی عرضه منجر نمی‌شود. مسیر بعدی نفت نه فقط در نشست‌های اوپک، بلکه در تنگه هرمز و نتیجه یا حتی اصل برگزاری مذاکرات ادعایی تعیین خواهد شد.